Narodowa Strategia Onkologiczna: jak przebiega jej wdrażanie?

Oprac. Monika Majewska
opublikowano: 05-01-2021, 14:54

Wiele założeń Narodowej Strategii Onkologicznej (NSO) na 2020 r. zostało wprowadzonych w życie, nad pozostałymi wciąż toczą się prace. Ich wdrożenie zostało przełożone na przyszły rok lub późniejszy termin. To, czy zostaną zrealizowane, zależy od harmonogramu i budżetu NSO, które wciąż nie zostały zatwierdzone przez Ministerstwo Zdrowia. Eksperci czekają na ostateczne decyzje resortu w tej sprawie.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Narodowa Strategia Onkologiczna to program na lata 2020-2030. Jego głównymi celami są:

  • wzrost odsetka osób przeżywających 5 lat od zakończenia terapii onkologicznej,
  • zwiększenie wykrywalności nowotworów we wczesnych stadiach
  • oraz poprawa jakości życia pacjentów w trakcie i po zakończeniu leczenia onkologicznego.

Wymienione cele NSO mają zostać osiągnięte poprzez inwestycje w:

  • kadry medyczne,
  • edukację dotyczącą stylu życia (prewencja pierwotna),
  • w pacjenta (prewencja wtórna),
  • naukę i innowacje
  • oraz system opieki onkologicznej.

CZYTAJ WIĘCEJ: Narodowa Strategia Onkologiczna [NAJWAŻNIEJSZE ZAŁOŻENIA]

OKIEM EKSPERTA
Prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski
“Zagrożona jest terminowa realizacja pilotażu metod zwiększania udziału w badaniach profilaktycznych mammograficznych i cytologicznych. Obserwuje się także spadek liczby wykonywanych badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego”.

Harmonogram Narodowej Strategii Onkologicznej w planach i realizacji

Realizacja Narodowej Strategii Onkologicznej jest oparta na harmonogramie jej wdrażania. Według informacji prof. dr. hab. n. med. Piotra Rutkowskiego, przewodniczącego Zespołu ds. Narodowej Strategii Onkologicznej przy ministrze zdrowia, 31 sierpnia Ministerstwo Zdrowia przesłało Zespołowi projekt harmonogramu do zaopiniowania. W dokumencie tym realizacja większości zadań została przesunięta z 2020 r. na 2021 r. 7 września do Ministerstwa Zdrowia trafiły uwagi dotyczące m.in.: opracowania standardów i wytycznych postępowania diagnostyczno-terapeutycznego, działań profilaktycznych, dodania informacji dotyczących jednostek odpowiedzialnych za realizację poszczególnych zadań. Do grudnia nie otrzymano pełnej informacji na temat zatwierdzenia harmonogramu.

„Mimo opóźnień, spowodowanych brakiem zatwierdzonego harmonogramu, środków finansowych oraz tym, że nie wskazano jednostek odpowiedzialnych za wykonanie poszczególnych zadań, prace nad realizacją Narodowej Strategii Onkologicznej toczą się intensywnie” — przekonywał prof. Rutkowski. W jego ocenie, znaczna część założeń NSO na 2020 r. została przyjęta (zgodnie ze stanem na 30 września).

Narodowa Strategia Onkologiczna - co się udało w 2020 roku

+ Rozstrzygnięto konkursy na zakup akceleratorów, mammografów i sprzętu do rehabilitacji onkologicznej.

+ Departament Analiz i Strategii (DAiS) Ministerstwa Zdrowia rozpoczął prace nad przeniesieniem programów realizowanych do 2020 r. w ramach Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych do Narodowego Funduszu Zdrowia. W październiku zlecono AOTMiT prace dotyczące wypracowania rozwiązań legislacyjnych w tej sprawie.

+ Departament Polityki Lekowej i Farmacji Ministerstwa Zdrowia uaktualnia wykaz leków refundowanych w terapiach onkologicznych.

+ Dzięki uchwaleniu we wrześniu ustawy o Funduszu Medycznym zostanie w jego ramach utworzony subfundusz terapeutyczno-innowacyjny, z którego środki będą przeznaczane m.in. na finansowanie technologii lekowej o wysokiej wartości klinicznej lub wysokim poziomie innowacyjności.

