W kierunku kompleksowej i koordynowanej opieki onkologicznej [RELACJA z V Kongresu Onkologii Polskiej]

opublikowano: 17-11-2021, 17:00

Motywem przewodnim V Kongresu Onkologii Polskiej była kompleksowa i koordynowana opieka onkologiczna. Prezentując wyniki pilotażu Krajowej Sieci Onkologicznej, przedstawiono inne niż dotychczas zasady tworzenia ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej chorego na nowotwór.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Pacjent powinien oceniać naszą pracę, a my pokornie powinniśmy się temu poddawać - powiedział podczas Kongresu dr hab. Adam Maciejczyk, prezes PTO.
iStock

Już po raz piąty onkolodzy z całej Polski spotkali się na największym wydarzeniu edukacyjno-naukowym swojej specjalności — Kongresie Onkologii Polskiej (20-23 października). Tego typu zjazdy są organizowane od 2002 r., a po raz drugi w ich historii zaproszeni goście zjechali do Wrocławia.

Motywem przewodnim Kongresu była kompleksowa i koordynowana opieka onkologiczna. W programie czterodniowego spotkania znalazły się także sesje poświęcone nowoczesnym metodom leczenia pacjentów onkologicznych.

Czas wdrożyć Narodową Strategię Onkologiczną

Kongres został zorganizowany pod honorowym patronatem prezydenta RP, którego list do organizatorów i uczestników zjazdu został odczytany podczas ceremonii otwarcia. Andrzej Duda zwrócił w nim uwagę, że co roku na raka umiera w Polsce ponad 100 tys. osób. Wskazał, że dodatkowym wyzwaniem stała się pandemia koronawirusa, która spowodowała spadek liczby osób zgłaszających się do lekarzy onkologów, a co za tym idzie nieuchronne zmniejszenie wykrywalności chorób nowotworowych.

- W tej sytuacji jeszcze pilniejsze staje się jak najszybsze i pełne wdrożenie Narodowej Strategii Onkologicznej. Projekt ten, opracowany z mojej inicjatywy, zakłada zaangażowanie wszystkich podmiotów odpowiedzialnych za walkę z rakiem w Polsce i usprawnienie procedur służących profilaktyce, diagnozowaniu i leczeniu nowotworów. Musimy zapewnić szerszą i szybszą diagnostykę oraz lepszą dostępność leczenia nowotworów - napisał Andrzej Duda.

Wiceminister zdrowia Sławomir Gadomski w wystąpieniu podsumowującym systemową reformę polskiej onkologii zapewnił, że Narodowa Strategia Onkologiczna „jest i będzie realizowana”. Coraz bliżej jest też wdrożenie Krajowej Sieci Onkologicznej. 29 października do konsultacji publicznych trafił projekt ustawy o KSO.

- Zbudowanie trójszczeblowego systemu referencyjności ma wspierać zmiany jakościowe w onkologii. Trzonem tych zmian jest katalog mierników jakości opieki onkologicznej. Będziemy rozliczać szpitale za ich spełnianie - podkreślił Sławomir Gadomski.

Nowe Policy Paper

Płacenie za jakość w onkologii to również jedno z założeń nowego „Policy Paper dla ochrony zdrowia na lata 2021-2027”.

- Ten dokument nie jest wprost dedykowany onkologii, jest znacznie szerszy, ale wiele jego obszarów może być adresowanych do tej dziedziny medycyny. Kładziony jest przede wszystkim nacisk na: programy profilaktyczne, wdrożenie mechanizmów płacenia za jakość i efekty zdrowotne, w tym premiowania wykonanych usług zgodnie ze standardami, oraz modernizację jednostek współpracujących z oddziałami szpitalnymi, w szczególności pracowni genetycznych, patomorfologii i histopatologii. Mam nadzieję, że szczególnie w zakresie diagnostyki molekularnej uda się wiele osiągnąć - powiedział prof. dr hab. n. med. Piotr Czauderna, przewodniczący Rady ds. Ochrony Zdrowia przy prezydencie RP.

