Co z niewykorzystanymi środkami z Funduszu Medycznego? NIK wskazuje na niedostateczny nadzór ministra zdrowia

Sejmowa Komisja Zdrowia rozpatrzyła i zaopiniowała dla Komisji Finansów Publicznych sprawozdanie z wykonania budżetu państwa w 2024 r. z analizą NIK dotyczącą wykonania budżetu państwa w 2024 r. w części Zdrowie. Za pozytywnym zaopiniowaniem sprawozdania z analizą NIK zagłosowało 18 posłów, 5 było przeciwnych, nikt nie wstrzymał się od głosu.

Ponad 210 mld zł na zdrowie w 2024 r.

W sprawozdaniu przygotowanym przez Ministerstwo Zdrowia poinformowano, że wydatki na ochronę zdrowia w 2024 r. wyniosły 210,6 mld zł. Resort zdrowia zaznaczył, że zgodnie z ustawą powinny one w ubiegłym roku wynieść co najmniej 190,6 mld zł, czyli 6,2 proc. PKB (sprzed dwóch lat – PAP).

Zgodnie z ustawą budżetową wydatki te zaplanowano początkowo na 193,3 mld zł. W ciągu roku były one zwiększane i ostatecznie wyniosły 210,6 mld zł. MZ zaznaczyło, że jest to kwota o 20 mld zł wyższa niż poziom wydatków na zdrowie wynikający z ustawy oraz o blisko 25,8 mld zł wyższa od nakładów przekazanych na ochronę zdrowia w 2023 r.

Ze sprawozdania wynika, że w ubiegłym roku NFZ, m.in. w ramach dotacji podmiotowej, przekazano łącznie 15,1 mld zł. W tym 14,8 mld zł na finansowanie świadczeń gwarantowanych, a na wzmocnienie funduszu zapasowego NFZ – 344,6 mln zł.

Ze sprawozdania wynika, że minister finansów na wniosek ministra zdrowia przekazał NFZ w 2024 r. skarbowe papiery wartościowe o wartości nominalnej 3 mld zł. Plan wydatków budżetowych w części zdrowie wynosił 28,6 mld zł, a decyzjami ministra finansów został zwiększony o 1,4 mld zł, do 30 mld zł.

Wiceprezes NFZ: wszystkie nadwykonania nielimitowe są zapłacone

Wiceprezes NFZ Jakub Szulc poinformował, że wszystkie nadwykonania nielimitowe w 2024 r. zostały zapłacone w wysokości 100 proc. wartości nominalnej tych świadczeń, tak jak za programy lekowe. Dodał, że za nadwykonania limitowane NFZ zapłacił z różnymi poziomami odpłatności, a średnio w skali kraju było to 82 proc. wartości nominalnej świadczenia.

Fundusz Medyczny - ponad 8 mld zł na koniec 2024 r.

Podczas dyskusji nad sprawozdaniem zwracano uwagę m.in. na niewykorzystane środki z Funduszu Medycznego.

Fundusz Medyczny zasilany jest z budżetu państwa w wysokości określonej corocznie w ustawie budżetowej na dany rok budżetowy, nie niższej niż 4 mld zł. Zgodnie z ustawą o Funduszu Medycznym, mogą być z niego finansowane m.in. leki w ramach ratunkowego dostępu do technologii lekowych, technologie lekowe o wysokiej wartości klinicznej, świadczenia opieki zdrowotnej udzielane osobom do ukończenia 18. roku życia, szczepionki do przeprowadzania zalecanych szczepień ochronnych w ramach Programu Szczepień Ochronnych. Funduszu mogą być także dofinansowywane zadania polegające na wsparciu rozwoju innowacyjnych rozwiązań służących do udzielania świadczeń opieki zdrowotnej.

Wydatki finansowane są w ramach kilku subfunduszy: infrastruktury strategicznej, modernizacji podmiotów leczniczych, rozwoju profilaktyki oraz subfunduszu terapeutyczno-innowacyjnego.

Ze sprawozdania omawianego na posiedzeniu Komisji Zdrowia wynika, nadal utrzymuje się ogromna nadwyżka niewykorzystanych przez Fundusz Medyczny środków, które nie trafiły do systemu ochrony zdrowia - na koniec 2024 r. było to ponad 8,43 mld zł, co stanowi 129,1% planu po zmianach. Wolne środki finansowe w kwocie blisko 8,3 mld zł zł zostały przekazane w zarządzanie ministrowi finansów.

Ministerstwo Zdrowia niewykorzystanie środków tłumaczy m.in. aneksowaniem na koniec 2024 r. umów dotacji oraz przeniesieniem środków do wykorzystania na kolejne lata. Spowodowane to było trudnościami w realizacji inwestycji budowlanych (m.in. w związku z koniecznością powtórzenia postępowania przetargowego i postępowaniami odwoławczymi), a także dofinansowaniem mniejszej niż pierwotnie zakładano liczby programów polityki zdrowotnej (57 z planowanych 88 programów) i złożenia przez wybrane gminy (31 gmin) wniosków o rozwiązanie umów. Najczęstszym powodem rozwiązywania umów były problemy organizacyjne gmin lub problemy z zapewnieniem 20% udziału własnego niezbędnego do realizacji programów polityki zdrowotnej - czytamy w sprawozdaniu.

