Wysoka aktywność fizyczna i stosowanie witaminy D w dużym stężeniu zapobiegną osteoporozie

prof. dr hab. n. med. Wojciech Pluskiewicz, Zakład Chorób Metabolicznych Kości, Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii SUM w Katowicach
opublikowano: 11-05-2021, 17:32

Omówienie wyników projektu badawczego autorów koreańskich, którego celem było zademonstrowanie skuteczności wspólnego stosowania aktywności fizycznej oraz witaminy D jako czynników zapobiegających rozwojowi osteoporozy.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Prof. dr hab. n. med. Wojciech Pluskiewicz

Wiele ważnych problemów współczesnej medycyny wiąże się ze zmianami cywilizacyjnymi. Występowanie nadciśnienia tętniczego, cukrzycy czy nowotworów jest w znacznym stopniu spowodowane takimi czynnikami, jak zmniejszenie aktywności fizycznej, dieta z wysoką zawartością niektórych składników żywnościowych, np. tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, lub zanieczyszczenie środowiska naturalnego. Częstość występowania tych chorób stwarza coraz większe problemy dla systemu opieki zdrowotnej, a dość typową sytuacją jest stawianie rozpoznania przy znacznym zaawansowaniu procesu chorobowego. Zatem takie czynniki, jak skala problemów mierzona liczbą osób chorych oraz trudności realizacji prawidłowego procesu leczniczego, a także wysokie koszty diagnostyki i terapii skłaniają do podejmowania działań profilaktycznych.

Profilaktyka osteoporozy się opłaca

Inną ważną jednostką chorobową, którą także można zaliczyć do chorób współczesnej cywilizacji, jest osteoporoza. Istotą osteoporozy jest zanik tkanki kostnej, a podstawową jej konsekwencją są złamania niskoenergetyczne, czyli takie, które powstają w wyniku niewielkiego urazu (najczęściej upadku z wysokości własnego ciała). Mamy zatem powszechnie występującą chorobę trudną do rozpoznania na wczesnym etapie rozwoju oraz epidemię złamań.

Zgodnie z raportem Narodowego Funduszu Zdrowia z 2019 r., w Polsce dochodzi do ponad 126 000 złamań rocznie, a łączne koszty generowane przez osteoporozę sięgają prawie 500 mln zł w skali roku. Te dane jednoznacznie wskazują, że osteoporoza wymaga podjęcia działań profilaktycznych na wczesnym etapie rozwoju zaniku kostnego, zanim dojdzie do pierwszego złamania. Tu warto przytoczyć opinię amerykańskiego badacza C. Denta sprzed pół wieku, który stwierdził w odniesieniu do osteoporozy, że „uncja prewencji jest lepsza niż kilogram terapii”. To jest nadal najbardziej trafna diagnoza. Dlatego warto przedstawić wyniki badań prowadzonych przez grupę autorów koreańskich, dotyczących skuteczności działań prewencyjnych.

Aktywność fizyczna + witamina D - skumulowane działanie czynników prewencji osteoporozy

Celem tego projektu było zademonstrowanie skuteczności wspólnego stosowania aktywności fizycznej oraz witaminy D jako czynników zapobiegających rozwojowi osteoporozy. W odniesieniu do osteoporozy należy jako czynnik prewencyjny brać od uwagę także skład diety, w pierwszej kolejności spożycie wapnia.

Znane są badania, wskazujące na pozytywny wpływ aktywności fizycznej oraz witaminy D na stan metabolizmu kostnego, natomiast novum omawianego badania polega na ocenie łącznego, skumulowanego działania aktywności fizycznej oraz witaminy D. Należy pamiętać bowiem, że procesy metabolizmu kostnego są modyfikowane przez wiele czynników i dopiero ich wypadkowy wpływ daje szanse na uzyskanie oczekiwanego, pozytywnego efektu.

