WHO: pilne wyzwania zdrowotne na następne 10 lat

Monika Majewska
opublikowano: 22-01-2020, 14:29

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opracowała listę pilnych wyzwań zdrowotnych, jakie, zdaniem ekspertów, czekają nas w rozpoczętej właśnie dekadzie. Wśród 13 obszarów, które wymagają natychmiastowych zmian, znalazły się m.in. dostępność do leków czy inwestycje w kadry medyczne. WHO podaje także, jakie działania są podejmowane, by sprostać tym wyzwaniom.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

W styczniu 2020 r. Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała listę pilnych wyzwań zdrowotnych na najbliższe dziesięciolecie, która została opracowana przy udziale ekspertów z całego świata. "Odzwierciedla ona głębokie zaniepokojenie, że liderzy nie inwestują wystarczających zasobów w systemy zdrowotne" - pisze w oświadczeniu poprzedzającym listę dyrektor generalny WHO dr Tedros Adhanom Ghebreyesus.

WHO opracowała listę pilnych wyzwań zdrowotnych na następne 10 lat.
Zobacz więcej

WHO opracowała listę pilnych wyzwań zdrowotnych na następne 10 lat. iStock

"Musimy zrozumieć, że zdrowie jest inwestycją w przyszłość - podkreśla dr Ghebreyesus. "Kraje inwestują mocno w ochronę swoich obywateli przed atakami terrorystycznymi, a nie przed atakiem wirusa, który może być znacznie bardziej śmiercionośny i bardziej wyniszczający ekonomicznie i społecznie" - zauważa i dodaje, że koszty bezczynności są zbyt wysokie.

Podkreśla również, że stoimy w obliczu wspólnych zagrożeń i ponosimy wspólną odpowiedzialność za działanie. W związku z tym jego zdaniem wszystkie wyzwania na tej liście wymagają odpowiedzi nie tylko sektora opieki zdrowotnej.

Jak zaznaczają autorzy listy, wyzwania nie są wymienione w kolejności od najważniejszego do najmniej ważnego. Wszystkie są pilne, a wiele z nich jest ze sobą powiązanych. 

1. Zmniejszenie szkodliwego wpływu zmian klimatycznych na zdrowie

Kryzys klimatyczny to kryzys zdrowotny - przekonują eksperci biorący udział w opracowaniu listy. Szacuje się, że każdego roku z powodu zanieczyszczenia powietrza umiera ok. 7 mln ludzi. Zmiany klimatu powodują bardziej ekstremalne zjawiska pogodowe, których konsekwencją są niedożywienie, głód i rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych, takich jak malaria. Te same emisje gazów cieplarnianych, które powodują globalne ocieplenie, są odpowiedzialne za ponad 1/4 zgonów z powodu zawału serca, udaru mózgu, raka płuc i przewlekłej choroby układu oddechowego.

Konieczna jest więc wspólna praca w celu oczyszczenia powietrza i złagodzenia wpływu zmian klimatu na zdrowie. W 2019 r. ponad 80 miast w ponad 50 krajach zobowiązało się do przestrzegania wytycznych WHO dotyczących jakości powietrza. W 2020 r. WHO będzie prowadzić dalsze działania w celu zmniejszenia wpływu zanieczyszczonego powietrza na zdrowie.

2. Zapewnienie opieki zdrowotnej podczas konfliktów i kryzysów

Kolejnym problemem, na który zwracają uwagę autorzy listy, jest udzielanie pomocy lekarskiej w strefach konfliktów. W 2019 r. WHO odnotowała 978 ataków na pracowników ochrony zdrowia i placówki medyczne w 11 krajach. Zginęło w nich 193 osób. Jednocześnie konflikt zmusza ludzi do opuszczenia własnego domu. W ten sposób miliony z nich zostają bez dostępu do opieki zdrowotnej, czasem na długie lata.

