Wycinać przerośnięte migdałki czy nie?

Iwona Kazimierska
opublikowano: 18-03-2015, 00:00

Czy wycinać przerośnięte migdałki? Takie pytanie z pewnością się pojawi, jeśli u dziecka często będą się powtarzały choroby górnych dróg oddechowych. Specjaliści przestrzegają, aby przerośniętych migdałków (zarówno gardłowego, tzw. trzeciego, jak i podniebiennych) nie usuwać zbyt pochopnie. Wskazaniem do operacji nie jest wielkość migdałków, ale objawy.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Przerost migdałka gardłowego jest w wieku dziecięcym częsty i ma dużą tendencję do samoistnego ustępowania. W przypadkach miernego przerostu i objawów o niewielkim nasileniu interwencja chirurgiczna nie jest potrzebna.

Leczenie zachowawcze przerośniętych migdałków, czyli donosowe glikokortykosteroidy

Przed podjęciem decyzji o leczeniu chirurgicznym podejmuje się próby leczenia zachowawczego z zastosowaniem glikokortykosteroidów donosowych. Ich korzystne działanie może wynikać z bezpośredniego wpływu na tkankę limfatyczną. Ponadto cechuje je działanie przeciwzapalne, ograniczające infekcje w górnych drogach oddechowych oraz zmniejszające odczyn zapalny w samych migdałkach.

Pomimo dobrych wyników obserwowanych w krótkim okresie, nadal nie ustalono optymalnego czasu leczenia, trwałości wyników w długim czasie obserwacji oraz minimalnej efektywnej dawki tych leków.

Farmakologia jest skuteczna pod warunkiem, że takie objawy, jak bezdechy czy niedosłuchy nie występują stale. Podawanie leków jest konieczne, jeśli istnieją przeciwwskazania do zabiegu chirurgicznego, np. rozszczep podniebienia.

Angina liże stawy, kąsa serce

„Sygnały alarmowe to przewlekłe zapalenia gardła i zatok, pięć angin w ciągu roku leczonych antybiotykami i nawracające zapalenie ucha środkowego. Mówi się, że angina liże stawy, kąsa serce, co oznacza, iż jej następstwa są groźne dla innych narządów” – przypomina prof. dr hab. n. med. Wiesław Konopka, kierownik Kliniki Otolaryngologii Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki.

„Konsekwencją przerostu migdałków bywają niedosłuchy, bezdechy, spadki utlenowania krwi w czasie snu, co jest spowodowane obturacją dróg oddechowych. W ekstremalnych sytuacjach może nawet dojść do niedotlenienia mózgu. Do tego dochodzą: nasilająca się nadpobudliwość u dzieci, brak koncentracji, a więc gorsze wyniki w nauce, wady wymowy i zgryzu. Aparat mięśniowy i żuchwy ulega zwiotczeniu z powodu ciągle otwartych ust, nieprawidłowo rośnie szczęka” – dodaje dr hab. n. med. Lidia Zawadzka-Głos, kierownik Kliniki Otolaryngologii Dziecięcej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Bezwzględne wskazania do zabiegu usunięcia migdałków to niedrożny nos, objawy bezdechu, postępujący niedosłuch, nocne oddychanie przez usta.

Usunięcie migdałków całkowite czy tylko częściowe

Wskazaniem do adenoidektomii, czyli wycięcia migdałka gardłowego, jest znaczne ograniczenie drożności części nosowej gardła powodujące istotne utrudnienie oddychania przez nos i/lub zespół bezdechu sennego. Kwalifikacją do zabiegu są też:

  • średniego stopnia ograniczenie drożności nosa przy przetrwałych objawach,
  • nawracające i przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych,
  • wysiękowe zapalenie ucha środkowego (dzieci powyżej 4. r.ż.),
  • twarz adenoidalna
  • wady zgryzu.