+ Zgodnie z harmonogramem swoje zadania wykonuje Agencja Badań Medycznych. Projekt ustawy o badaniach klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi skierowano do wykazu prac legislacyjnych. Trwa realizacja projektu „Akademia badań klinicznych”. „ABM dużo inwestuje w onkologię. W niekomercyjne badania kliniczne w tym obszarze w 2020 r. agencja alokowała środki o łącznej wysokości blisko 126,5 mln zł” — wskazał prof. Rutkowski. ABM ogłosiła też konkurs mający na celu utworzenie wysoko wyspecjalizowanych jednostek działających na zasadzie usług wspólnych — Centrów Wsparcia Badań Klinicznych. Konkurs został zaplanowany z uwzględnieniem NSO.

+ Zgodnie z harmonogramem przebiega również realizacja pilotażu standardów akredytacyjnych w patomorfologii.

+ Zostały podjęte działania z zakresu prewencji pierwotnej. Biuro Komunikacji Ministerstwa Zdrowia realizuje kampanie mające na celu edukację prozdrowotną społeczeństwa (m.in. kampania „Planuję długie życie”). Opracowywane są materiały dotyczące edukacji prozdrowotnej dla klas 0-3 szkół podstawowych. W prace zaangażowane są Ministerstwo Edukacji Narodowej i Ministerstwo Sportu.

Niewprowadzone założenia NSO: Cancer units, zmiany w LEK

Wciąż trwają prace nad utworzeniem Cancer units — nowymi modelami opieki nad pacjentami onkologicznymi — dla najczęstszych nowotworów: płuca, jelita grubego, nowotworów ginekologicznych i urologicznych. Z informacji przekazanych przez DAiS wynika, że w 2020 r. planowane Cancer units nie zostaną wdrożone, podobnie jak model referencyjności ośrodków w hematologii. Zadania te w dalszym ciągu znajdują na liście do realizacji.

Nie wprowadzono również planowanych zmian w rozporządzeniu w sprawie Lekarskiego Egzaminu Końcowego i Lekarsko-Dentystycznego Egzaminu Końcowego, rozszerzających ich zakres o tematykę onkologiczną. Zgodnie z nowelizacją ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw, czas na dostosowanie przepisów rozporządzenia do przepisów wspomnianej ustawy został przesunięty do lutego 2022 r.

Nadal toczą się prekonsultacje w sprawie przygotowania katalogu umiejętności. Nie wpłynęła bowiem szczegółowa propozycja uwzględnienia 20 dodatkowych umiejętności z zakresu onkologii.

Departament Analiz i Strategii przygotowuje założenia procesu szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV). Procedura wyceny świadczenia rozpocznie się w momencie złożenia wniosku refundacyjnego, nie można jednak wskazać jego terminu.

W ramach trwającego pilotażu Krajowej Sieci Onkologicznej (w 4 województwach) Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku nie potwierdził rozpoczęcia biobankowania w ośrodkach współpracujących w województwie podlaskim.

Profilaktyka onkologiczna z oporami

Epidemia COVID-19 spowodowała, że zmniejszył się udział pacjentów w prewencji wtórnej — w badaniach mammograficznych, cytologicznych czy kolonoskopii. Jak podawał prof. Rutkowski: „Zagrożona jest też terminowa realizacja pilotażu metod zwiększania udziału w badaniach profilaktycznych mammograficznych i cytologicznych. Obserwuje się także spadek liczby wykonywanych badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego. 11 podmiotów wstrzymało wykonywanie takich badań”.

Trwają prace nad modyfikacją programu profilaktyki chorób odtytoniowych (w tym przewlekłej obturacyjnej choroby płuc). Zwrócono się do wybranych konsultantów krajowych oraz towarzystw naukowych o przedkładanie propozycji. Trwa akceptacja przez DAiS wytypowanych województw, w których o propozycje modyfikacji zostaną poproszeni główni realizatorzy programu. Prof. Rutkowski zwrócił jednak uwagę, że wątpliwości budzi zasadność nieangażowania przez Departament Zdrowia Publicznego i Rodziny MZ (DZPiR) Narodowego Funduszu Zdrowia w kolejne etapy modyfikacji programu.

