Wytyczne PTOK dotyczące systemowego leczenia onkologicznego w czasie pandemii COVID-19

Oprac. MAR, na podstawie publikacji „Leczenie systemowe pacjentów z rozpoznaniem choroby nowotworowej w kontekście pandemii SARS-CoV-2 - stanowisko Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej”.
opublikowano: 05-05-2020, 12:40

Eksperci Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (PTOK) przypominają, że w rękach lekarzy onkologów są zarówno losy chorych mających szanse na całkowite wyleczenie, jak i tych, u których decyzje terapeutyczne podejmowane w czasie zagrożenia wirusem SARS-CoV-2 nie powinny pogarszać rokowania. Organizacja wydała wytyczne dotyczące systemowego leczenia onkologicznego o charakterze radykalnym i paliatywnym.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Lekarze onkolodzy nie mają wątpliwości, że bezpieczeństwo lekarzy i ich współpracowników jest jednym z kluczowych i krytycznych czynników, które warunkują ciągłość opieki nad pacjentami z nowotworami.

„Jako onkolodzy kliniczni, pełniący w wielu przypadkach funkcję koordynującą i spajającą leczenie onkologiczne, możemy być zmuszeni w tej nadzwyczajnej sytuacji do nadzwyczajnych decyzji, nadzwyczajnego zaangażowania, nadzwyczajnego wysiłku. Musimy przy tym pamiętać, że w naszych rękach są zarówno losy chorych, u których nie możemy zaprzepaścić szans na całkowite wyleczenie, jak i chorych z chorobą zaawansowaną, u których nie powinniśmy naszymi decyzjami pogarszać rokowania” — czytamy w rekomendacjach. Przegląd najnowszych doniesień naukowych wyraźnie wskazuje, że ryzyko poważnych powikłań choroby COVID-19 jest zdecydowanie wyższe u osób z wywiadem onkologicznym (iloraz szans OR = 5,39) niż w przypadku pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (OR = 3,39), cukrzycą (OR = 2,2) lub nadciśnieniem tętniczym (OR = 1,87).

Chorzy onkologiczni - dodatkowe ofiary pandemii

W stanowisku PTOK wyraźnie wskazano, że ogromnym zagrożeniem dla chorych onkologicznych, oprócz rozprzestrzeniającej się pandemii SARS-CoV-2, jest ograniczenie dostępu do leczenia systemowego.

„W ostatnich dniach wiele szpitali w naszym kraju zostało zamienionych w tzw. jednoimienne szpitale zakaźne, co spowodowało de facto ich zamknięcie dla chorych z innymi chorobami niż COVID-19. W licznych szpitalach odwołano planowe przyjęcia i zawieszono funkcjonowanie poradni z powodu ograniczonej liczby personelu. W przypadku wielu chorób opóźnienie diagnostyki lub leczenia nie ma istotnego wpływu na rokowanie chorych, jednak nie dotyczy to chorych onkologicznych, którzy wymagają przeciwnowotworowego leczenia systemowego” — podkreślają specjaliści.

Ich zdaniem, zamykanie oddziałów onkologii klinicznej może dla wielu chorych oznaczać odebranie szans na wyleczenie lub też być równoznaczne z gwałtownym pogorszeniem rokowania. Dlatego też autorzy stanowiska wskazują, że u pacjentów chorych na lite nowotwory złośliwe należy bezwzględnie dążyć do utrzymania rekomendowanej intensywności leczenia o założeniu radykalnym.

Natomiast jeżeli w danym ośrodku nie ma możliwości kontynuacji leczenia (z uwagi na pandemię), wówczas pacjent powinien zostać bezwzględnie skierowany do innego, funkcjonującego ośrodka onkologicznego.