W 2019 r. WHO zareagowała na 58 sytuacji kryzysowych w 50 krajach. Wdraża mobilne zespoły medyczne, ulepsza systemy wykrywania i ostrzegania o chorobach, prowadzi kampanie dotyczące szczepień, dystrybuuje leki i szkoli pracowników ochrony zdrowia. Ale zdrowie to tylko część równania - zaznaczają eksperci. Ostatecznie konieczne są rozwiązania polityczne, które pozwolą rozwiązać przedłużające się konflikty i chronić pracowników ochrony zdrowia i placówki przed atakami. 

3. Zmniejszenie nierówności w opiece zdrowotnej

Obecnie między krajami bogatymi a biednymi istnieje 18-letnia różnica w oczekiwanej długości życia  - wyliczają eksperci WHO. Globalny wzrost liczby zachorowań na schorzenia niezakaźne, takie jak nowotwory, przewlekłe choroby układu oddechowego i cukrzyca, stanowi nieproporcjonalnie duże obciążenie dla krajów o niskim i średnim dochodzie i może szybko wyczerpać budżety biedniejszych gospodarstw domowych. 

SPRAWDŹ: KE: Każdego roku w UE umiera przedwcześnie ponad milion osób

Zdaniem ekspertów WHO, jednym z najlepszych sposobów zmniejszenia tych nierówności jest zapewnienie podstawowej opieki zdrowotnej, która zaspokaja większość potrzeb zdrowotnych danego pacjenta. WHO wzywa więc wszystkie kraje do przeznaczenia na POZ o 1 proc. PKB więcej niż dotychczas. Dzięki temu więcej osób będzie miało dostęp do niezbędnych, podstawowych usług zdrowotnych.

4. Zwiększenie dostępu do leków 

Jak wynika z danych WHO, ok. 1/3 ludzi na świecie nie ma dostępu do leków, szczepionek, narzędzi diagnostycznych i innych podstawowych produktów zdrowotnych. Zagraża to zdrowiu i życiu pacjentów.

W związku z tym jednym z priorytetów WHO jest globalny dostęp do leków i walka z fałszywymi lekami i wyrobami medycznymi.

5. Powstrzymanie rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych

Jak szacują eksperci WHO, w 2020 r. choroby zakaźne, takie jak HIV, gruźlica, wirusowe zapalenie wątroby, malaria, choroby tropikalne i przenoszone drogą płciową przyczynią się do śmierci około 4 mln ludzi na całym świecie, w większości tych żyjących w biedzie.

SPRAWDŹ: WHO: codziennie 1 mln zakażeń chorobami przenoszonymi drogą płciową

Przypominają również, że choroby, którym można zapobiec dzięki szczepionkom, wciąż doprowadzają do śmierci. Przykładem jest odra, z powodu której w 2019 r. zmarło 140 tys. osób, w tym wiele dzieci. Obserwuje się również powrót polio - choroby, którą udało się opanować właśnie dzięki powszechnej immunizacji. W 2019 r. zarejestrowano 156 przypadków tej choroby.

Zdaniem WHO, głównymi przyczynami takiego stanu są niewystarczający poziom finansowania i słabość systemów opieki zdrowotnej. W związku z tym istnieje pilna potrzeba większego finansowania podstawowych usług zdrowotnych w tych krajach.

6. Przygotowanie do pandemii nowego wirusa

Jak zauważają autorzy listy, każdego roku poświęca się znacznie więcej czasu i pieniędzy na zwalczanie skutków epidemii chorób, niż na zapobieganie im. Ostrzegają, że grozi nam nieunikniona pandemia nowego, wysoce zakaźnego wirusa - najprawdopodobniej szczepu grypy - na który większość ludzi nie jest odporna. Jednocześnie wirusy dengi, żółtej gorączki, Zika, chikungunya oraz zarodźce malarii rozprzestrzeniają się na świecie, ponieważ populacje komarów, które są ich wektorami, przenoszą się na nowe obszary. Przyczyniają się do tego m.in. zmiany klimatyczne.

