SDR szansą na eliminację spastyczności

  • Monika Wysocka
30-04-2013, 13:00

Selektywna rizotomia grzbietowa zmniejsza spastyczność i poprawia sprawność ruchową chorych na porażenie mózgowe. Przeprowadzona w młodym wieku pozwala zmniejszyć liczbę zabiegów ortopedycznych koniecznych u tych pacjentów. 22 marca do Polski przyjechał profesor Tae Sung Park z Centrum Leczenia Spastyczności w Porażeniu Mózgowym w St. Louis w USA — ośrodka, który specjalizuje się w przeprowadzaniu tego typu zabiegów.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Spastyczność u dzieci z porażeniem mózgowym może być leczona fizjoterapią, farmakologicznie, chirurgicznie. Selektywna rizotomia grzbietowa (ang. selective dorsal rhizotomy, SDR) jest jedną z metod leczenia, wciąż jednak wykorzystywaną rzadko. Najwięcej tego typu zabiegów przeprowadzanych jest w Centrum Leczenia Spastyczności w Mózgowym Porażeniu Dziecięcym w Szpitalu Dziecięcym w St. Louis. Prof. Park, neurochirurg dziecięcy, przeprowadził ponad 2,5 tys. tego typu zabiegów (w tym 20 operacji u polskich dzieci). Do Polski przyjechał na zaproszenie rodziców dzieci z porażeniem mózgowym, które przeszły zabieg SDR w Stanach Zjednoczonych, oraz Fundacji Dzieciom „Zdążyć z Pomocą”, aby upowszechnić u nas operacje SDR oraz zainicjować dyskusję na temat zabiegu, do którego polscy neurochirurdzy podchodzą wciąż dość sceptycznie.

Operacja na włóknach

U dzieci z porażeniem mózgowym zwykle dochodzi do uszkodzenia mózgu w rejonie, który odpowiada za napięcie mięśniowe oraz ruchy rąk i nóg. Niedostateczne sygnały hamujące z mózgu powodują, że dominującym bodźcem docierającym do rdzenia kręgowego jest sygnał płynący z mięśnia i w konsekwencji mięsień jest zbyt napięty, czyli spastyczny. Obecnie operacyjna naprawa czy korygowanie uszkodzonych struktur mózgu nie są możliwe, ale można operować włókna nerwów czuciowych, biegnących z mięśni. „Operacja SDR polega na przecięciu kilku wybranych włókien nerwów czuciowych, wychodzących z mięśni i wstępujących do rdzenia kręgowego. Zmniejsza to przesyłanie impulsów z mięśnia, powodując poprawę równowagi funkcji komórek nerwowych w rdzeniu kręgowym, co w rezultacie prowadzi do zmniejszenia spastyczności” — tłumaczy prof. Park.

Początkowo neurochirurdzy Szpitala Dziecięcego w St. Louis wykonywali zabieg polegający na usunięciu blaszki łuku (laminektomia) z 5-7 kręgów. Ponieważ istniało ryzyko komplikacji związanych z usuwaniem tak dużej ilości tkanki kostnej z kręgosłupa, amerykańscy specjaliści opracowali mniej inwazyjną technikę chirurgiczną, która wymaga laminektomii jedynie w obrębie 1-2 kręgów.

Po SDR mogą więcej

Zabieg SDR to jedyna metoda, która redukuje spastyczność w sposób trwały, a u wielu pacjentów eliminuje ją całkowicie. Po zabiegu chorzy mogą chodzić, biegać, skakać, uprawiać sporty rekreacyjne. „Jeden z moich pacjentów, którego operowałem, gdy miał 7 lat, w wieku 10 lat wziął udział w triathlonie dla dzieci. Nie byłoby to możliwe, gdyby jego spastyczność się utrzymała” — podkreśla neurochirurg.

