Rola zespołu terapeutycznego w opiece nad pacjentem z ZJN

opublikowano: 04-11-2021, 12:34
aktualizacja: 24-11-2021, 10:10

Bohaterem kolejnego odcinka programu “Siła dialogu” był pacjent, który zmaga się jednocześnie z zespołem jelita nadwrażliwego (ZJN, IBS) i otyłością. O szczegółach diagnostyki i leczenia takiego chorego opowiedziały dwie ekspertki praktyczki: specjalista medycyny rodzinnej dr hab. Agnieszka Mastalerz-Migas oraz dietetyk mgr Agnieszka Białek.

Ta strona przeznaczona jest wyłącznie dla lekarzy lub farmaceutów. Żeby przejść dalej, podaj NPWZ i zaakceptuj oświadczenie.
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Grupa Rx Sp. z o.o. Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj.
Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Tematyka związana z IBS już wielokrotnie była poruszana na łamach „Pulsu Medycyny” i zawsze cieszyła się Państwa dużym zainteresowaniem. Bohaterem kolejnego odcinka programu “Siła dialogu” był pacjent, który zmaga się jednocześnie z zespołem jelita nadwrażliwego i otyłością.

Zespół jelita nadwrażliwego stał się w ostatnich latach poważnym problemem zdrowotnym. Objawy ZJN coraz częściej obserwuje się nawet u bardzo młodych pacjentów. Szczególną grupę chorych stanowią osoby zmagające się jednocześnie z otyłością bądź nadwagą. W przypadku tych pacjentów lekarz zwykle musi rozstrzygnąć, czy zgłaszane objawy są związane z przebiegiem ZJN, z zaburzeniami pracy układu pokarmowego obciążonego nadmierną masą ciała, czy są skutkiem ilości i jakości spożywanego pokarmu.

O szczegółach diagnostyki i leczenia takich chorych opowiedziały:

  • dr hab. n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas, prof. Uniwersytetu Wrocławskiego, specjalista w dziedzinie medycyny rodzinnej z Katedry i Zakładu Medycyny Rodzinnej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, konsultant krajowa w dziedzinie medycyny rodzinnej, prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej;
  • mgr Agnieszka Białek, specjalista w dziedzinie dietetyki z Centrum Medycznego Medicover we Wrocławiu.

Zaproszone do studia ekspertki wyjaśniły, co składa się na kompleksowe postępowanie terapeutyczne w przypadku osób cierpiących na zespół jelita nadwrażliwego i otyłość. Uzasadniały, jak opieka specjalistów różnych dziedzin: lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, dietetyka, psychoterapeuty wpływa na powodzenie terapii.

Oglądając webinar dowiedzą się Państwo także:

  • w jaki sposób rozpoznawać IBS w gabinecie lekarza POZ;
  • jakie są najczęstsze wyzwania związana z diagnostyką IBS;
  • jak powinien wyglądać schemat terapii u chorych na IBS;
  • co robić w sytuacji niepowodzenia leczenia, jaką ścieżkę zaproponować pacjentowi;
  • jakie znaczenie w terapii IBS ma właściwa dieta;
  • jak powinien wyglądać właściwy jadłospis chorego na IBS;
  • kiedy skierować pacjenta do dietetyka, na jakich zasadach może to zrobić lekarz POZ;
  • jakie są najważniejsze wyzwania w pracy dietetyka z chorymi na IBS;
  • dlaczego wielospecjalistyczna opieka nad pacjentem z IBS prowadzi do osiągnięcia lepszych efektów terapeutycznych.

Zapraszamy do oglądania. Spotkanie prowadziła red. Monika Rachtan. Relację z wydarzenia mogą Państwo także przeczytać na łamach listopadowego wydania naszej gazety:

Lekarz POZ ma narzędzia do rozpoznania ZJN

Zdaniem dr hab. Agnieszki Mastalerz-Migas, pacjenci zgłaszający się do lekarza z objawami sugerującymi zespół jelita nadwrażliwego często oczekują wdrożenia leczenia, które przyniesie natychmiastową ulgę, nie martwiąc się o ustalenie właściwego rozpoznania.