WHO doradza krajom, jak wzmocnić system opieki zdrowotnej i infrastrukturę w celu zapewnienia bezpieczeństwa populacji w razie nagłego wypadku. W sprawozdaniu Global Preparedness Monitoring Board (GPMB) z 2019 r. wskazano siedem konkretnych kroków, które powinny podjąć kraje, by wzmocnić system opieki zdrowotnej – są to m.in. współpraca międzynarodowa i zwiększenie finansowania na opiekę zdrowotną.

7. Ochrona przed produktami szkodliwymi dla zdrowia

Brak żywności i niezdrowa dieta są odpowiedzialne za prawie 1/3 chorób na świecie. Głód dotyczy milionów osób. Jednocześnie wzrasta liczba osób z nadwagą, otyłością i chorobami, które są z nimi związane.

OGLĄDAJ: Program „Oblicza Medycyny”: Otyłość dzieci i młodzieży: diagnostyka i czynniki ryzyka [WYWIAD WIDEO]

Zdaniem ekspertów WHO, przyczyną tego ostatniego problemu jest spożywanie żywności i napojów bogatych w cukier, tłuszcze nasycone, tłuszcze trans i sól.

Zwracają również uwagę, że w większości krajów wzrasta konsumpcja papierosów i innych wyrobów tytoniowych, a dowody naukowe wskazują na zagrożenia dla zdrowia związane z e-papierosami.  

CZYTAJ TEŻ: E-papierosy zwiększają ryzyko udaru i zawału serca

WHO podjęła już pierwsze kroki w celu zmiany tej sytuacji. W 2019 r. przemysł spożywczy zobowiązał się do wyeliminowania tłuszczów trans z żywności do 2023 r. Organizacja współpracuje także z krajami w celu skuteczniejszego wdrażania polityki antytytoniowej.

8. Niedofinansowanie kadry medycznej

Brak inwestycji w edukację pracowników ochrony zdrowia w połączeniu z niezapewnieniem im godziwej płacy doprowadziło do niedoboru kadry medycznej na całym świecie. Jak szacuje WHO, do 2030 r. na świecie będzie potrzebnych 18 mln dodatkowych pracowników ochrony zdrowia, głównie w krajach o niskim i średnim dochodzie, w tym 9 mln pielęgniarek i położnych.

WARTO WIEDZIEĆ: Pielęgniarki wreszcie wyrwały się z pułapki płacy minimalnej

Aby zainicjować działania mające na celu zmianę zaistniałej sytuacji, Światowa Organizacja Zdrowia wyznaczyła rok 2020 Rokiem Pielęgniarki i Położnej. WHO wyda także kompleksowy raport o stanie pielęgniarstwa na Światowym Dniu Zdrowia w kwietniu 2020 r. WHO współpracuje także z krajami, aby stymulować nowe inwestycje w celu szkolenia pracowników ochrony zdrowia i wypłacania im godziwych wynagrodzeń.

CZYTAJ TEŻ: Zarobki polskich lekarzy specjalistów są najniższe w krajach OECD

9. Ochrona zdrowia nastolatków

Każdego roku umiera ponad milion osób w wieku 10-19 lat. Głównymi przyczynami śmierci w tej grupie wiekowej są wypadki drogowe, zakażenie wirusem HIV, samobójstwa, zakażenia dolnych dróg oddechowych i przemoc. Nadużywanie alkoholu, tytoniu i narkotyków, brak aktywności fizycznej, seks bez zabezpieczenia oraz narażenie na maltretowanie w młodym wieku zwiększają ryzyko śmierci z tych przyczyn wśród nastolatków.

W związku z tym w 2020 r. priorytetem WHO jest zapobieganie stosowaniu narkotyków, alkoholu, samookaleczeniom i przemocy wśród młodzieży, a także edukacja seksualna w tej grupie wiekowej. Ma ona ma m.in. pomóc w zwalczaniu chorób przenoszonych drogą płciową. Zostaną wydane nowe wytyczne dla decydentów, pracowników ochrony zdrowia i nauczycieli, które będą zawarte w dokumencie o nazwie "Helping Adolescents Thrive".

