Zapalenia błony śluzowej zatok: najnowsze rekomendacje

Marta Koton-Czarnecka
opublikowano: 08-02-2006, 00:00
Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
W grudniu ubiegłego roku towarzystwa American Academy of Allergy, Asthma and Immunology (AAAAI) oraz American College of Allergy, Asthma and Immunology (ACAAI) ogłosiły swoje rekomendacje dotyczące diagnozowania i postępowania w przypadkach zapaleń błony śluzowej zatok. Zwrócono uwagę na czynniki predysponujące do zapaleń zatok, zastosowanie w terapii antybiotyków oraz sytuacje wymagające konsultacji specjalisty alergologa.
Zapalenie zatok przynosowych, czyli parzystych przestrzeni w kościach twarzy, połączonych z jamą nosa, jest jedną z najczęściej diagnozowanych chorób. W USA zapalenie zatok rozpoznaje się każdego roku u 16 proc. dorosłej populacji. Za główne czynniki predysponujące do zachorowania na zapalenie zatok przynosowych specjaliści amerykańscy uznali infekcje wirusowe górnego odcinka dróg oddechowych oraz alergiczny nieżyt nosa, gdyż w ich następstwie często dochodzi do rozwoju infekcji bakteryjnych stanowiących bezpośrednią przyczynę stanów zapalnych w zatokach przynosowych. Najczęściej czynnikami etiologicznymi są: Streptocccus pneumoniae, Haemophilus influenzae lub Moraxella catarrhalis, nierzadko także Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, niektóre gatunki bakterii beztlenowych oraz grzybów.
Ze względu na długość utrzymywania się objawów chorobowych, zapalenia zatok podzielono na: ostre, podostre, przewlekłe i nawracające. Podstawą rozpoznania schorzenia pozostaje wywiad, ze szczególnym zwróceniem uwagi na przebyte infekcje kataralne i charakter wydzieliny z nosa, oraz laryngologiczne badanie przedmiotowe. O zapaleniu zatok mogą świadczyć przekrwienie błony śluzowej i wyciek z nosa, bóle głowy, uczucie rozpierania twarzy, pobolewanie zębów i ogólne rozbicie. U dzieci zapalenie zatok może objawiać się rozdrażnieniem, wymiotami i przedłużającym się kaszlem. Niekiedy do rozpoznania przewlekłego zapalenia zatok potrzebne jest wykonanie badań obrazowych (najwłaściwsza jest tomografia komputerowa dająca możliwość dokładnej oceny anomalii w budowie jam zatok i kompleksu ujściowo-przewodowego) lub analiz laboratoryjnych (cytologii lub biopsji nosa oraz testów w kierunku niedoborów odporności i mukowiscydozy).

Zalecenia w stanach ostrych

Leczenie stanów zapalnych zatok przynosowych uzależnione jest od typu zapalenia. W przypadkach zapaleń ostrych i podostrych z podejrzeniem podłoża bakteryjnego podstawową strategią jest antybiotykoterapia. Ze względu na rosnącą oporność bakterii na penicylinę zalecany jest wybór innego antybiotyku. Autorzy rekomendacji polecają zwłaszcza amoksycylinę, zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych pacjentów. Po 3-5 dniach podawania antybiotyku należy ocenić, czy ustępują objawy choroby i jeżeli jest taka reakcja - kontynuować podawanie leku przez 10-14 dni (lub krócej w przypadku nowych antybiotyków). Jeżeli po 3-5 dniach antybiotykoterapii stan kliniczny pacjenta nie ulega poprawie, trzeba zmienić antybiotyk. W takich sytuacjach rekomendowane są wysokie dawki amoksycyliny z kwasem klawulanowym, cefalosporyny lub antybiotyki makrolidowe. Gdy brak odpowiedzi na antybiotykoterapię stwierdza się po 21-28 dniach leczenia, wskazane jest zastosowanie antybiotyku o szerokim spektrum działania, pamiętając o tym, że za stan zapalny odpowiadać mogą także gatunki beztlenowe bakterii.

