Przedawkowanie paracetamolu - antidotum trzeba podać w ciągu doby

Ewa Kurzyńska
opublikowano: 20-12-2017, 02:00

Przedawkowanie paracetamolu jest najczęstszą przyczyną zatruć lekowych w Polsce. Pierwsze objawy zatrucia paracetamolem nie są charakterystyczne: nudności, wymioty, brak apetytu. Dopiero w drugiej dobie pojawią się ból w prawym podżebrzu, sygnalizujący uszkodzenie wątroby. Skutecznym antidotum jest N-acetylocysteina, pod warunkiem że zostanie odpowiednio wcześnie podana.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Paracetamol i niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) to „celebryci” wśród farmaceutyków OTC. Polacy chętnie po nie sięgają, bo skutecznie tłumią ból i obniżają gorączkę. Ich łatwa dostępność stwarza często u ludzi poczucie, że są to leki, które można przyjmować bez żadnych obaw i konsekwencji. „W utrwalaniu takiego przekonania niebagatelny udział mają reklamy. Dlatego warto uczulać pacjentów, by czytali ulotki i stosowali się do zawartych w nich zaleceń. To znacząco poprawia bezpieczeństwo terapii” — podkreśla dr Grzegorz Cessak, prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, gdzie od ponad 10 lat prowadzona jest kampania „Lek bezpieczny”.

Tym bardziej jest to ważne, że ta sama substancja czynna często występuje w składzie wielu preparatów. Na przykład kwas acetylosalicylowy można kupić bez recepty pod postacią 161 środków, paracetamol — 177, a ibuprofen — 163. Inne leki z grupy NLPZ mają po kilka odpowiedników wśród preparatów OTC.

Przedawkowanie paracetamolu to najczęstsza przyczyna zatruć lekowych

Szacuje się, że przedawkowanie paracetamolu, zarówno przypadkowe, jak i zamierzone, jest najczęstszą przyczyną zatruć lekowych w Polsce. W Wielkiej Brytanii ten odsetek waha się w granicach 35-45 proc. Co drugi przypadek ostrej niewydolności wątroby, diagnozowany w USA, jest następstwem zatrucia paracetamolem.

„Skutecznym antidotum jest N-acetylocysteina, pod warunkiem że zostanie odpowiednio wcześnie podana. Idealnie, gdyby miało to miejsce do 8 godzin od przedawkowania paracetamolu, nie później jednak niż do 24 godzin” — mówi dr hab. n med. Ewa Bałkowiec-Iskra, kierownik Pracowni Farmakologii Bólu WUM.

Objawy zatrucia paracetamolem

Obraz kliniczny zatrucia paracetamolem nie jest charakterystyczny, dlatego chorzy nie zawsze szybko szukają pomocy. W pierwszej fazie, która ma miejsce od 30 minut do 24 godzin po przyjęciu zbyt dużej dawki leku, pojawiają się nudności, wymioty, brak apetytu, osłabienie, wzmożona potliwość. Czasami pierwsze objawy zatrucia pojawiają się dopiero po kilku dniach i najczęściej nie są kojarzone z przyjmowaniem tego leku, co zwiększa możliwość groźnych działań niepożądanych.

„Jeśli pacjent przyjął większą dawkę i występują u niego objawy zatrucia, powinien jak najszybciej trafić na izbę przyjęć w celu konsultacji i zmierzenia stężenia paracetamolu w surowicy” — podkreśla dr Grzegorz Cessak.

U większości osób, które przedawkowały paracetamol, objawy ze strony układu pokarmowego mijają i nie dochodzi do uszkodzenia wątroby. Może jednak tak się stać, gdy dojdzie do drugiego etapu zatrucia paracetamolem (od 24 do 48 godzin). Dolegliwości się nasilają, pojawia się ból w prawym podżebrzu. W badaniach laboratoryjnych notuje się podwyższone stężenie aminotransferaz, bilirubiny i innych wskaźników uszkodzenia wątroby. W trzeciej fazie zatrucia, która ma miejsce w ciągu 72-96 godzin, rozwija się piorunująca niewydolność wątroby. W fazie czwartej może dojść do zgonu. W najcięższych przypadkach jedynym ratunkiem jest przeszczep wątroby.

„Niedawno głośno było o przypadku Polaka, który podczas pobytu w Wielkiej Brytanii przez ponad 3 miesiące stosował paracetamol na ból zęba. Mężczyzna miał zamiar skorzystać z pomocy dentysty po powrocie do Polski, a do tego czasu planował leczyć się na własną rękę. Niestety, z powodu zatrucia paracetamolem mężczyzna zmarł na marskość wątroby” — mówi dr Grzegorz Cessak.

Wyjątkowo groźne połączenie paracetamolu z alkoholem

Ryzyko wystąpienia niewydolności wątroby jest szczególnie wysokie w przypadku łączenia paracetamolu z alkoholem. „Takie połączenie jest wyjątkowo niebezpieczne u osób, które nadużywają alkoholu. Ale paracetamolu nie wolno stosować również u osób, które mają zwyczaj pić niewielkie ilości alkoholu przewlekle, np. co dzień-dwa lampkę wina do obiadu. To z pozoru niewinne przyzwyczajenie w połączeniu z paracetamolem, zażytym na przeziębienie, było powodem przeszczepu wątroby u jednego z prominentnych polityków w USA” — dodaje doc. Ewa Bałkowiec-Iskra.

Z dużą ostrożnością należy podawać paracetamol i NLPZ chorym wyniszczonym z różnych przyczyn.

Stosując NLPZ, trzeba chronić śluzówkę przewodu pokarmowego

Mówiąc o niekorzystnych połączeniach, trzeba wspomnieć, że ibuprofen przyjmowany jednocześnie z kwasem acetylosalicylowym znacznie zmniejsza działanie kardioprotekcyjne aspiryny. Dlatego pacjenci, którzy muszą stosować te dwa leki, powinni kwas acetylosalicylowy przyjąć na dwie godziny przed ibuprofenem

„Stosując NLPZ, należy pamiętać o profilaktyce powikłań gastroenterologicznych jako przyczynie niepożądanych działań lekowych ze strony przewodu pokarmowego. Podstawą takiej profilaktyki jest wybór leku o potencjalnie najmniejszej toksyczności, jego stosowanie w najmniejszych skutecznych dawkach, przez jak najkrótszy czas. Ponadto należy unikać jednoczesnego podawania kilku NLPZ, gdyż zwiększa to możliwość wystąpienia działań niepożądanych” — radzi doc. Ewa Bałkowiec-Iskra.

Aż 10-20 proc. pacjentów przyjmujących leki z tej grupy ma objawy niestrawności. Co więcej, szacuje się, że 50 proc. osób, które stosują NLPZ przewlekle (np. w chorobach reumatycznych), dozna uszkodzenia śluzówki przewodu pokarmowego. Powikłaniom gastroenterologicznym można zapobiegać stosując osłonowo leki z grupy inhibitorów pompy protonowej, tzw. prazoli, z których część jest też dostępna jako leki OTC.

Należy także pamiętać, że większość NLPZ stosowanych długotrwale, poza kontrolą lekarską, może spowodować nasilenie już istniejących chorób serca i nerek. 

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Ewa Kurzyńska

× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.