Dodał, że ważne jest również doskonalenie narzędzi wykorzystywanych w procesie planowania inwestycji w infrastrukturę ochrony zdrowia, w tym onkologii, oraz rozwój i wsparcie kształcenia lekarzy i innego personelu medycznego w zakresie onkologii i specjalności pokrewnych.

Pacjent w centrum uwagi

Dr hab. n. med. Adam Maciejczyk, prezes Polskiego Towarzystwa Onkologicznego i dyrektor Dolnośląskiego Centrum Onkologii, w dyskusji o pilotażu Krajowej Sieci Onkologicznej zaznaczył, że najważniejszy w tym systemie jest człowiek chory.

- Pacjent powinien oceniać naszą pracę, a my pokornie powinniśmy się temu poddawać - powiedział. Pacjenci onkologiczni chętnie wypełniają ankiety, oceniając jakość udzielonych im świadczeń.

Podczas trwania pilotażu sprawdziła się też infolinia czy bramki SMS-owe w komunikacji z pacjentem.

- To działa i trzeba to wprowadzić w całej Polsce. Pacjent w zawiłej ścieżce nie może się zagubić i od tego są też koordynatorzy. Te procesy trzeba standaryzować i przestrzegać tych standardów - podkreślił prezes PTO, stwierdzając, że komunikacja z pacjentem jest kluczowym elementem Krajowej Sieci Onkologicznej.

Dr hab. Adam Maciejczyk wskazał też na konieczność wprowadzenia innych zmian. Zwrócił uwagę, że pilotaż Krajowej Sieci Onkologicznej i karta Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego (DiLO) to wzajemnie przenikające się i uzupełniające systemy. Konieczne jest ich scalenie. Niezbędna jest też modyfikacja karty DiLO, tak aby stała się kartą narządową.

CZYTAJ TEŻ: Dr hab. Adam Maciejczyk: karta DiLO powinna być specyficzna dla nowotworu

Koordynator potrzebny na każdym etapie postępowania

W założeniu system oparty na Krajowej Sieci Onkologicznej ma być zorientowany na pacjenta. Jednak aby takie hasła, jak „Pacjent w centrum uwagi”, „System pacjentocentryczny” nie były pustymi frazesami, chory musi czuć się podmiotem opieki onkologicznej, odpowiednio zaopiekowany. A do tego potrzebny jest koordynator — nić Ariadny w labiryncie opieki onkologicznej, która przeprowadzi go przez całą ścieżkę tej opieki - uzasadniała Aleksandra Rudnicka, rzecznik Polskiej Koalicji Pacjentów Onkologicznych, która podczas kongresu przedstawiła priorytety opieki onkologicznej z perspektywy pacjenta. Podkreśliła, że aby wspominane upodmiotowienie nastąpiło, także z nazwy powinien to być koordynator pacjenta onkologicznego, a nie opieki onkologicznej.

W swoim wystąpieniu wypunktowała wady obecnego systemu funkcjonowania koordynatora opieki onkologicznej. Stanowisko to zostało wprowadzone w 2015 r. w tzw. pakiecie onkologicznym, jednak nie poszły za tym żadne finansowanie czy określenie roli, kompetencji, umiejętności i zadań koordynatora. W praktyce oznacza to, że placówki same wyznaczają, kto i jak ma pełnić tę funkcję. W większości ośrodków wykonują ją pielęgniarki, a w placówkach hematologicznych aż w 80 proc. lekarze, co wykazała ankieta przeprowadzona przez Uczelnię Łazarskiego.

- Ponadto koordynator jest włączony w opiekę nad pacjentem dopiero po konsylium, czyli na etapie leczenia. A najtrudniejsze jest wykonanie pierwszych kroków, związanych ze skomplikowaną w większości chorób nowotworowych diagnostyką, wymagającą wizyt w kilku miejscach. Koordynator nie zajmuje się też pacjentem po zakończeniu leczenia, gdy potrzebna jest mu rehabilitacja albo opieka paliatywna - zwraca uwagę Aleksandra Rudnicka.

