Znieważenie lekarza jako funkcjonariusza publicznego: co mówią przepisy?

opublikowano: 02-06-2022, 18:10

Często w podmiotach leczniczych, zwłaszcza publicznych, zdarzają się sytuacje znieważeń lekarzy przez pacjentów lub członków ich rodzin. Przepisy w tym względzie zmieniono na korzyść lekarzy 24 sierpnia 2018 r. Warto przypomnieć to zagadnienie na kanwie postanowienia Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2016 r.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Radca prawny Marcin Andrzejewicz specjalizujący się w zagadnieniach prawa medycznego i prawa procesowego.
Archiwum

Orzeczenie Sądu Najwyższego zostało wydane w sprawie o sygnaturze akt I KZP 24/15. Autorem zawiadomienia do prokuratury, a następnie skargi do sądu rejonowego był lekarz pracujący w szpitalu i w dniu zdarzenia przebywający w pomieszczeniach szpitalnego oddziału ratunkowego.

Publiczne obrażenie lekarza - wątpliwości sądu rejonowego

W skardze lekarz opisywał sytuację, w której pełniąc dyżur jako członek karetki pogotowia i pozostając w gotowości do podjęcia czynności medycznych, został publicznie obrażony — zarzucono mu brak umiejętności lekarskich i spowodowanie śmierci pacjenta. Prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania w tej sprawie z uwagi na to, że — jej zdaniem — lekarzowi nie przysługiwała ochrona prawna należna funkcjonariuszowi publicznemu. Następnie rozpatrzył ją sąd rejonowy, który zadał pytania Sądowi Najwyższemu:

„1) Czy lekarz, który pełni dyżur w szpitalnym oddziale ratunkowym jako członek załogi karetki pogotowia ratunkowego, oczekując na wezwanie do wyjazdu, jest lekarzem wykonującym czynności w ramach świadczeń pomocy doraźnej lub w sytuacji, gdy zwłoka w udzieleniu pomocy lekarskiej mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia lub w innym przypadku niecierpiącym zwłoki — w rozumieniu art. 44 w związku z art. 30 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2015 r., poz. 464),

2) jeżeli tak, to czy sprawca znieważający lekarza znajdującego się w takiej sytuacji dopuszcza się czynu zabronionego z art. 226 § 1 Kodeksu karnego?”.

Kiedy lekarzowi przysługuje ochrona prawna należna funkcjonariuszowi publicznemu

Warto skupić się na tym zagadnieniu, bo choć orzeczenie SN wydaje się względnie niedawno wydane, to jest już częściowo nieaktualne. Według tezy orzeczenia, ochrona lekarza nie obejmuje sytuacji innych, niż udzielanie pomocy doraźnej (a więc pierwszej pomocy i podejmowania medycznych czynności ratunkowych) lub pomocy lekarskiej wtedy, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała albo ciężkiego rozstroju zdrowia oraz w innych wypadkach niecierpiących zwłoki.

Za wykonywanie czynności w tym zakresie uznać trzeba także działanie zmierzające bezpośrednio do ich udzielenia od chwili odebrania zindywidualizowanego wezwania do ich udzielenia albo od chwili podjęcia przez lekarza stosownych działań z własnej inicjatywy.

Ta ochrona prawna nie obejmuje okresu pełnienia przez lekarza dyżuru w szpitalnym oddziale ratunkowym, jeśli polega on tylko na oczekiwaniu na wezwanie do wyjazdu załogi karetki pogotowia ratunkowego.

Pamiętajmy jednak, że 24 sierpnia 2018 r. zmieniły się przepisy ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty (u.z.l.) oraz o Państwowym Ratownictwie Medycznym.

Obecnie, zgodnie z art. 44 u.z.l. lekarzowi, który:

1) wykonuje czynności w ramach świadczeń pomocy doraźnej lub w przypadku, o którym mowa w art. 30,

2) wykonuje zawód w podmiocie wykonującym działalność leczniczą, który zawarł umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych w tym podmiocie

— przysługuje ochrona prawna należna funkcjonariuszowi publicznemu.

