Transplantologia

Liczba chorych ze znaczną niewydolnością serca, która bezpośrednio lub jako jeden z czynników prowadzi do śmierci, jest bardzo duża. W tej sytuacji „niezależnie od tego, czy zastosujemy mechaniczne wspomaganie krążenia, czy zdecydujemy się na transplantację serca, nie sprostamy istniejącemu zapotrzebowaniu” — uważa prof. dr hab. n. med. Michał Zakliczyński, zastępca koordynatora Oddziału Kardiochirurgii, Transplantacji Serca i Płuc oraz Mechanicznego Wspomagania Krążenia Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu, od 2015 członek Krajowej Rady Transplantacyjnej (kadencja 2014-2018).

W rejestrach Poltransplantu oczekuje na przeszczep rogówki 6 tys. osób, zgłoszonych przez ośrodki z całej Polski. Tymczasem rocznie wykonuje się jedynie ok. 1000 takich operacji. „Liczba ta w przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców plasuje nas na szarym końcu cywilizowanego świata” — ubolewa prof. dr hab. n. med. Jerzy Szaflik, dyrektor Samodzielnego Publicznego Klinicznego Szpitala Okulistycznego (SPKSO) w Warszawie, gdzie wykonuje się pełen zakres zabiegów chirurgii okulistycznej.

Szpitalem referencyjnym dla dzieci kwalifikowanych do zabiegów transplantacji serca jest Śląskie Centrum Chorób Serca (ŚCCS) w Zabrzu. Od kilku lat program przeszczepiania serca u najmłodszych realizowany jest także w Instytucie „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie.

22 stycznia 1966 r. profesorowie Jan Nielubowicz i Tadeusz Orłowski wykonali w I Klinice Chirurgicznej Akademii Medycznej w Warszawie pierwsze przeszczepienie nerki od osoby zmarłej. Wydarzenie to było przełomem w polskiej medycynie.

36-miesięczna obserwacja trzech pacjentów po transplantacji pokazała nieznane wcześniej, długofalowe efekty. Przypominają one przyspieszone starzenie, choć kryją się za nimi inne procesy.

Gdy mówimy o polskich dokonaniach w przeszczepianiu wątroby, na pierwszy plan wysuwa się nazwisko prof. Marka Krawczyka. To spiritus movens „Programu przeszczepień wątroby w Samodzielnym Publicznym Centralnym Szpitalu Klinicznym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego”. Od 1998 r. kieruje on Kliniką Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby WUM w szpitalu przy ul. Banacha, drugą kadencję jest rektorem tej warszawskiej uczelni.

Chociaż polska transplantologia może pochwalić się sukcesami, problemem jest to, co dzieje się z pacjentem po wyjściu ze specjalistycznego ośrodka. Lekarze POZ nie są przygotowani do opieki nad osobami z przeszczepionymi organami.

20 marca br. zespół hiszpańskich lekarzy ze Szpitala Uniwersyteckiego Vall d’Hebron w Barcelonie wykonał pierwszą na świecie transplantację całej twarzy. 30-letniemu pacjentowi przeszczepiono skórę twarzy, wszystkie mięśnie, zęby, żuchwę, szczękę, kości tworzące nos i policzki oraz nerwy i naczynia krwionośne.

Resort zdrowia zdecydował o przeznaczeniu 1,8 mln zł z rezerwy budżetowej na wynagrodzenia dla koordynatorów przeszczepów w szpitalach. To jednak tylko tymczasowe rozwiązanie. Nie jest jasne, jak będzie wyglądało finansowanie w przyszłości.

W Polsce koordynatorów ds. przeszczepów jest na razie niewielu. "Oprócz dramatu widzimy także radość rodziny biorcy, patrzymy, jak po przeszczepie czyjeś życie zostało uratowane, uczestniczymy w dawaniu szansy na normalne życie. To pozwala zachować równowagę, nadaje sens naszej pracy" - mówi Katarzyna Zakrzewska. Obie są koordynatorkami ds. transplantologii w Szpitalu Klinicznym Dzieciątka Jezus w Warszawie.