10. Zdobywanie zaufania publicznego

Zdrowie publiczne jest zagrożone przez niekontrolowane rozpowszechnianie dezinformacji w mediach społecznościowych, a także przez osłabienie zaufania do instytucji zdrowia publicznego, czego przejawem jest m.in. ruch antyszczepionkowy. Jak zauważają eksperci, był on znaczącym czynnikiem wzrostu liczby zgonów, którym można było zapobiec.

WARTO WIEDZIEĆ: Jarosław Pinkas: Teorie antyszczepionkowców to szarlataneria

W związku z tym WHO współpracuje z krajami w celu wzmocnienia podstawowej opieki zdrowotnej, tak aby pacjenci mogli polegać na usługach zdrowotnych i postępować zgodnie z radami pracowników ochrony zdrowia, dotyczącymi szczepień czy przyjmowania leków. WHO współpracuje także z platformami społecznościowymi, aby ich użytkownicy otrzymywali wiarygodne informacje o szczepionkach i innych problemach zdrowotnych.

11. Wykorzystanie nowych technologii

Rozwój nowych technologii rewolucjonizuje zapobieganie, diagnozowanie i leczenie wielu chorób. Edycja genomu, biologia syntetyczna i cyfrowe technologie zdrowotne, takie jak sztuczna inteligencja, mogą rozwiązać wiele problemów, ale także stawiać nowe wyzwania. Bez głębszego zrozumienia ich implikacji etycznych i społecznych, w tym zdolności do tworzenia nowych organizmów, mogą zaszkodzić ludziom, którym w założeniu mają pomóc - przestrzega Światowa Organizacja Zdrowia.

W związku z tym w 2019 r. WHO powołała nowe komitety doradcze ds. genomu ludzkiego i zdrowia cyfrowego, które mają pomóc w monitorowaniu i regulacji nowych technologii.

12. Zmniejszenie zjawiska antybiotykooporności

Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR) może spowodować, że współczesna medycyna cofnie się do epoki przed antybiotykami, kiedy nawet rutynowe zabiegi zagrażały zdrowiu i życiu. Wzrost AMR wynika z niezliczonych czynników, takich jak, m.in. niepotrzebne stosowanie antybiotyków.

CZYTAJ TEŻ: NIK: Bakterie lekooporne coraz większym zagrożeniem

WHO współpracuje z władzami krajowymi i międzynarodowymi w sektorach środowiska i rolnictwa, aby zmniejszyć użycie antybiotyków w rolnictwie i hodowli zwierząt. Jednocześnie opowiada się za badaniami nad nowymi antybiotykami. 

13. Utrzymanie higieny w opiece zdrowotnej

Szacuje się, że co czwarta placówka opieki zdrowotnej na świecie ma problem z dostępem do wody. Tymczasem dostęp do wody czy urządzeń sanitarnych ma kluczowe znaczenie dla funkcjonującego systemu opieki zdrowotnej. Brak tych podstaw w placówkach ochrony zdrowia prowadzi do pogorszenia jakości opieki medycznej oraz zwiększa ryzyko infekcji u pacjentów i pracowników ochrony zdrowia. 

WHO i jej partnerzy współpracują obecnie z 35 krajami o niskim i średnim dochodzie w celu poprawy dostępu do wody, urządzeń sanitarnych i artykułów higienicznych w placówkach opieki zdrowotnej. Globalnym celem jest uwzględnienie do 2023 r. przez wszystkie kraje strategii WASH (safe water, sanitation and hygiene), która ma zapewnić utrzymanie higieny w opiece zdrowotnej.

Źródło: Urgent health challenges for the next decade

PRZECZYTAJ TAKŻE: WHO: W 2030 r. może być już ponad 5 mld osób bez ubezpieczenia zdrowotnego

WHO: 2,6 mln pacjentów umiera rocznie z powodu błędów w opiece zdrowotnej

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Monika Majewska

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.