Testosteron: konsekwencje niedoboru i nadmiaru

Oprac. IKA
opublikowano: 15-03-2017, 00:00
aktualizacja: 22-10-2018, 17:36

Męskość kojarzy się dziś z testosteronem. Jakie mogą być efekty niedoboru lub nadmiaru testosteronu? Czy jego wysokie stężenie to zawsze zysk dla mężczyzny?

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

„Jeszcze w drugiej połowie ubiegłego wieku obawy przed stosowaniem terapii hormonalnej były tak duże, że wielu pacjentów po prostu nie było leczonych. Dzisiaj wielu mężczyzn, chociaż może bez pełnej świadomości, stosuje hormony, by poprawić swoją męskość” — zauważa dr n. med. Andrzej Marszałek, dyrektor medyczny Laboratoriów Synevo. 

Konsekwencje niedoboru testosteronu

Efekty działania testosteronu najłatwiej zaobserwować u pacjentów, u których stwierdzono obniżone jego stężenie (wartości poniżej 12 nmol/l, uzyskane w pomiarach porannych). Są doniesienia naukowe łączące niedobór testosteronu z:

  • osteopenią,
  • osteoporozą,
  • chorobą sercowo-naczyniową,
  • nadciśnieniem,
  • otyłością,
  • niektórymi postaciami niedokrwistości,
  • zaburzeniami funkcji nerek i fibrynolizy.

Do tego należy dodać ryzyko wystąpienia zespołu metabolicznego, a także obniżenie libido, zaburzenia erekcji oraz zaburzenia spermatogenezy (powstawania i dojrzewania plemników w jądrach). 

Należy pamiętać, że z wiekiem stężenie testosteronu ulega obniżeniu, maleje również jego zmienność dobowa. Może nasuwać się pytanie: czy ze zmianami stężenia testosteronu nie ma związku krótszy czas przeżycia mężczyzn? 

„Nie ma na to jednoznacznych dowodów naukowych — odpowiada dr Marszałek. — Podkreśla się, że na skrócenie czasu przeżycia mają wpływ kulturowo akceptowane wśród mężczyzn niekorzystne nawyki, jak palenie papierosów czy spożywanie alkoholu. Dbałość o zdrowie i korzystanie z opieki medycznej przez mężczyzn często ogranicza się jedynie do interwencyjnych wizyt w celu usunięcia dolegliwości, na ogół bólu. Mężczyźni nie myślą o regularnej ocenie swojego zdrowia, wykrywaniu chorób na wczesnym etapie czy ryzyka ich wystąpienia”.

Skutki nadmiaru testosteronu

Zbyt wysokie stężenie testosteronu również nie jest korzystne, może bowiem powodować obniżenie odporności, a więc zwiększać podatność na różne schorzenia — od przewlekłych infekcji po choroby nowotworowe i depresję.

Osobnym problemem jest wykorzystywanie substancji o właściwościach androgenno-anabolicznych, wynikającym z ich dostępności. Stosowanie pochodnych testosteronu powoduje liczne działania uboczne, w tym demaskulinizację, zahamowanie wzrostu, choroby układu sercowo-naczyniowego, zmiany skórne. Ponadto pojawiają się zmiany w tkance łącznej (zerwania ścięgien), zaburzenia błędnikowe, a nawet nowotwory. Nie należy również bagatelizować wpływu pochodnych testosteronu na sferę psychiczną.

Należy unikać niekontrolowanego przyjmowania hormonu, chociażby ze względu na możliwość pojawienia się raka stercza. Przyjmowanie testosteronu może również hamować jego wydzielanie endogenne. Efekt „leczenia” może być więc całkowicie odwrotny od zamierzonego. 

Kiedy wykonywać badanie stężenia testosteronu

Badanie stężenia testosteronu należy wykonywać rano, najlepiej w godzinach 8-9. Szczególnie istotne jest utrzymanie stałej pory przy powtarzaniu analiz, ponieważ różnice wynikające z pory dnia mogą sięgać nawet 50 proc. wartości stężenia! Dla pełniejszej diagnostyki często bada się także stężenie LH (SHBG), jak również frakcji wolnego testosteronu, prolaktyny i estradiolu. 

Jak powstaje testosteron

Wśród męskich hormonów płciowych (androgenów) na pierwszy plan wysuwa się testosteron, a właściwie jego prekursor — androstendion. Za poziom testosteronu w organizmie odpowiada przysadka mózgowa, która rozpoczyna stymulację jego wydzielania przez jądra w przypadku obniżenia jego stężenia.

Miejscem powstawania testosteronu u mężczyzn są komórki Leydiga rozsiane w jądrach. Działają one pod wpływem innego hormonu — lutropiny (LH). We krwi większość testosteronu połączona jest z białkiem transportującym, wiążącym hormony płciowe (SHBG). 

Synteza testosteronu ma miejsce już od ok. 7. tygodnia życia płodowego. Hormon ten odpowiada za wykształcenie cech płciowych w życiu płodowym. Wydzielanie testosteronu wykazuje wyraźne wahania dobowe. Najwyższe stężenia tego hormonu obserwuje się w godzinach porannych, spadek po południu oraz wzrost wieczorem.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Oprac. IKA

Puls Medycyny
Endokrynologia / Testosteron: konsekwencje niedoboru i nadmiaru
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.