Więcej metod małoinwazyjnych w terapii zatok - rozmawiamy z dr. Michałem Michalikiem

Rozmawiała Małgorzata Konaszczuk
opublikowano: 21-10-2015, 00:00

O zaletach nowych, mniej inwazyjnych metod leczenia zatok rozmawiamy z dr. n. med. Michałem Michalikiem, laryngologiem z Centrum Medycznego MML w Warszawie.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Co sprzyja rozwinięciu się stanu zapalnego zatok?

Michał Michalak
Zobacz więcej

Michał Michalak ARC

Stan zapalny oraz obrzęk błony śluzowej nosa i zatok może wywołać każda infekcja wirusowa (przeziębieniowa, grypowa itp.). Obrzęk prowadzi stopniowo do zamykania drożnego wcześniej połączenia zatok z jamą nosową. Wskutek szybszego przepływu powietrza przez jamę nosową, w zatokach powstaje podciśnienie, które sprzyja wnikaniu do nich wirusów i bakterii ze śluzówki nosa. Zbierająca się w zatokach wydzielina staje się pożywką dla bakterii, co prowadzi do nadkażenia bakteryjnego i przechodzenia ostrego stanu zapalnego w przewlekły. Nie zawsze jednak dochodzi do nadkażenia, czasem sprawcą zapalenia są wirusy lub czynniki alergiczne, co łagodzi przebieg choroby.

Czynnikiem, który ma największy wpływ na zapalenia zatok, jest zaburzenie drożności nosa. Może mieć ono różne przyczyny: skrzywiona przegroda nosa, obrzęki i przerosty małżowin nosowych, anomalie w budowie bocznej ściany nosa, ze zwężeniem ujść naturalnych zatok włącznie. Dodatkowo w jamie nosa mogą lokalizować się zmiany patologiczne o typie polipów i brodawczaków. Czynnikami zwiększającymi ryzyko zapalenia zatok szczękowych są pływanie i palenie papierosów.

Jakie są następstwa przedłużającego się zapalenia zatok?

Konsekwencją utrzymywania się stanu zapalnego w zatokach jest obrzęk i przerost błony śluzowej, a także powstawanie polipów i torbieli. Nieleczone zapalenie zatok szczękowych może doprowadzić do zapalenia mózgu i utraty wzroku.

Jak wygląda standardowa farmakoterapia w zapaleniu zatok?

W leczeniu zapalenia zatok wykorzystuje się dwie główne metody – farmakoterapię i leczenie zabiegowe. Podstawą leczenia farmakologicznego jest stosowanie leków przeciwzapalnych, przeciwobrzękowych (zmniejszenie obrzęku śluzówki nosa i zatok) i mukolitycznych (upłynnienie zalegającej w zatokach wydzieliny). Stosuje się też donosowe leki przeciwobrzękowe, przeciwzapalne i nawilżające. Dodatkowo zwalczane są inne objawy, takie jak gorączka czy ból zatok. W przypadku bakteryjnego zapalenia zatok zalecana jest antybiotykoterapia.

Kiedy i jakie leczenie zabiegowe zatok należy wprowadzić?

W przypadku stwierdzenia trwałych zmian chorobowych, wady budowy nosa czy zatok potrzebne jest leczenie chirurgiczne. Obok klasycznych metod operacji zatok, bardziej inwazyjnych, coraz powszechniej stosuje się metody małoinwazyjne, wykorzystujące dostęp do nosa i zatok przez otwory naturalne – mikrochirurgię wewnątrznosową z użyciem techniki endoskopowej (FEOZ) lub bardziej celowaną technikę MIST. Leczenie tymi metodami polega na usunięciu zmienionych chorobowo tkanek, oszczędzając jak najwięcej zdrowych odcinków błony śluzowej, przy jednoczesnym utworzeniu dobrego połączenia zatok z jamą nosową (leczeniem można objąć wszystkie zatoki przynosowe, nawet w pierwszym zabiegu). Do zatok laryngolog ma dostęp przez naturalne ujście w bocznej ścianie nosa, jak i przez zachyłek łzowy. 

Jakie jeszcze zabiegi małoinwazyjne są stosowane w leczeniu zatok?

Inną metodą jest balonikowanie endoskopowe zatok (CEZ). Zabieg charakteryzuje się niewielką inwazyjnością dzięki zastosowaniu zminiaturyzowanych, miękkich i bardzo giętkich przyrządów, które wprowadza się przez otwory nosowe. Z ich pomocą bardzo delikatnie otwiera się zablokowane zatoki. Możliwość uniknięcia stosowania narzędzi chirurgicznych znacząco podnosi stopień bezpieczeństwa zabiegu. Podczas balonikowania nie usuwa się tkanek. Jest to więc zabieg bezkrwawy, nie zakłada się po nim szwów ani opatrunków. 

W trakcie zabiegu do naturalnego ujścia zatok wprowadza się przez nos przy użyciu endoskopu niewielki cewnik z bardzo wytrzymałym balonikiem, który napełniany jest płynem pod ciśnieniem od kilku do kilkunastu atmosfer. Pozwala to na skuteczne i trwałe udrożnienie ujść zatok, a następnie wypłukanie z ich wnętrza zalegającej wydzieliny zapalnej. Po usunięciu cewnika z balonikiem zablokowane wcześniej ujścia pozostają otwarte, dzięki czemu dochodzi do drenażu i osuszenia zatok oraz trwałego przywrócenia ich prawidłowego funkcjonowania.