To samo dotyczy co do zasady osoby udzielającej pierwszej pomocy albo kwalifikowanej pierwszej pomocy, osoby wchodzącej w skład zespołu ratownictwa medycznego, osoby udzielającej świadczeń zdrowotnych w szpitalnym oddziale ratunkowym, dyspozytora medycznego podczas wykonywania swoich zadań, wojewódzkiego koordynatora ratownictwa medycznego oraz krajowego koordynatora ratownictwa medycznego.

Prawo w medycynie
Newsletter przygotowywany przez radcę prawnego specjalizującego się w zagadnieniach prawa medycznego
ZAPISZ MNIE
×
Prawo w medycynie
Wysyłany raz w miesiącu
Newsletter przygotowywany przez radcę prawnego specjalizującego się w zagadnieniach prawa medycznego
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Grupa Rx sp. z o.o. Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Znieważenie lekarza - przestępstwo ścigane z urzędu

Z tego wynika, że zniewaga lekarza w opisanych wyżej sytuacjach skutkuje nie odpowiedzialnością z przepisu art. 216 Kodeksu karnego, który przewiduje oskarżenie prywatne w przypadku znieważenia. W tym trybie pokrzywdzony musi sam zatroszczyć się o ściganie sprawcy i skierować samodzielnie prywatny akt oskarżenia do sądu.

Lekarza, który spełnia warunki wymienionych wyżej ustaw, chroni zaś art. 226 § 1 Kodeksu karnego, który stanowi, że kto znieważa funkcjonariusza publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną, podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jest to przestępstwo ścigane z urzędu, więc nie ma konieczności żadnego działania pokrzywdzonego, z wyjątkiem złożenia odpowiedniego zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa. Jeśli prokuratura dowiedziała się o sprawie z urzędu, wtedy ma obowiązek podjąć działania bez zawiadomienia.

Naruszenie nietykalności cielesnej lekarza i czynna napaść

Podobne zasady dotyczą naruszenia nietykalności cielesnej takiego lekarza. Podejrzany odpowiada bowiem z art. 222 § 1, który stanowi, że kto narusza nietykalność cielesną funkcjonariusza publicznego lub osoby do pomocy mu przybranej podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3. Wtedy taki czyn nie jest już obejmowany dyspozycją art. 217 k.k., który właśnie penalizuje powszechne naruszenie nietykalności, ścigane z oskarżenia prywatnego.

Należy też wspomnieć o przypadkach skrajnych, ponieważ w miejscu udzielania świadczeń pojawiają się różne osoby agresywne, nie tylko słownie. W tym zakresie chroni lekarza przepis art. 223 § 1 k.k. Wskazuje on, że kto działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą lub używając broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu albo środka obezwładniającego, dopuszcza się czynnej napaści na funkcjonariusza publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Czy znieważenie lekarza w prywatnej praktyce lekarskiej też jest ścigane z urzędu?

W tym kontekście może paść pytanie: co z lekarzami z prywatnych praktyk, których nie obejmuje dyspozycja przepisów u.z.l. i o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Jeśli dojdzie do rażących przypadków znieważenia czy naruszenia nietykalności, warto wnioskować do prokuratury o objęcie ściganiem z urzędu czynów np. z art. 216 — z uwagi na szczególny interes społeczny. Mówi o tym art. 60 Kodeksu karnego.

Na przykład prokurator w jednym z postępowań w sądach powszechnych objął ściganiem taki czyn, co zakończyło się wyrokiem skazującym. Sąd w tej sprawie „uznał oskarżonego za winnego tego, że w dniu 4 lutego 2016 r. w Szpitalu (...) przy ul. (...) w W., znieważył słowami powszechnie uznanymi za obelżywe lekarza, to jest popełnienia czynu kwalifikowanego z art. 216 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 216 § 1 k.k. w zw. z art. 34 § 1 i § 1a pkt 1 k.k. i art. 35 § 1 k.k. skazał go na karę 5 (pięć) miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 24 (dwadzieścia cztery) godzin w stosunku miesięcznym”.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Co zrobić, gdy pacjent posuwa się do stalkingu

Wpisy oczerniające lekarza w internecie: jak dochodzić swoich praw?

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.