Narodowy koordynator i kontroler NSO

Jednym z kluczowych zadań Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie — Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie jest koordynacja i monitorowanie wdrożenia Narodowej Strategii Onkologicznej. Ponadto NIO-PIB opracowuje wskaźniki na potrzeby raportu otwarcia, wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego oraz pracuje nad stworzeniem Portalu Onkologicznego. Podejmuje także liczne działania w obszarze profilaktyki, do których należą:

  • wprowadzenie refundacji szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego dla chłopców i dziewcząt w wieku dojrzewania;
  • poprawa świadomości osób dorosłych w zakresie wpływu postaw prozdrowotnych na choroby nowotworowe;
  • wypracowanie efektywnych metod uświadamiania Polakom konieczności i korzyści z realizacji badań przesiewowych;
  • rozszerzenie zakresu i wprowadzenie nowych metod badań przesiewowych;
  • poprawa jakości realizowanych w Polsce badań przesiewowych.

W lipcu w NIO-PIB został stworzony Dział Koordynacji i Monitorowania NSO, do którego zadań należy:

  • planowanie i prowadzenie analiz na potrzeby NSO;
  • udział w procesie tworzenia Narodowego Portalu Onkologicznego oraz nadzór nad jego organizacją;
  • monitorowanie procesu wdrażania NSO w oddziale w Warszawie, Krakowie i Gliwicach;
  • współpraca z podmiotami zewnętrznymi zaangażowanymi w realizację NSO oraz z innymi jednostkami i komórkami organizacyjnymi instytutu.

Styczeń 2021: raport otwarcia dotyczący wskaźników zdrowotnych wybranych nowotworów i pierwsze wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w onkologii

Zaawansowane są prace nad tzw. raportem otwarcia, dotyczącym wskaźników zdrowotnych 7 wybranych nowotworów. Ma być on gotowy w styczniu 2021 r. „Z raportu wynika, że jest stały wzrost zapadalności na siedem nowotworów wskaźnikowych: raka piersi, raka płuca, raka szyjki macicy i jajnika, raka jelita grubego, raka gruczołu krokowego i czerniaka. Jednocześnie wzrasta przeżywalność względna w tych nowotworach. Niestety, za 2020 r. odnotujemy prawdopodobnie spadek przeżywalności, ale później będzie on wrastać. Wskaźnik ten naprawdę ulega poprawie w naszym kraju” — przekonywał prof. Rutkowski.

Onkologia
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
×
Onkologia
Wysyłany raz w miesiącu
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

W 2020 r. stworzono specjalne zespoły do opracowania wytycznych postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w onkologii. Pełnomocnikiem dyrektora ds. Wytycznych i Standardów Postępowania Diagnostyczno-Terapeutycznego został prof. dr hab. n. med. Maciej Krzakowski. Opracowano już plan realizowania zadania, powołano koordynatorów merytorycznych oraz przewodniczących zespołów problemowych. Planowane jest stworzenie 17 grup problemowych z udziałem ok. 20 ekspertów dla wszystkich grup nowotworów złośliwych. Mają być również prowadzone szkolenia przez AOTMiT dla koordynatorów oraz przewodniczących zespołów problemowych, dotyczące wykorzystania narzędzia AGEE II w opracowywaniu i ewaluacji wytycznych.

Prace nad wytycznymi rozpocznie grupa prof. Krzakowskiego, zajmująca się nowotworami klatki piersiowej. Wsparcie analityczne zapewni zespół AOTMiT. Finalna wersja wytycznych dotyczących nowotworów płuca jest przewidywana na koniec stycznia 2021 r. „Rozpoczęcie prac nad opracowaniem wytycznych pozostałych grup problemowych, do których niezbędne jest powołanie zespołów analitycznych, możliwe jest po przeznaczeniu środków finansowych ze strony Ministerstwa Zdrowia” — zaznaczył prof. Rutkowski.

Nacisk na badania profilaktyczne w onkologii

Według prof. Rutkowskiego, najważniejszym zadaniem jest odbudowa profilaktyki onkologicznej w Polsce. W tym celu w NIO-PIB powstał Zakład Profilaktyki Nowotworów, który jest wiodącym w kraju ośrodkiem zajmującym się ich profilaktyką. Jego kierownikiem jest dr hab. n. med. Michał F. Kamiński, prof. nadzw.