Kolejną nowoczesną metodą jest endoskopowe płukanie zatok, które pozwala na oczyszczenie ich wnętrza z zalegającej wydzieliny pod kontrolą optyki endoskopowej. Podczas zabiegu używane są różne rodzaje jednorazowych końcówek, specjalnie skonstruowanych do zatok czołowych, szczękowych i klinowych. Końcówki do zatok szczękowych obracają się o 270°, usuwając dokładnie wydzielinę zapalną. Płukanie zatok pozwala również na dostarczenie do ich wnętrza leków i antybiotyków działających miejscowo.

Na czym polega nowoczesna metoda udrażniania zatok XprESS system?

Jest to bardzo popularna i ceniona w Stanach Zjednoczonych nieinwazyjna metoda leczenia zatok, niedostępna dotychczas w Polsce. Dzięki zastosowaniu specjalnej sondy, rozwiązań światłowodowych oraz przewodów o niewielkiej średnicy jest to technika bardziej nowatorska od dotychczas używanych w Polsce. Jest podobna do balonikowania i stanowi ciekawą alternatywę dla funkcjonalnej endoskopowej operacji zatok, dającą równie dobre efekty terapeutyczne. Przy zastosowaniu XprESS system usuwana jest znacznie mniejsza ilość tkanek. Dzięki temu zabiegowi udrażniania zatok pacjent o wiele szybciej dochodzi do siebie, minimalizowane jest krwawienie, a ból trwa znacznie krócej.

Niewątpliwą zaletą tej procedury medycznej jest również możliwość przeprowadzenia jej w znieczuleniu miejscowym, co minimalizuje ryzyko związane ze znieczuleniem ogólnym. Można ją przeprowadzić również u pacjenta z dużymi obciążeniami zdrowotnymi, bez konieczności stosowania znieczulenia ogólnego. Technika XprESS jest z powodzeniem wykorzystywana także w leczeniu schorzeń zatok u dzieci. Teraz również polscy pacjenci mają do niej dostęp.

O kim mowa

Dr n. med. Michał Michalik - specjalista otolaryngologii, chirurgii głowy i szyi, specjalista medycyny lotniczej. Od początku swojej pracy interesował się chirurgią laryngologiczną, a wprowadzenie technik endoskopowych oraz innych małoinwazyjnych operacji laryngologicznych spowodowało zainteresowanie chirurgią precyzyjną. Założyciel pierwszego w Polsce Snoring Center — Centrum Leczenia Chrapania. 

Zdaniem eksperta: Analizy laboratoryjne często przesądzają o wyborze leczenia zatok

dr n. med. Andrzej Marszałek, dyrektor medyczny firmy Synevo:

W sprzyjających okolicznościach bakteryjne zapalenie zatok może nawracać. Aby dobrać odpowiedni sposób leczenia, specjalista musi poznać rodzaj i gatunek drobnoustroju, który spowodował stan zapalny, a także jego wrażliwość (lub oporność) na wybrane antybiotyki.

Uzyskanie wiarygodnej informacji wymaga wykonania badań laboratoryjnych, a nawet histopatologicznych. Aby taka informacja była rzetelna, niezbędne jest uzyskanie materiału do badań o najwyższej użyteczności. Taki materiał nazywany jest wysokodiagnostycznym i w zasadzie może być pobrany jedynie przez lekarza.

Po przeprowadzeniu analizy mikrobiologicznej metodami klasycznymi, może się okazać konieczne pogłębienie diagnostyki w celu oceny mechanizmów zjadliwości drobnoustrojów. W sukurs przychodzi nam wówczas biologia molekularna. Genotypowanie drobnoustrojów to określenie nie tylko „imienia i nazwiska” bakterii, ale także ich „adresu” i wielu innych cech. Tego rodzaju metody diagnostyczne wykorzystuje się w przypadku, gdy stwierdzamy obecność drobnoustrojów, co do których nie mamy pewności, czy są faktycznym sprawcą dolegliwości.

Okolicznościami sprzyjającymi wystąpieniu czy nawrotom zapalenia zatok mogą być zaburzenia układu odpornościowego. Tu również analityczne laboratorium medyczne może pomóc w różnicowaniu przyczyn choroby, wpływając nierzadko na diametralną zmianę postępowania terapeutycznego.

Także w obszarze diagnostyki alergii laboratorium medyczne dysponuje coraz doskonalszymi narzędziami. Należą do nich nie tylko ocena stężenia całkowitego IgE, ale także wykrywanie przeciwciał przeciwko sprecyzowanym alergenom. A stąd już tylko krok do leczenia swoistego.

Istotne znaczenie w nawracających chorobach zatok mogą mieć także niedobory witamin. Jeżeli przyjmiemy, że niedobory witaminy D mogą łączyć się z nasileniem procesu zapalnego, to i w tym przypadku laboratorium może przynieść odpowiedź na wiele pytań. Niewątpliwie najlepszą metodą w tej konkretnej sytuacji jest spektrometria mas (ang. mass spectrometry, MS) — technika analityczna, której podstawą jest pomiar stosunku masy do ładunku elektrycznego danego jonu.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Rozmawiała Małgorzata Konaszczuk

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.