Życie osób zakażonych HIV znacząco się poprawiło w ostatnich latach

opublikowano: 07-05-2021, 12:09

„Rozwój terapii stosowanych u osób zakażonych HIV zmierza do zapewnienia im jak najlepszej jakości życia, pomimo konieczności utrzymania leczenia” — zaznacza dr n. med. Joanna Kubicka, specjalizująca się m.in. w terapii antyretrowirusowej tych pacjentów. W rozmowie wskazuje ona, jak nowe możliwości terapeutyczne zmieniły postrzeganie perspektyw życia przez te osoby, ale też na wciąż pokutującą ich stygmatyzację.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
O KIM MOWA

Dr n. med. Joanna Kubicka jest specjalistą w dziedzinie chorób wewnętrznych i chorób zakaźnych w klinice prywatnej w Warszawie.

Jaki jest cel farmakoterapii u osób zakażonych HIV?

Leczenie zakażenia HIV, czyli stosowanie terapii antyretrowirusowej prowadzi się w kilku głównych celach. Po pierwsze po to, aby u osoby zakażonej HIV nie rozwinął się AIDS oraz nie pogarszał stan jej układu odpornościowego. Po drugie, terapia antyretrowirusowa zabezpiecza pacjenta przed rozwojem konsekwencji AIDS, w postaci zwiększonego ryzyka zgonu. Po trzecie, to leczenie zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób powiązanych z zakażeniem HIV. Dodatkowym celem terapii jest spowodowanie, aby osoby zakażone, uzyskujące w trakcie leczenia bardzo niskie poziomy wiremii, nie rozpowszechniały zakażenia HIV. Dzięki stosowanym preparatom są one niezakaźne w kontaktach seksualnych, a ich materiały biologiczne nie są zagrożeniem dla innych osób.

Jak leczenie osób zakażonych HIV zmieniło się w ostatnich latach?

Leczenie zakażenia HIV jest praktykowane od lat 80. XX w., gdy została wynaleziona azotymidyna. Od połowy lat 90. u zakażonych HIV zaczęto stosować terapię HAART (ang. highly active antiretroviral therapy), czyli wysoce aktywną terapię antyretrowirusową, składająca się z wielu substancji. Doprowadziła ona do osiągania u zakażonych HIV celu terapeutycznego, tj. bardzo niskiej wiremii.

Na przestrzeni ostatnich lat opcje terapeutyczne dla tej grupy pacjentów były wielokrotnie modyfikowane i zmieniane. Na początku stosowano u chorych wielolekowe terapie HAART, następnie wprowadzano różne schematy terapii, które miały jednak wiele działań ubocznych. Gdy udało się osiągnąć cel, jakim było uzyskanie u zakażonych niewykrywalnej wiremii, zaczęto opracowywać leki, które charakteryzują się niską liczbą działań niepożądanych. Obecnie terapia antyretrowirusowa jest pod tym względem bardzo bezpieczna. Oczywiście, nie można powiedzieć, że takie działania nie występują, ale zdarzają się niezwykle rzadko. Nie obserwuje się także skutków ubocznych, znanych z początków stosowania leczenia, takich jak np. zanik tkanki tłuszczowej twarzy (lipoatrofia twarzy), która była dla pacjentów bardzo dużym problemem estetycznym.

Dzięki dostępowi do innowacyjnych terapii udało się przejść od preparatów wielolekowych, przyjmowanych nawet kilka razy dziennie, do stosowanych jeden raz dziennie w jednej tabletce, które częściowo są także niezależne od spożywanych posiłków.

Rozwój terapii stosowanych u osób zakażonych HIV zmierza do zapewnienia naszym pacjentom jak najlepszej jakości życia, pomimo konieczności utrzymywania leczenia. Kolejną opcją terapeutyczną, która zaczyna się pojawiać, są preparaty w iniekcjach, podawane nawet w miesięcznych odstępach. Leki te jeszcze nie są dostępne w Polsce, ale liczymy, że niebawem pojawią się także u nas.

Jak zmieniła się jakość życia osób zakażonych HIV po wprowadzeniu nowych terapii?

Jakość życia pacjentów zmieniła się ze względu na to, że przyjmowanie terapii antyretrowirusowych jest dużo łatwiejsze niż było w przeszłości. Osoby stosujące te leki nie mają widocznych cech, które wskazywałyby na prowadzone leczenie antyretrowirusowe czy na ich zakażenie HIV.