– Zdiagnozowanie zespołu jelita nadwrażliwego dziś nie stanowi wyzwania dla lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Dysponujemy narzędziami, które pozwalają na prawidłowe rozpoznanie. Dawniej ta diagnostyka była bardziej skomplikowana, ponieważ pacjent musiał mieć wykonanych wiele badań wykluczających inne schorzenia. Od 2018 r., od kiedy obowiązują Kryteria Rzymskie IV, pozwalające na ustalenie diagnozy, lekarze POZ sami coraz częściej podejmują się postawienia rozpoznania i wdrożenia leczenia — stwierdza ekspertka.

Przypomina równocześnie, że podczas wywiadu z pacjentem warto zwrócić uwagę na tzw. czerwone flagi.

– Na przykład na krew w stolcu, która może być objawem toczącej się choroby nowotworowej, a z niej mogą wynikać zgłaszane dolegliwości. U chorego warto także wykonać dodatkowe badania krwi, np. morfologię, która pozwoli wykluczyć anemię, mogącą świadczyć o innych poważnych schorzeniach — wskazuje dr hab. Agnieszka Mastalerz-Migas.

Oczywiście, gdy lekarze mają wątpliwości co do rozpoznania, zlecają konsultację gastroenterologiczną.

– Jeśli jednak uda nam się postawić pewne rozpoznanie, kolejnym krokiem jest rozpoczęcie leczenia farmakologicznego i niefarmakologicznego — mówi lekarka.

Zaznacza, że leczenie zespołu jelita nadwrażliwego to proces wieloetapowy, wymagający bardzo często zaangażowania także innych specjalistów — w przypadku pacjenta chorującego także na otyłość: fizjoterapeuty oraz dietetyka.

– Wielu chorych nie rozumie, że leczenie ZJN wymaga czasu i cierpliwości. Staramy się edukować naszych pacjentów, wyjaśniać im, w jaki sposób mają budować prawidłową ścieżkę terapeutyczną. A kiedy potrzebujemy pomocy, kierujemy pacjenta do innych specjalistów, np. do dietetyka — tłumaczy.

Pomocne wsparcie dietetyka

Dietetyczka Agnieszka Białek przyznaje, że pacjenci z zespołem jelita nadwrażliwego często goszczą w gabinetach tych specjalistów. Choć w Polsce ich porady są realizowane jedynie w formie usługi komercyjnej, to coraz częściej chorzy zwracają się po pomoc specjalistyczną i decydują się nie tylko na farmakologiczne leczenie ZJN, ale także na całkowitą zmianę stylu życia.

– W pracy dietetyka nie zawsze koncentrujemy się na tym, aby odchudzić pacjenta. Oczywiście, jest to jeden z naszych celów, szczególnie jeśli pacjent zmaga się z nadwagą bądź otyłością. Innym celem naszej pracy jest poprawa jakości życia tych chorych, czyli ograniczenie występowania dolegliwości ze strony układu pokarmowego, które są spowodowane niewłaściwą dietą. Pacjenci z zespołem jelita nadwrażliwego to chorzy, których wybory dietetyczne nie zawsze są trafne. Właściwa dieta w tym schorzeniu jest trudna do skomponowania samodzielnie. Aby prawidłowo ją ułożyć, trzeba mieć dużą wiedzę, szczególnie że oczekujemy jednoczesnej redukcji masy ciała i zmniejszenia nasilenia objawów związanych z ZJN - wskazuje Agnieszka Białek.

Dieta w zespole jelita nadwrażliwego - tylko indywidualne podejście

Dieta chorego na zespół jelita nadwrażliwego musi być komponowana indywidualnie. Nie wszyscy pacjenci z tym schorzeniem mają takie same objawy, nie u każdego sprawdzają się te same schematy diet.

– W pierwszym rzucie dietoterapii najczęściej zaleca się choremu stosowanie diety FODMAP. Należy jednak pamiętać, że wyklucza ona wiele produktów. Nie stosujemy jej zatem na stałe, a raczej korzystamy z niej jak z narzędzia, które pozwala nam ustalić indywidualny jadłospis dla chorego — wyjaśnia dietetyczka.