Celem działalności zakładu jest m.in. realizacja pilotażu metod zwiększania udziału w badaniach profilaktycznych mammograficznych i cytologicznych. Prowadzone są prace nad uruchomieniem pilotażowej infolinii w ramach AOS dla pacjentek, które uczestniczyły w badaniach w PIB-NIO, a u których minął interwał i kwalifikują się do kolejnych badań.

W zakładzie prowadzony jest także pilotaż badań HPV-DNA oraz przygotowywane są rozwiązania legislacyjne w celu wprowadzenia zmian w koszyku świadczeń gwarantowanych. Prowadzi się też programy opieki nad rodzinami wysokiego ryzyka zachorowania na wybrane nowotwory złośliwe, jak również program badań przesiewowych w kierunku wykrywania raka jelita grubego oraz prace nad wprowadzeniem jego finansowania ze środków publicznych (NFZ). Są także programy szkoleniowe — dobrowolna certyfikacja kolposkopistów oraz cytodiagnostów realizujących „Program profilaktyki raka szyjki macicy”.

W zaawansowanej fazie przygotowań jest projekt utworzenia Colposcopy units, czyli centrów diagnostyki chorób szyjki macicy dla kobiet biorących udział w badaniach przesiewowych z dodatnimi wynikami.

Kolejnym zadaniem jest prowadzenie pilotażu testu FIT jako testu alternatywnego dla kolonoskopii. Ukończony został projekt PICCOLINO, sprawdzający, o ile dzięki FIT zwiększy się zgłaszalność na badania.

Na liście zadań do wykonania jest także rozpoczęcie procesu szczepień przeciwko HPV u dziewcząt w wieku dojrzewania.

W 2022 r. Narodowy Portal Onkologiczny

Jednym z elementów NSO jest uruchomienie Narodowego Portalu Onkologicznego we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, NFZ, AOTMiT oraz Centrum e-Zdrowia (CeZ), które ma odpowiadać za techniczną stronę portalu. „Narodowy Portal Onkologiczny ma być podstawową bazą danych na temat sposobu, miejsca oraz skuteczności profilaktyki, diagnostyki i leczenia onkologicznego dla wszystkich, zarówno pacjentów, jak i lekarzy” — wyjaśnił prof. Rutkowski.

NIO-PIB koordynuje działania związane z uruchomieniem portalu oraz opracowuje wkład merytoryczny. We wrześniu 2020 r. został powołany komitet sterujący. Przygotowano zakres struktury oraz harmonogram działań. Uruchomienie portalu jest planowane w 2022 r.

„Do kontynuacji zadań oraz rozpoczęcia pracy nad kolejnymi niezbędne będą dalsze działania ze strony Ministerstwa Zdrowia” — podsumował prof. Rutkowski.

Udział w Europejskim Planie Walki z Rakiem

Polska jest zaangażowana w tworzenie Europejskiego Planu Walki z Rakiem (Europe’s Beating Cancer Plan). To przedsięwzięcie UE mające na celu przeciwdziałanie nowotworom i opiekę nad chorymi na raka w Europie.

„Większość zadań, która jest realizowana w ramach NSO, jest zgodna z założeniami Europe’s Beating Cancer Plan. Zwróciliśmy jednak uwagę na potrzebę dołączenia do niego kilku elementów. Chodzi m.in. o działania dotyczące lepszej opieki transgranicznej, możliwości udziału np. w badaniach klinicznych czy zwiększenia badań klinicznych w naszej części Europy, jak również możliwości konsultacji, choćby badań molekularnych czy histopatologicznych bardzo trudnych przypadków” — wyjaśnił prof. Rutkowski.

Jego zdaniem, konieczne jest także zwiększenie działań międzynarodowych na rzecz prewencji pierwotnej, takich jak kontrola przeciwtytoniowa czy szczepień przeciwko HPV.

Na podstawie wykładu wygłoszonego podczas warsztatów „Quo vadis medicina? Rak — liczy się styl życia i CZAS!” (grudzień 2020 r.).

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.