Systemowe leczenie onkologiczne przed- i pooperacyjne w czasie pandemii koronawirusa

W zależności od decyzji wielodyscyplinarnego konsylium, w przypadku wskazania do leczenia przedoperacyjnego należy rozważyć:

  • możliwość przyspieszenia zabiegu — u chorych pierwotnie operacyjnych, u których chemioterapia przedoperacyjna nie ma udowodnionego wpływu na poprawę rokowania lub
  • podanie 1-2 dodatkowych cykli chemioterapii — u chorych w trakcie chemioterapii przedoperacyjnej, w przypadku spodziewanego znacznego (wielotygodniowego) opóźnienia momentu przeprowadzenia zabiegu chirurgicznego.

Natomiast w przypadku rozpoczęcia systemowego leczenia operacyjnego eksperci wskazują, że w większości możliwe jest opóźnienie leczenia uzupełniającego, z wyjątkiem chorych należących do grupy wysokiego ryzyka. Są nimi pacjentki z miejscowo znacznie zaawansowanym potrójnie ujemnym rakiem piersi.

„W przypadku chorych na hormonozależnego raka piersi [szczególnie z niskim stopniem złośliwości (G1) i/lub niskim indeksem proliferacyjnym (Ki67 <30 proc.)], u których potencjalna korzyść z chemioterapii może być niewielka, należy rozważyć samodzielną hormonoterapię uzupełniającą” — czytamy w zaleceniach.

Gdy możliwe jest tylko leczenie paliatywne

U chorych, u których stan zaawansowania nowotworu wymaga leczenia paliatywnego, nieokreślony czas i zasięg pandemii SARS-CoV-2 może znacząco pogorszyć rokowania, a długotrwałe wstrzymywanie się od leczenia systemowego może zwiększyć ryzyko progresji choroby.

„W związku z powyższym, stanowisko PTOK dotyczące modyfikacji leczenia paliatywnego, w sytuacji całkowitej niepewności co do skali i czasu trwania zagrożenia epidemicznego, stanowi próbę znalezienia optymalnych rozwiązań, pozwalających w wielomiesięcznej perspektywie zapewnić maksymalne, możliwe do uzyskania bezpieczeństwo chorego i kontrolę choroby” — piszą eksperci. Dokładne zalecenia dotyczące postępowania z pacjentami paliatywnymi przedstawiono poniżej.

Eksperci PTOK zwracają uwagę na znaczenie gorączki neutropenicznej w przebiegu leczenia nowotworowego. Dlatego też chcąc wyeliminować możliwość pomylenia objawów COVID-19 z gorączką neutropeniczną u chorych poddawanych chemioterapii, należy profilaktycznie stosować czynniki wzrostu G-CSF. Takie postępowanie ma dotyczyć:

  • wszystkich chorych otrzymujących chemioterapię z grupy pośredniego (10-20 proc.) ryzyka występowania gorączki neutropenicznej;
  • wszystkich chorych otrzymujących chemioterapię, u których obserwowano w trakcie aktualnie stosowanego schematu epizod neutropenii G3 według Common Terminology Criteria for Adverse Events (CTCAE).

Zalecenia onkologów klinicznych - leczenie paliatywne w dobie pandemii SARS-CoV-2

  1. chorzy bezobjawowi z dobrą kontrolą choroby oraz bez zagrożenia „kryzą” narządową — należy rozważyć możliwość przerwania („wakacje terapeutyczne”), zredukowania intensywności terapii (wydłużenie odstępów pomiędzy kursami o 50-100 proc.) lub wdrożenia leczenia systemowego z wykorzystaniem dostępnych leków doustnych (w tym stosowanych metronomicznie);
  2. chorzy z głęboką remisją choroby w trakcie leczenia podtrzymującego — należy rozważyć okresowe przerwanie leczenia;
  3. chorzy wymagający utrzymania ciągłego leczenia systemowego (zagrożenie „kryzą” narządową, objawy, niedawno rozpoczęte leczenie)
  • otrzymujący chemioterapię opartą na schematach stosowanych w odstępach 3-tygodniowych — należy kontynuować leczenie wybranym schematem,
  • otrzymujący schematy cotygodniowe — rekomenduje się modyfikację do schematów 2- lub 3-tygodniowych (zwiększenie dawki leku) lub modyfikację do schematu 2-lekowego stosowanego co 2-3 tygodnie.