Zwraca uwagę, że pacjenci cierpiący na ZJN bardzo często stosują tzw. dietę lekkostrawną, w nadziei, że jedzenie produktów „lżejszych” pozwoli im pozbyć się objawów choroby. Niestety, w większości przypadków takie działania są pozbawione sensu, ponieważ dieta lekkostrawna opiera się głównie na produktach bogatych w pszenicę czy innych zawierających gluten.

– Nie jest regułą, że wszyscy chorzy na zespół jelita nadwrażliwego mają nietolerancję glutenu, ale zdecydowanie obserwujemy ją częściej w tej populacji. Często chorzy np. nie tolerują nie tyle samego glutenu, co pszenicy. W tym wypadku też warto pokusić się o dokładne zbadanie tego problemu przez dietetyka, a następnie stworzenie dla chorego odpowiednich zaleceń i wyedukowanie go w zakresie dietoterapii — podkreśla specjalistka.

Jednocześnie dodaje, że częstym problemem pacjentów z zespołem jelita nadwrażliwego są zaburzenia odżywiania. Część chorych, ze względu na dokuczliwe dolegliwości, rezygnuje z jedzenia większości posiłków, niekiedy stosuje nawet głodówki.

Dr hab. Agnieszka Mastalerz-Migas potwierdza, że pacjent z zespołem jelita nadwrażliwego wymaga czujności lekarza i opieki ze strony dietetyka z uwagi na zagrożenia wynikające z zaburzeń odżywiania.

– Lekarze rodzinni bardzo cenią sobie wsparcie dietetyków w opiece nad pacjentami z ZJN. Lekarz POZ nie dysponuje tak długim czasem wizyty jak dietetyk, wielu z nas nie ma też wystarczającej wiedzy w zakresie stosowania diety u chorych. Tym bardziej że jest to wiedza, która wymaga dodatkowej, regularnej edukacji. Dlatego pomoc dietetyków jest tu nieoceniona — mówi konsultant krajowa w dziedzinie medycyny rodzinnej.

Farmakoterapia zespołu jelita nadwrażliwego zależna od objawów

Prawidłowa ścieżka terapeutyczna w zespole jelita nadwrażliwego najczęściej obejmuje leczenie farmakologiczne, wsparcie dietetyczne, a czasem także psychoterapeutyczne lub psychiatryczne.

– Niestety, przyczyna występowania ZJN nie została jeszcze dokładnie poznana, więc trudno zastosować u chorych leczenie przyczynowe. W codziennej praktyce zatem staramy się zalecać leki, które będą działały na objawy zespołu jelita nadwrażliwego. Chorzy najczęściej zgłaszają silne bóle brzucha, biegunki, ale także zaparcia. U jednych dominują objawy związane z zaburzeniem rytmu wypróżnień, u innych najbardziej dolegliwy jest ból brzucha, który wpływa bezpośrednio na ich jakość życia — mówi dr hab. Agnieszka Mastalerz-Migas.

Lekarze najczęściej zlecają leki rozkurczowe, które przede wszystkim silnie redukują dolegliwości bólowe.

– Jednym z leków, po który najczęściej sięga się w codziennej praktyce, jest mebeweryna. To lek sprawdzony, bezpieczny, stosowany od lat. Chorzy zauważają po nim wyraźną poprawę w zakresie częstości występowania dolegliwości bólowych oraz ich znacznego złagodzenia — wskazuje ekspertka.

U pacjentów z zespołem jelita nadwrażliwego, także u cierpiących jednocześnie na otyłość, bardzo często obserwuje się silny stres, stany lękowe, nawet depresję. Dlatego ważnym aspektem terapii może być również leczenie zaburzeń psychiatrycznych.

Podsumowując spotkanie, dr hab. Agnieszka Mastalerz-Migas podkreśla, jak ważna w opiece nad pacjentem z zespołem jelita nadwrażliwego jest współpraca wielu specjalistów, ale też zaangażowanie chorego w potrzebną zazwyczaj zmianę stylu życia.

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.