„Usunięcie trzeciego migdałka wykonuje się z wykorzystaniem podglądu endoskopowego oraz bezpiecznej techniki harmonicznej. Zabieg ten jest bardzo mało inwazyjny oraz prawie bezkrwawy, a w okresie pooperacyjnym bezbolesny – wyjaśnia dr n. med. Michał Michalik, specjalista otolaryngologii, chirurgii głowy i szyi, szef Centrum Medycznego MML. – Nasz ośrodek, jako jeden z niewielu w Polsce, stosuje technikę harmoniczną w laryngologii. Wykorzystanie do tego celu najnowocześniejszego sprzętu pozwala zwiększyć precyzję zabiegów, ich skuteczność oraz bezpieczeństwo”.

Nierzadko przerostowi migdałka gardłowego towarzyszy przerost migdałków podniebiennych.

„Szczególnie niepokojącym objawem jest jednostronne powiększenie migdałka podniebiennego. Może to sygnalizować nawet chorobę onkologiczną, najczęściej chłoniaka. Jednostronny przerost może być spowodowany również innymi problemami. W tych przypadkach całkowicie usuwamy migdałek podczas tonsillektomii. Ten zabieg jest również wskazany, gdy stwierdza się powikłania ogólnoustrojowe w postaci chorób nerek czy serca. Wskazania względne to nawracające choroby infekcyjne” – mówi dr hab. Lidia Zawadzka-Głos.

Zmniejszenie migdałków podniebiennych (tonsillotomia) wykonuje się po to, aby część migdałków nadal pracowała. Wskazaniem do takiego zabiegu są objawy zespołu obturacyjnych bezdechów w czasie snu, niedosłuch, utrudnione połykanie oraz zaburzenia mowy.

Działanie uzupełniające – naturalne wspomaganie odporności i migdałków

Postępowanie zachowawcze przy przeroście migdałków powinno polegać na:

  • zwiększeniu odporności dziecka, co uchroni je przed nawrotami infekcji;
  • podawaniu środków o działaniu przeciwbakteryjnym;
  • podawaniu substancji przeciwwirusowych oraz antyalergicznych.

Suplementy diety bogate w witaminy, minerały i ekstrakty roślinne mogą wzmocnić organizm dziecka, przyczynić się do opanowania zapalenia i zmniejszenia obrzęku migdałków.

Badania kliniczne z wykorzystaniem ekstraktu z korzenia pelargonii afrykańskiej (Pelargonium sidoides) przeprowadzono zarówno w grupie dzieci, jak i dorosłych. Udowodniono w nich m.in. korzystny wpływ wyciągu na ostre zapalenie migdałków niewywołane przez paciorkowce beta-hemolizujące z grupy A. Jedno z badań wykazało, że podawanie dzieciom przez 6 dni po 20 kropli ekstraktu z korzenia pelargonii zmniejszyło nasilenie objawów choroby, a także skróciło czas jej trwania o co najmniej 2 dni.

Ekstrakt z korzenia pelargonii afrykańskiej wykazuje także działanie immunostymulujące, czyli zawierające go preparaty mogą wspierać układ odpornościowy w okresie zwiększonej zapadalności na infekcje dróg oddechowych.

Badania dotyczące korzenia i kwiatu pierwiosnka lekarskiego (Primula officinalis L.) lub związków z nich wyizolowanych potwierdziły ich działanie wykrztuśne, przeciwdrobnoustrojowe i przeciwzapalne. Z uwagi na to pierwiosnek może być z powodzeniem używany do leczenia m.in. nieżytów (zwłaszcza przewlekłych) przełyku, gardła, krtani i zatok.

Przeprowadzone do tej pory badania nad witaminą C i cynkiem wskazują, że wzbogacenie w nie diety jest jednym z czynników wzmacniających naturalną odporność.

Badania udokumentowały, że wiele drobnoustrojów jest silnie uwrażliwionych na biologicznie czynne składniki propolisu: fenole, flawonoidy, estry aromatyczne, niektóre kwasy organiczne i olejki eteryczne. Szczególnie cenne jest zwalczanie przez propolis ropotwórczych paciorkowców wywołujących anginę.