Leczenie przeciwnowotworowe w kontekście pandemii SARS-CoV-2 - najważniejsze zalecenia PTOK

  1. Zalecenia postępowania w zakresie przeciwnowotworowego leczenia systemowego w okresie pandemii SARS-CoV-2 nie są oparte na wynikach prospektywnych badań i w największym stopniu uwzględniają obserwacje dotyczące postępowania w innych zakażeniach oraz opinie ekspertów.
  2. Najważniejszym elementem postępowania jest przeciwdziałanie szerzeniu się zakażenia według typowych zasad zalecanych w sytuacjach zagrożenia epidemicznego.
  3. Systemowe leczenie przeciwnowotworowe powinno być prowadzone według ogólnie przyjętych zasad.
  4. Prowadzenie leczenia systemowego według ogólnie przyjętych zasad powinno również obejmować postępowanie w przypadku występowania powikłań.
  5. Prowadzenie leczenia systemowego według ogólnie przyjętych zasad powinno być szczególnie przestrzegane w przypadku postępowania o założeniu radykalnym.
  6. Przerywanie lub zaniechanie kontynuowania systemowego leczenia o założeniu radykalnym w sytuacji pandemii SARS-CoV-2 nie ma naukowego uzasadnienia.
  7. Rozpoczynanie systemowego leczenia uzupełniającego może być w ściśle uzasadnionych sytuacjach klinicznych zastąpione ścisłą obserwacją. Należy rozważyć stosowanie jednej spośród możliwych do wykorzystania metod lub skrócenie długości całego leczenia.
  8. Postępowanie w ramach systemowego leczenia przeciwnowotworowego o założeniu paliatywnym powinno być kontynuowane, przy czym możliwe jest modyfikowanie schematów i dawek w zależności od indywidualnych sytuacji.
  9. Modyfikowanie systemowego leczenia przeciwnowotworowego stosowanego z założeniem paliatywnym może obejmować szersze korzystanie z leków w postaciach doustnych lub wykorzystanie leczenia metronomicznego.
  10. Stosowanie profilaktyczne leków przeciwwirusowych nie ma uzasadnienia naukowego.
  11. Stosowanie profilaktyki granulopoetynami w czasie stanu zagrożenia epidemicznego powinno dotyczyć chorych z grupy pośredniego ryzyka wystąpienia gorączki neutropenicznej.
  12. Każdy chory z podejrzeniem COVID-19 przed przyjęciem w ośrodku onkologicznym powinien mieć wykluczoną infekcję SARS-CoV-2 zgodnie z obowiązującymi rekomendacjami Głównego Inspektoratu Sanitarnego i Ministerstwa Zdrowia.

Autorzy stanowiska PTOK:

  • Prof. dr hab. n. med. Piotr Wysocki, Katedra i Klinika Onkologii, Uniwersytet Jagielloński — Collegium Medicum w Krakowie;
  • Lek. Łukasz Kwinta, Katedra i Klinika Onkologii, Uniwersytet Jagielloński — Collegium Medicum w Krakowie;
  • Lek. Paweł Potocki, Katedra i Klinika Onkologii, Uniwersytet Jagielloński — Collegium Medicum w Krakowie;
  • Prof. dr hab. n. med. Marek Wojtukiewicz, Klinika Onkologii, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Białostockie Centrum Onkologii;
  • Dr n. med. Barbara Radecka, Opolskie Centrum Onkologii w Opolu;
  • Dr n. med. Piotr Tomczak, Klinika Onkologii, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu;
  • Dr hab. n. med. Michał Jarząb, Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie — Państwowy Instytut Badawczy Oddział w Gliwicach;
  • Prof. dr hab. n. med. Andrzej Kawecki, Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie — Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie;
  • Prof. dr hab. n. med. Maciej Krzakowski, Narodowy Instytut Onkologii im. M. Skłodowskiej-Curie — Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Oprac. MAR, na podstawie publikacji „Leczenie systemowe pacjentów z rozpoznaniem choroby nowotworowej w kontekście pandemii SARS-CoV-2 - stanowisko Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej”.

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.