Zdaniem prof. Parka jest wiele powodów, dla których należy leczyć pacjentów ze spastycznym porażeniem mózgowym. „Po pierwsze to problem o charakterze progresywnym — u każdego pacjenta z porażeniem mózgowym dojdzie z czasem do stopniowego pogorszenia, nawet jeżeli na początku był w stanie się poruszać — mówi specjalista. — Po drugie u pacjentów z porażeniem mózgowym dochodzi do przedwczesnego starzenia się. Zanim osiągną 20 lat, będą mieli dolegliwości jak osoby w starszym wieku, czyli zaczną tracić wytrzymałość, będą odczuwać bóle stawowo-mięśniowe. To skutek wczesnej spastyczności, dlatego trzeba ją leczyć”.
SDR zmniejsza przykurcze ścięgien zginaczy kolana i ścięgna Achillesa, przynosi poprawę w zakresie chodu z podkurczem palców i innego nieprawidłowego chodu. Ustąpienie spastyczności ułatwia rozciąganie sztywnych mięśni. Jeśli przykurcze występują od lat, to mięśnie i ścięgna dotknięte tą dolegliwością ulegają skróceniu i wtedy uzyskanie poprawy zajmuje wiele miesięcy, a u starszych dzieci i dorosłych jest to często niemożliwe bez chirurgicznego uwolnienia.

Zmniejsza deformację, ułatwia leczenie

„U dzieci z porażeniem mózgowym zwiększone napięcie mięśniowe jest tylko jednym z problemów związanych z poruszaniem się. Zmniejszenie spastyczności ułatwi dziecku poruszanie się, ale nie wyeliminuje osłabienia mięśni, nieprawidłowych ruchów czy problemów z równowagą” — podkreśla prof. Park. Zabieg SDR przeprowadzony we wczesnym okresie życia, u dziecka w wieku 2-5 lat, może zapobiec rozwojowi deformacji. „Dlatego opowiadamy się za wczesnymi zabiegami chirurgicznymi. Ponadto SDR zmniejsza deformacje i ułatwia ich leczenie w późniejszym okresie” — uważa specjalista.

Wiele dzieci po zabiegu SDR potrzebuje jeszcze zabiegu ortopedycznego wydłużania grupy ścięgien, np. zginaczy kolana, w celu złagodzenia przykurczu (ograniczenia ruchu) w stawach. Stosowanie minimalnie inwazyjnej techniki pozwala mięśniowi na powrót do normalnej długości oraz na wzmocnienie się stawu. Najczęściej wydłużaniu poddaje się ścięgna podkolanowe i/lub ścięgno Achillesa. „Przeprowadzone w naszym Centrum badanie wykazało, że wcześnie wykonane SDR może zmniejszyć częstość kolejnych zabiegów ortopedycznych. Należy pamiętać, że deformacje są powodowane nie tylko przez spastyczność, ale również przez upośledzenie ruchowe, które prowadzi do niewystarczającego rozciągania mięśni w trakcie codziennych czynności. Oznacza to, że w mięśniach nieobciążonych spastycznością może mimo to wytworzyć się przykurcz, jeśli nie są w pełni wykorzystywane i rozciągane” — wyjaśnia prof. Park.

Obecnie SDR jest jedyną metodą chirurgiczną, która zapewnia trwałe zmniejszenie spastyczności u osób z porażeniem mózgowym. U żadnego z pacjentów prof. Parka nie odnotowano długoterminowych powikłań w wyniku tego zabiegu; w innych publikacjach odsetek powikłań nie przekraczał 0,1 proc. przypadków. Poprawa w sprawności ruchowej jest najbardziej zauważalna w okresie pierwszych 6 miesięcy po zabiegu. Następująca później poprawa jest powolna, lecz ciągła. U dzieci poprawa może postępować aż do 10. roku życia. U dorosłych i nastolatków poprawa postępuje przez około 2 lata po SDR.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Monika Wysocka

Najważniejsze dzisiaj
Puls Medycyny
Chirurgia / SDR szansą na eliminację spastyczności
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.