W projekcie badawczym autorów koreańskich analizowano dane z lat 2008-2011 w grupie 6868 osób. W celu przeprowadzenia oceny dokonano podziału na podgrupy: aktywność fizyczną klasyfikowano na: niską, umiarkowaną lub wysoką, a stężenie witaminy D na niską lub wysoką jej zawartość. Zgodnie z tym podziałem wyłoniono 6 podgrup osób.

Wszyscy pacjenci mieli wykonany pomiar masy kostnej i za pomocą wskaźnika T-score określono masę kostną jako: prawidłową (T-score >-1), w granicach osteopenii (T-score od -1 do -2,5) lub obniżoną (T-score poniżej -2,5). Pomiar densytometryczny był kryterium klasyfikującym pacjentów w zależności od stopnia aktywności fizycznej oraz stężenia witaminy D.

Okazało się, że najbardziej korzystny wpływ na stan kośćca miał sumaryczny wpływ obu badanych czynników. Ryzyko wystąpienia zarówno osteopenii, jak i osteoporozy było istotnie niższe, gdy pacjent był aktywny fizycznie oraz miał odpowiednio wysokie stężenie witaminy D. Zaprezentowane wyniki są istotne z praktycznego punktu widzenia i powinny stanowić ważną przesłankę w codziennej pracy z pacjentami.

Jakie zalecenia może zastosować lekarz w prewencji osteoporozy?

Trzy czynniki są kluczowe:

  • aktywność fizyczna,
  • zaopatrzenie w witaminę D,
  • spożycie wapnia.

Dwa spośród nich były przedmiotem analizy pracy autorów koreańskich. Okazało się, że optymalne rezultaty, mierzone wynikami badań densytometrycznych, uzyskują te osoby, które są aktywne fizycznie oraz równocześnie mają odpowiednio wysokie stężenie witaminy D.

To ważne spostrzeżenie. W praktyce dość łatwo jest uzyskać oczekiwane stężenie witaminy D (mamy w ostatnich latach raczej do czynienia ze zbyt wysokimi dawkami witaminy D), natomiast aktywność fizyczna nie jest odpowiednio wysoka. To duży problem: jak zmobilizować zwykle starszego pacjenta, często prezentującego wiele innych problemów zdrowotnych, do zwiększenia aktywności fizycznej? Potrzebne są długofalowe programy edukacyjne, kierowane nie tylko do osób starszego pokolenia, ale także młodszych — naszych przyszłych pacjentów.

Osteoporoza bywa porównywana do miażdżycy, ponieważ obie długo nie dają żadnych objawów chorobowych i dopiero złamanie w przebiegu osteoporozy, a zawał serca bądź udar mózgu w konsekwencji miażdżycy uświadamiają nam problem. Opisane działania, czyli aktywność fizyczna plus odpowiednia podaż witaminy D mogą nie tylko pozytywnie wpływać na zagrożenie złamaniami, ale także zmniejszać ryzyko miażdżycy oraz niektórych innych chorób przewlekłych.

Podsumowując, działania profilaktyczne w medycynie powinny być pochodną holistycznego podejścia do człowieka. Nie dzielmy zdrowia ludzkiego na specjalizacje czy jednostki chorobowe. Zdrowie jest jedno.

prof. dr hab. n. med. Wojciech Pluskiewicz, Zakład Chorób Metabolicznych Kości, Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii SUM w Katowicach

Piśmiennictwo:

  1. NFZ o zdrowiu: osteoporoza. Warszawa 2019.
  2. Min C. i wsp.: High-Intensity Physical Activity with High Serum Vitamin D Levels is Associated with a Low Prevalence of Osteopenia and Osteoporosis: A Population-Based Study. Osteoporos. Int. 2021; 32; 883-891.

PRZECZYTAJ TAKŻE:

Koszty leczenia osteoporozy w czasie pandemii SARS-CoV-2

Jak poprawić wczesną diagnostykę osteoporozy?

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.