W jej ocenie, zadania koordynatora są więc związane wyłącznie z etapem leczenia, a nie z całą opieką onkologiczną.

- A przecież sprawna koordynacja i kompleksowość są ważnymi wskaźnikami jakości tej opieki - stwierdziła rzecznik organizacji pacjenckiej.

Według niej, aby chory onkologicznie poczuł się zaopiekowany i odnalazł się w tym systemie, potrzebne są też inne działania, takie jak opracowanie ścieżek pacjentów z określonymi nowotworami oraz zwiększenie roli lekarza rodzinnego i specjalistów w opiece nad tymi chorymi. Konieczne są też: przystępne informowanie pacjenta o terapii, komunikacja uwzględniająca jego stan psychofizyczny, wiek, zwłaszcza senioralny, troska o stan psychiczny (badanie termometrem dystresu) oraz przyjazna atmosfera placówki, dostosowanej do potrzeb pacjenta.

Onkologia
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
×
Onkologia
Wysyłany raz w miesiącu
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj
Odznaczenia PTO za zasługi dla polskiej onkologii

Podczas ceremonii otwarcia kongresu wręczone zostały złote odznaczenia Polskiego Towarzystwa Onkologicznego za zasługi na rzecz polskiej onkologii. Otrzymali je:

  • prof. dr hab. n. med. Stanisław Góźdź,
  • prof. dr hab. n. med. Andrzej Kułakowski,
  • prof. dr hab. n. med. Bogusław Maciejewski,
  • prof. dr hab. n. med. Marian Reinfuss.

Modyfikacje w programach badań przesiewowych

Sporo uwagi podczas kongresu poświęcono profilaktyce onkologicznej. Prof. dr hab. n. med. Paweł Krawczyk z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie przedstawił wyniki badań wskazujące, że niskodawkowa tomografia komputerowa jest skutecznym badaniem przesiewowym w kierunku raka płuca.

- Dzięki zastosowaniu tego badania częściej wykrywano raka płuca niż w przypadku wykonywania prześwietlenia klatki piersiowej. Pozwoliło to na redukowanie śmiertelności z powodu tego nowotworu, ponieważ wykrywano go we wczesnych stadiach zaawansowania - stwierdził prof. Paweł Krawczyk.

Z kolei dr n. med. Nastazja Pilonis z Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie - Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie przedstawiła zmiany w programie badań przesiewowych w kierunku raka jelita. Jedną z przyczyn transformacji jest niesatysfakcjonująca zgłaszalność na kolonoskopię przesiewową w Polsce, która nie przekracza 20 proc.

- Mamy coraz więcej dowodów na pewną alternatywę dla kolonoskopii przesiewowej. Jest nią immunochemiczny test FIT na krew utajoną w kale. Test ten jest zalecany przez wszystkie międzynarodowe wytyczne i wykorzystywany w programie badań przesiewowych w większości krajów Europy, USA i Australii. Służy do wczesnego wykrywania raka jelita grubego i ma bardzo zadowalającą czułość w tym aspekcie - wyjaśniła ekspertka.

CZYTAJ TEŻ: Test FIT pomaga wykryć raka jelita grubego. Może zwiększyć zgłaszalność na badania przesiewowe tego nowotworu

Profilaktyka onkologiczna i poprawa wczesnego wykrywania nowotworów są także jednymi z filarów Europejskiego Planu Walki z Rakiem. Jego założenia przedstawił John F. Ryan, dyrektor ds. zdrowia publicznego w Dyrekcji Generalnej Komisji ds. Zdrowia i Bezpieczeństwa Żywności (DG SANTE) w Komisji Europejskiej. Wskazał on, że w 2020 r. w Unii Europejskiej u 2,7 mln osób wykryto nowotwór, a 1,3 mln osób zmarło z jego powodu. Odniósł się także do sytuacji epidemiologicznej w Polsce.