W ostatnich latach zmieniło się także postrzeganie perspektywy życia przez pacjentów leczonych z powodu zakażenia HIV. Niektórzy z nich wspominają, że w latach 90., gdy zdiagnozowano u nich zakażenie, dowiadywali się, iż mają przed sobą najwyżej kilka lat życia, po których nieuchronnie czeka ich śmierć. Z czasem ta perspektywa życia się wydłużała, a obecnie medycyna i możliwości terapeutyczne dążą do tego, aby zakażeni HIV osiągali taką długość życia, jak inne, niezakażone wirusem osoby w populacji.

Wydaje się, że to, iż pacjenci przestali żyć w cieniu nieuchronnego zgonu, jest podstawową zmianą w jakości ich życia, która daje kolejne perspektywy: możliwość rozwoju intelektualnego czy zawodowego. Również brak działań ubocznych leku pozwala naszym pacjentom po prostu żyć lepiej. W codziennej praktyce staramy się tak dobierać im leki, aby nie zaburzały one ich życia.

Niestety, poprawa jakości życia pacjentów i szeroki dostęp do możliwości terapeutycznych nie wpływają na wyeliminowanie stygmatyzacji osób zakażonych HIV. Nadal nie wszyscy wiedzą, że osoby te mają obecnie dostęp do terapii, która sprawia, że nie odczuwają one żadnych objawów zakażenia i nie są zagrożeniem dla społeczeństwa. Widzimy też, że ta wiedza nie zawsze jest także popularna wśród lekarzy. Znane są nam przypadki lekarzy innych specjalności, którzy traktują osoby zakażone HIV jak ciężko chorych, wręcz umierających, a niekiedy także jak osoby wysoce zakaźne i niebezpieczne.

Czy oprócz wyzwań związanych z edukacją społeczeństwa i środowiska lekarskiego są jeszcze inne niezaadresowane potrzeby osób zakażonych HIV?

Od kiedy terapie stosowane w zakażeniach HIV pozwalają tym osobom na wieloletnie przeżycia, wyzwaniem z pewnością jest starzenie się naszych pacjentów. Musimy pamiętać, że choroby cywilizacyjne związane z wiekiem, w przypadku osób zakażonych występują częściej niż w pozostałej populacji. Są to przede wszystkim choroby związane z układem sercowo-naczyniowym, ale także cukrzyca czy insulinooporność. Ich częstsze występowanie w tej grupie pacjentów jest związane nie tylko z zakażeniem, ale może być także późnym działaniem niepożądanym stosowanego leczenia antyretrowirusowego.

Możemy zatem powiedzieć, że zakażenie HIV staje się jednostką, której leczenie, szczególnie w przypadku pacjentów w podeszłym wieku, wymaga zaangażowania lekarzy różnych specjalności oraz stałej profilaktyki prozdrowotnej. Ponadto niezbędna jest też regularna kontrola parametrów pacjentów nie tylko pod względem limfocytów CT4 i wiremii zakażenia HIV, ale także pod kątem rozwoju różnych schorzeń.

Ważnym wyzwaniem jest również zachowanie czujności onkologicznej w przypadku pacjentów zakażonych HIV. Choć liczba rozpoznawanych nowotworów w tej grupie nie różni się znacząco od liczby nowych rozpoznań w pozostałej populacji, to obserwujemy, że niektóre nowotwory u osób zakażonych HIV mogą rozwijać się częściej.

Wyzwania, o których mówię, sprawiają, że pacjent zakażony HIV powinien być zawsze traktowany przez lekarza bardzo indywidualnie. Specjalista, prowadząc takiego pacjenta, podobnie jak w pozostałej populacji, powinien brać pod uwagę: jego uwarunkowania genetyczne, skłonność do występowania określonych schorzeń, rodzaj wykonywanej pracy, narażenie na czynniki drażniące, ale także właśnie zakażenie HIV oraz przyjmowane obecnie czy w przeszłości leki antyretrowirusowe.

Ważnym elementem profilaktyki zakażeń HIV jest stosowanie terapii przed- i poekspozycyjnej. Do kogo są one skierowane?

Terapia przedekspozycyjna (PrEP) i poekspozycyjna (PEP) jest oparta na lekach, które stosujemy u pacjentów zakażonych HIV, tylko używanych w innych schematach terapeutycznych. Tu jednak podajemy je osobom zdrowym, które zostały narażone na zakażenie wirusem HIV lub mogą być na nie narażone. Terapię przedekspozycyjną stosujemy głównie u osób, które często narażają się na ryzyko zakażenia HIV, przeważnie na drodze kontaktów seksualnych. Terapia PEP jest dobrze znana w środowisku medycznym ale PREP jest jeszcze w naszym kraju nowością, ale coraz częściej stosowaną. To bardzo ważne, że mamy możliwość stosowania takich preparatów, które zabezpieczają zdrowie osób narażonych na zakażenie HIV.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Rozmawiała Monika Rachtan

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.