Ekstrakt z korzenia prawoślazu (Althaea officinalis), ze względu na jego właściwości powlekające, wykorzystuje się do łagodzenia podrażnienia gardła.

Uwagi eksperta: Jakie są wskazania do zabiegu tonsillektomii i adenoidektomii

Prof. dr hab. n. med. Elżbieta Hassmann-Poznańska, kierownik Kliniki Otolaryngologii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku:

Nie ma dostatecznych dowodów na to, że obecność drobnoustrojów w tkance migdałka jest przyczyną nawracających infekcji i argumentem za wycięciem migdałków.

W badaniach, w których kryteria kwalifikowania dzieci do tonsillektomii były zaostrzone – siedem epizodów zapalenia gardła w ciągu roku, a każdy wskazywał, że to była angina paciorkowcowa: wysoka gorączka, powiększone węzły chłonne, naloty na migdałkach, dodatni wynik posiewu S.pyogenes – wynik tonsillektomii był pozytywny, tzn. widoczna była przewaga leczenia chirurgicznego nad zachowawczym. Gdy te kryteria zostały nieco osłabione (cztery-sześć epizodów zapalenia gardła w ciągu roku) – tonsillektomia nie wykazywała aż tak dużej przewagi w okresie 3 lat od zabiegu. Głównie z tego powodu, że w grupie kontrolnej następowała poprawa i umiarkowane bądź częste epizody zapalenia gardła wystąpiły u niewiele więcej niż 10 proc. dzieci.

Jeżeli więc u pacjenta występują ciężkie objawy, z rzeczywiście dużą liczbą nawrotów, wtedy tonsillektomia może być uzasadniona. Przy mniej nasilonych objawach uzyskany efekt nie przeważa nad ryzykiem niedogodności związanych z zabiegiem.

W przypadku pacjentów z łagodnymi zakażeniami gardła lub przerostem migdałków badania nie wykazały istotnej klinicznie przewagi interwencji chirurgicznej. Co ciekawe, im młodsze dziecko, tym przewaga zabiegu była mniejsza.

Również adenoidektomia nie wykazała wpływu na liczbę infekcji, czas ich trwania, zapalenia ucha czy jakość życia. I co ważne, w obu grupach częstość infekcji zmieniała się z wiekiem.

W infekcjach górnych dróg oddechowych, które mogą stanowić wskazanie do zabiegu, zawsze należy rozróżnić wskazania do tonsillektomii i adenoidektomii. Jeżeli chodzi o tonsillektomię, są to:

  • nawracające anginy (powyżej siedmiu w ciągu roku, pięć w kolejnych dwóch latach i trzy w kolejnych trzech latach),
  • mniej częste anginy z alergią na liczne antybiotyki,
  • zespół PFAPA, rozpoznawany głównie u dzieci poniżej 5. roku życia, charakteryzujący się nawrotowym występowaniem epizodów gorączkowych z towarzyszącym aftowym zapaleniem jamy ustnej, zapaleniem gardła i powiększeniem węzłów chłonnych szyjnych
  • co najmniej jeden ropień okołomigdałkowy u pacjenta, u którego często powtarzają się anginy.

Jeżeli chodzi o adenoidektomię, wskazaniem może być:

  • wysiękowe zapalenie ucha z założeniem drenażu,
  • przewlekłe zapalenie zatok przynosowych. 

Tonsillektomia i adenoidektomia są dość skuteczne w leczeniu zespołu bezdechów sennych towarzyszących przerostowi migdałków. Randomizowane badania z 2013 r. wykazały u 79 proc. pacjentów normalizację polisomnografii w stosunku do 46 proc. w grupie porównawczej. Jednak u wielu pacjentów w grupie porównawczej nastąpiła też samoistna poprawa, więc nie jest to choroba, która w przypadku nieleczenia musi doprowadzić do jakiejś katastrofy.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Iwona Kazimierska

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.