- W Polsce współczynnik zachorowalności na nowotwory jest mniejszy niż wynosi średnia dla Unii Europejskiej, jednak współczynniki umieralności z powodu chorób nowotworowych są wyższe o 20 proc. w przypadku mężczyzn i 25 proc. w przypadku kobiet. Przyczyną jest niska zgłaszalność na badania przesiewowe. Problemem jest także długi czas oczekiwania na diagnostykę i leczenie - wyjaśnił John F. Ryan.

Zaznaczył, że wczesne wykrywanie zmian za pomocą badań przesiewowych może pomóc w zwalczaniu chorób nowotworowych. Między państwami członkowskimi utrzymują się jednak nierówności w dostępie do tych badań. Trzeba je zniwelować. Konieczny jest także równy dostęp do diagnostyki i leczenia nowotworów.

Biologia nowotworu wyznaczy cel terapii

Przedstawiciel Komisji Europejskiej nie był jedynym zagranicznym gościem kongresu. Swoje wykłady wygłosili także eksperci z wiodących ośrodków onkologicznych ze Stanów Zjednoczonych i Europy. Jednym z nich był prof. Mariusz Wąsik z filadelfijskiego Fox Chase Cancer Center, który w wykładzie „Patogeneza nowotworów jako podstawa ich nowoczesnej diagnostyki i terapii” przekonywał, że zrozumienie biologii nowotworów jest podstawą postępu w onkologii.

- Obecnie istnieje rozziew między diagnostyką a kliniką w onkologii. Diagnostyka stale opiera się na morfologii krwi, która niewiele mówi o tym, dlaczego komórki stały się nowotworowe i co z tym dalej zrobić. Terapia z kolei jest empiryczna — nie rozumiemy, dlaczego część pacjentów odpowiada na leczenie, a część nie. Można powiedzieć, że patolodzy są z Wenus, a klinicyści z Marsa - żartował prof. Wąsik.

Ekspert przewiduje, że te dwie dziedziny będą się łączyły, a podstawą tego jest biologia nowotworów.

- Diagnostyka nowotworowa zmierza w kierunku określenia biologii raka, a terapia — w kierunku wykorzystania tej biologii, aby dobrać skuteczne leki - powiedział prof. Wąsik.

- Jeżeli rak jest powodowany przez onkogeny, to ich identyfikacja powinna prowadzić do terapii skierowanej na zneutralizowanie aktywności tych onkogenów. Sprowadza się to do dodania przymiotnika „molekularna” do całej naszej wiedzy medycznej - dodał.

Wyjaśnił, że rola patologii się zmienia — z opisania choroby na podstawie najnowszej klasyfikacji WHO do zidentyfikowania i monitorowania celów terapeutycznych.

- Ta przyszłość już nastąpiła w jednej chorobie — białaczce mielocytarnej. To wskazuje kierunek, w jakim będą się rozwijać diagnostyka i terapia właściwie wszystkich nowotworów. To kwestia nie czy, ale kiedy opanujemy tę wiedzę - powiedział prof. Wąsik.

Gość z USA wygłosił także wykład na temat immunoterapii komórkowej chłoniaków i białaczek pochodzących z limfocytów B.

Era immunoterapii

To właśnie immunoterapii — jednej z innowacyjnych metod leczenia w onkologii — została głównie poświęcona sesja międzynarodowa. Wziął w niej udział prof. Hossein Borghaei z Fox Chase Cancer Center z wykładem dotyczącym wykorzystania bispecyficznych przeciwciał aktywujących endogenne limfocyty T do zwalczania komórek nowotworowych.