Przewlekłe zapalenia bez antybiotyków

Użycie antybiotyków przy przewlekłych zapaleniach zatok przynosowych autorzy uznali za kontrowersyjne. U pacjentów tych sugerowane jest wdrożenie terapii doustnymi kortykosteroidami (krótkotrwała terapia kortykosteroidami może okazać się skuteczna także u pacjentów z ostrym zapaleniem zatok). Często pomocne są też spraje do nosa z roztworem fizjologicznym soli, leki zmniejszające przekrwienie (podawane miejscowo na błonę śluzową nosa lub ogólnie), leki mukolityczne oraz preparaty antyhistaminowe.
Jeżeli przypuszcza się, że podłoże nawracających lub przewlekłych zapaleń zatok stanowi atopia bądź niedobory odpornościowe, pacjenta należy skierować do specjalisty alergologa-immunologa. Według autorów rekomendacji, leczenie chirurgiczne powinno się podejmować wyłącznie wtedy, gdy farmakoterapia okazała się nieskuteczna.
Warto poinformować pacjentów, że mogą zapobiegać występowaniu stanów zapalnych zatok poprzez unikanie alergenów, dymu papierosowego oraz aktywności fizycznej na świeżym powietrzu w godzinach, kiedy nasila się jego zanieczyszczenie (wczesny ranek i godziny korków komunikacyjnych). Puchnięcie błon śluzowych zatok przynosowych wzmagać może alkohol, więc osoby ze skłonnościami do zapaleń zatok powinny ograniczyć jego przyjmowanie.

Źródło: The Diagnosis and Management of Sinusitis: A Practice Parameter Update. J. Allergy Clin. Immunol. 2005, 116: S13-S47.


Jaki typ?
Poszczególne typy zapaleń zatok charakteryzują się:

-Ostre zapalenie zatok - utrzymujące się objawy infekcji górnych dróg oddechowych, przekrwienie śluzówki nosa i katar, utrata powonienia, ból głowy i twarzy, uczucie rozpierania twarzy, podwyższona ciepłota ciała, kaszel, uczucie ogólnego rozbicia. Objawy powyższe występują krócej niż 4 tygodnie.
-Podostre zapalenie zatok - podobne symptomy, trwające od 4 do 8 tygodni.
-Przewlekłe zapalenie zatok - występują niektóre z objawów zapalenia ostrego, trwające dłużej niż 8 tygodni i odznaczające się zróżnicowanym nasileniem oraz zmianami patologicznymi widocznymi w badaniach CT lub MRI.
-Nawracające zapalenie zatok - występują co najmniej trzy epizody ostrego zapalenia zatok w ciągu roku.


Kiedy do alergologa?
Skierowanie pacjenta do specjalisty alergologa-immunologa jest konieczne, gdy:
-objawy zapalenia zatok nie ustępują, pomimo zastosowania antybiotykoterapii,
-zapalenie zatok jest przewlekłe lub nawracające,
-zapalenie zatok ma podłoże grzybicze,
-współistnieje alergiczny nieżyt nosa,
-zapalenie zatok obniża jakość życia pacjenta i poważnie zakłóca normalne funkcjonowanie,
-występują inne schorzenia, takie jak: zapalenie ucha, astma, nawracające zapalenia płuc.

Zalecany schemat postępowania w ostrych zapaleniach zatok o podłożu bakteryjnym:
1 dzień: wdrożenie antybiotykoterapii (amoksycylina),
3-5 dzień: ocena stanu klinicznego pacjenta:
-stwierdzona poprawa - kontynuacja antybiotykoterapii do 10-14 dni,
-brak poprawy - zmiana antybiotykoterapii (amoksycylina z kwasem klawulanowym, cefalosporyny, makrolidy) i wdrożenie krótkotrwałej terapii kortykosteroidami,
21-28 dzień: zmiana antybiotykoterapii (antybiotyk o szerokim spektrum działania, obejmującym także bakterie beztlenowe),
9 tydzień: skierowanie pacjenta do alergologa-immunologa,
-brak poprawy, pomimo długotrwałego leczenia różnymi lekami - zabieg chirurgiczny.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Marta Koton-Czarnecka

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.