Podczas posiedzenia Komisji Zdrowia poseł Czesław Hoc (PiS) wskazał, że ponad 8 mld zł z Funduszu Medycznego nie przekazano do systemu ochrony zdrowia w sytuacji, gdy niektórym szpitalom grozi utrata płynności finansowej.

Przedstawiciel resoru zdrowia wyjaśnił, że duża część kwoty trafiającej do Funduszu Medycznego nie jest możliwa do wydania w danym roku, bo część tych pieniędzy jest przeznaczana na inwestycje, których czas realizacji jest dłuższy niż rok.

NIK: zarządzanie Funduszem Medycznym było nierzetelne

Jednak NIK w analizie ocenił, że ogromna nadwyżka niewykorzystanych przez Fundusz Medyczny środków jest efektem słabości instytucjonalnego nadzoru ministra zdrowia nad zadaniami Funduszu.

Jak czytamy w analizie, w 2024 r. Fundusz Medyczny osiągnął przychody w wysokości 4377,2 mln zł, przy czym 4000 mln zł stanowiła zaplanowana wpłata z budżetu państwa. Koszty Funduszu zrealizowano w wysokości 3345,2 mln zł, w tym na finansowanie następujących zadań w ramach czterech subfunduszy:

• terapeutyczno-innowacyjnego (2293 mln zł) z przeznaczeniem na finansowanie między innymi: leków w ramach ratunkowego dostępu do technologii lekowych, świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych, świadczeniobiorcom poza granicami kraju, osobom do ukończenia 18. roku życia; dofinansowanie wsparcia rozwoju innowacyjnych rozwiązań służących do udzielania świadczeń opieki zdrowotnej;

• modernizacji podmiotów leczniczych (825,9 mln zł), z przeznaczeniem przede wszystkim na dofinansowanie zadań polegających na modernizacji, przebudowie lub doposażeniu szpitalnych oddziałów ratunkowych (SOR) lub pracowni diagnostycznych współpracujących z SOR;

• infrastruktury strategicznej (176,3 mln zł), z przeznaczeniem na realizację programów inwestycyjnych polegających na budowie, przebudowie, modernizacji lub doposażeniu podmiotów leczniczych;

• rozwoju profilaktyki (45 mln zł), między innymi na dofinansowanie programów polityki zdrowotnej realizowanych przez gminy w obszarze edukacji w zakresie osteoporozy i wczesnego wykrywania osteoporozy.

"Koszty realizacji zadań były o 43% (o 992,7 mln zł) wyższe niż w roku poprzednim, w tym dotacje inwestycyjne zwiększyły się o 863,8 mln zł do poziomu 1002,2 mln zł, co wynikało z uruchomienia projektów w ramach subfunduszu modernizacji podmiotów leczniczych. Mimo rosnącej skali działań Funduszu poziom realizacji zadań był niższy od planu na 2024 r. o 36,4%, co oznacza niewykorzystanie istotnej części dostępnych środków" - podsumowała Izba.

Wśród szeregu nieprawidłowości wskazanych w analizie przez NIK najistotniejsze dotyczyły:

• niewykonania zadania dotyczącego wsparcia innowacyjnych rozwiązań w opiece zdrowotnej, pomimo zabezpieczenia środków w wysokości 200 mln zł w 2024 r. w ramach subfunduszu terapeutyczno-innowacyjnego, co było działaniem nierzetelnym;

• niepodjęcia skutecznych działań zmierzających do określenia obszarów priorytetowych na rok 2024 w ramach subfunduszu rozwoju profilaktyki Funduszu (zadanie, wynikające z art. 28 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 6 ustawy o Funduszu, kolejny rok nie zostało zrealizowane), co skutkowało brakiem jednoznacznych wytycznych dla jednostek samorządu terytorialnego ubiegających się o dofinansowanie programów polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki zdrowotnej.

Rzecznik Praw Pacjenta: 1,6 tys. wniosków o świadczenie z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych w 2024 r.

Sejmowa Komisja Zdrowia pozytywnie zaopiniowała także sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za 2024 r. w części dotyczącej Rzecznika Praw Pacjenta i wykonania planów finansowych Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, Funduszu Kompensacyjnego Badań Klinicznych oraz Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych.

Za pozytywną opinią sprawozdania w zakresie dotyczącym RPP zagłosowało 19 posłów, 2 było przeciwnych, dwóch wstrzymało się od głosu.

Rzecznik praw pacjenta Bartłomiej Chmielowiec poinformował, że do jego biura w ciągu roku wpłynęło 1,6 tys. wniosków pacjentów o świadczenie z Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych. Powiedział, że jest to trzy razy więcej wniosków niż wpływało do komisji wojewódzkich, które przed powołaniem Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych zajmowały się przyznawaniem świadczeń poszkodowanym pacjentom. Dodał, że wniosków jest dwukrotnie więcej niż pozwów kierowanych do sądów rejonowych.

Chmielowiec poinformował, że z 430 osób tylko cztery nie przyjęły świadczenia kompensacyjnego. Powiedział, że w 2024 r. przyznano je 240 osobom, średnia wypłata wyniosła 58,1 tys. zł, a najwyższa 222,8 tys. zł.