Z kolei prof. Nicola Gökbuget z Universitätsklinikum Frankfurt wyjaśniła, jaki jest efekt zastosowania przeciwciał bispecyficznych w nowotworach wywodzących się z komórek limfoidalnych. Natomiast prof. Isabella C. Glitza Oliva z The University of Texas MD Anderson Cancer Center mówiła o immunoterapii komórkowej czerniaka i innych schorzeń nowotworowych.

Głos w sesji międzynarodowej zabrał także prof. Gerald P. Linette z Hospital of the University of Pennsylvania, który przedstawił zasady stosowania i próby kliniczne szczepionek przeciwnowotworowych.

O immunoterapii w onkologii mówili także polscy eksperci, m.in. prof. dr hab. n. med. Tomasz Szczepański ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, który wygłosił wykład na temat innowacyjnej immunoterapii w onkologii dziecięcej.

Natomiast prof. dr hab. n. med. Iwona Hus z Instytutu Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie, prof. dr hab. n. med. Jan Walewski z Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie oraz prof. dr hab. n. med. Lidia Gil z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu dyskutowali o zastosowaniu przeciwciał monoklonalnych, terapii CAR-T oraz nowych małocząsteczkowych lekach celowanych w leczeniu chorych na chłoniaki.

Rak wątrobowokomórkowy - nowe wytyczne postępowania

Podczas kongresu przestawiono także nowe wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia raka wątrobowokomórkowego (HCC).

- Rozpoznanie mikroskopowe HCC nie jest bezwzględnie wymagane do podjęcia leczenia — ograniczone jest do przypadków wyszczególnionych w algorytmach postępowania diagnostycznego. Ponadto biopsja wątroby powinna zawierać materiał tkankowy, a nie cytologiczny - powiedziała prof. dr hab. n. med. Barbara Górnicka z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, przedstawiając wytyczne w diagnostyce patomorfologicznej.

Z kolei zgodnie z nowymi rekomendacjami dotyczącymi diagnostyki obrazowej, przesiewowe badanie USG powinno się wykonywać co 6 miesięcy, o czym poinformował prof. dr hab. n. med. Andrzej Cieszanowski z NIO-PIB w Warszawie, prezes Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego. A prof. dr hab. n. med. Krzysztof Zieniewicz z Centralnego Szpitala Klinicznego UCK Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego przedstawił zalecenia dotyczące leczenia chirurgicznego. Ekspert stwierdził, że przeszczepienie wątroby to najlepsza metoda leczenia HCC, stosowana u chorych spełniających tzw. kryteria mediolańskie.

Przyszłość w chirurgii robotowej

O nowych metodach leczenia mówiono także m.in. w odniesieniu do nowotworów głowy i szyi. Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Składowski, dyrektor gliwickiego oddziału Narodowego Instytutu Onkologii, przedstawił możliwości i perspektywy radykalnego leczenia skojarzonego chorych na te nowotwory. Z kolei prof. dr hab. n. med. Wojciech Golusiński z Wielkopolskiego Centrum Onkologii przekonywał, że chirurgia minimalnie inwazyjna, robotowa, to nowe narzędzia do walki z nowotworami głowy i szyi.

CZYTAJ TEŻ: Nowotwory głowy i szyi coraz częstsze u młodych dorosłych

Rezygnacja przewodniczącego

Zmiany w Krajowej Radzie ds. Onkologii

Podczas V Kongresu Onkologii Polskiej wiceminister zdrowia Sławomir Gadomski poinformował, że prof. dr hab. n. med. Maciej Krzakowski, konsultant krajowy w dziedzinie onkologii klinicznej, zrezygnował z funkcji przewodniczącego Krajowej Rady ds. Onkologii. Wiceszef MZ podziękował profesorowi za 6 lat „intensywnej pracy i ogromnego zaangażowania”.

Prof. Krzakowski wyjaśnił, że „wyzwania organizacyjne uzasadniają na tym stanowisku osobę, która jest bardziej ode mnie kompetentna w sprawach strukturalnych”.

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.