Za dyżur czas wolny?

Sławomir Molęda
26-11-2008, 00:00

Chciałabym odbierać wolne zamiast dodatkowego wynagrodzenia za dyżur. Inspekcja pracy twierdzi, że to niemożliwe. Czy na pewno? - pyta lekarka. Na pytanie odpowiada ekspert prawny Pulsu Medycyny Sławomir Molęda.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji
Nie znam oficjalnego stanowiska inspekcji pracy w tej kwestii, więc nie wiem, na czym zostało oparte. Natomiast sama kwestia jest trudna i udzielenie jednoznacznej odpowiedzi nie jest możliwe. Wszystko zależy od tego, w jakim zakresie stosowanie przepisów o godzinach nadliczbowych do dyżurów medycznych uznaje się za dopuszczalne.

Jednoznaczne, ale stare przepisy

W tym roku Sąd Najwyższy wydał kilka orzeczeń podkreślających odrębność dyżuru medycznego od godzin nadliczbowych. Argumenty za tym stanowiskiem zostały zebrane i wyliczone w ostatniej uchwale z 3 czerwca: Dyżur medyczny został odrębnie zdefiniowany w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej. Ustawa ta reguluje wszystkie istotne elementy związane z pełnieniem pracy w ramach dyżuru i nie zawiera odesłań do przepisów o pracy w godzinach nadliczbowych. W związku z tym nie ma uzasadnienia uzupełniające stosowanie tych przepisów do dyżuru medycznego, jak nakazuje art. 5 Kodeksu pracy. Zwłaszcza wynagrodzenie za dyżur medyczny zostało uregulowane w sposób odrębny. Na odrębność dyżuru medycznego wskazuje również to, że w zamian za godziny nadliczbowe może zostać udzielony czas wolny, a za dyżur medyczny - nie. Konkluzja linii orzeczniczej jest taka, że możliwość kwalifikowania czynności wykonywanych w ramach dyżuru medycznego, jako pracy w godzinach nadliczbowych w rozumieniu Kodeksu pracy, jest wyłączona. Stanowisko to przesądzałoby w sposób zdecydowany o niewykonalności zamiaru czytelniczki, gdyby nie to, że dotyczy ono wykładni przepisów w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2008 r.

Jeżeli przyjrzymy się nowym przepisom o dyżurach medycznych, to okaże się, że nie odnajdziemy w nich podstaw do podtrzymania argumentów Sądu Najwyższego. Przepisy te zawierają bowiem odesłania do przepisów o godzinach nadliczbowych, właśnie w zakresie unormowania wysokości wynagrodzenia. Spójność - a więc i kompletność - regulacji dotyczącej dyżurów została postawiona pod znakiem zapytania przez nowy art. 32j ust. 3 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Wbrew legalnej definicji dyżuru medycznego przepis ten wskazuje na możliwość planowania dyżuru w ramach normalnych godzin pracy (zob. "Dyżur medyczny czy praca w godzinach nadliczbowych?", Puls Medycyny nr 16 (179) z 15 października br., s. 29). Okoliczność ta godzi w reprezentowaną przez sąd koncepcję dyżuru medycznego jako specyficznego rodzaju pracy ponadwymiarowej. Niezależnie od tego przepis, który zabraniał udzielania czasu wolnego za czas pełnienia dyżuru, został uchylony.

Stawka za godziny nadliczbowe

Skoro dorobku dotychczasowej wykładni Sądu Najwyższego nie da się bezkrytycznie zastosować do nowych przepisów, to powraca problem ustalenia zakresu, w jakim przepisy o godzinach nadliczbowych powinny mieć zastosowanie do dyżurów medycznych.
Zasadą jest, że przepisy Kodeksu pracy stosuje się do pracowników w zakresie nieuregulowanym przepisami szczególnymi (art. 5 Kodeksu pracy). Przepisy o dyżurach nie regulują obecnie kwestii udzielania czasu wolnego w zamian za czas pełnienia dyżuru. Nie zawierają również odesłania do art. 151 (2) Kodeksu pracy, który tę kwestię reguluje. Odsyłają za to do art. 151 (1) § 1-3 w zakresie wynagrodzenia za pracę w ramach pełnienia dyżuru, stanowiąc zarazem że do pracy tej nie stosuje się przepisów art. 151 (3) i 151 (4) Kodeksu pracy. Nie rozstrzygają więc wyraźnie, czy udzielenie czasu wolnego za pracę na dyżurze jest dozwolone.
Przypominam, że art. 151 (2) pozwala pracodawcy na udzielenie czasu wolnego zamiast zapłaty dodatku w zamian za pracę w godzinach nadliczbowych. Przewiduje dwa tryby tej operacji w zależności od tego, kto występuje z inicjatywą. Jeżeli z wnioskiem występuje pracownik, to zamiana następuje w stosunku 1 godzina czasu wolnego za 1 nadgodzinę. Jeżeli pracodawca udziela wolnego z własnej inicjatywy, to musi dać 1,5 godziny wolnego za 1 nadgodzinę. Nie może to spowodować obniżenia wynagrodzenia miesięcznego pracownika.
Osobiście uważam, że każdy lekarz, który pracuje ponad obowiązujące go normy czasu pracy, ma prawo wystąpić z wnioskiem o udzielenie mu czasu wolnego zamiast dodatku do wynagrodzenia. Pracodawca może mu oczywiście odmówić udzielenia czasu wolnego i wypłacić dodatek, co stanowi kwestię odrębną. Jednak co do zasady nie wykluczam możliwości udzielenia czasu wolnego zamiast dodatku do wynagrodzenia za pracę na dyżurze. Wykluczenie takiej możliwości nie znajduje wystarczających podstaw w nowych przepisach o dyżurze medycznym, więc naruszałoby zasadę wyrażoną w art. 5 Kodeksu pracy.

Podstawa prawna:
1) art. 18d ust. 1 pkt 4
i art. 32j ustawy o zakładach opieki zdrowotnej;
2) art. 5 i 151 (2) Kodeksu pracy;
3) uchwała Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2008 r., sygn. I PZP 10/07.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Sławomir Molęda

Najważniejsze dzisiaj

Puls Medycyny

Prawo / Za dyżur czas wolny?
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.