Rola probiotyków w antybiotykoterapii

  • Dariusz Łańcucki
aktualizacja: 28-06-2018, 12:21

Stosowanie antybiotyków wiąże się z występowaniem działań niepożądanych, najczęściej biegunki. Dlatego antybiotykoterapię muszą uzupełniać odpowiednie probiotyki.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Probiotyki (słowo to pochodzi z greckiego pro bios — dla życia) to, według definicji FAO/WHO z 2002 roku, preparaty lub produkty zawierające ściśle zdefiniowane żywe drobnoustroje w odpowiedniej liczbie, wpływające na mikroflorę określonego miejsca w ludzkim ustroju i dzięki temu wywierające korzystny efekt zdrowotny. W XX w. koncepcję dotyczącą probiozy opracował rosyjski badacz Miecznikow. Udowodnił on, że odpowiednio duża ilość bakterii fermentacji mlekowej w przewodzie pokarmowym wpływa korzystnie na organizm gospodarza.

Zobacz więcej

Probiotyki mają udowodnioną skuteczność kliniczną jako terapia osłonowa antybiotykoterapii o szerokim spektrum działania. iStock

Stosowanie antybiotyków a możliwe powikłania

Stosowanie antybiotyków wiąże się z występowaniem działań niepożądanych. Jednymi z ważniejszych są zaburzenia równowagi ekosystemu bakteryjnego przewodu pokarmowego. Ich rodzaj i nasilenie zależą od spektrum przeciwbakteryjnego działania zastosowanego preparatu, dawki, czasu podawania itp.

Najczęstszym powikłaniem antybiotykoterapii jest biegunka, szczególnie w przypadkach terapii długotrwałej i u osób w podeszłym wieku. Szacuje się, że występuje ona u 5-25 proc. pacjentów leczonych antybiotykami. Najcięższe biegunki towarzyszą rzekomobłoniastemu zapaleniu jelit, czyli postaci toksycznej o etiologii Clostridium difficile, które stanowi 10-20 proc. biegunek poantybiotykowych (AAD).

W ostatnich latach pojawiły się szczepy o zwiększonej wirulencji i antybiotykooporności. Do antybiotyków powodujących nasilenie się biegunek należą: aminopenicylina, cefalosporyna i klindamycyna, choć wiadomo, że również inne antybiotyki mogą mieć swój udział w występowaniu tego schorzenia.

Czemu zapobiegają probiotyki

Probiotyki mają udowodnioną skuteczność kliniczną jako terapia osłonowa antybiotykoterapii o szerokim spektrum działania. Znajduje to potwierdzenie w piśmiennictwie medycznym, gdzie ukazuje się coraz więcej doniesień dotyczących korzystnego wpływu probiotyków na organizm człowieka. Może o tym świadczyć możliwość zastosowania probiotyków w zapobieganiu nieswoistemu zapaleniu jelit, biegunkom poantybiotykowym, rzekomobłoniastemu zapaleniu jelita grubego, a także w zakażeniach H. pylori oraz w przypadku chorób autoimmunologicznych, cukrzycy, otyłości itp.

Które probiotyki chronią przed biegunką

Wiele badań klinicznych na dorosłych i dzieciach dowiodło, że probiotyki zabezpieczają przed biegunką wywołaną antybiotykami. Wynika to z ich wpływu na regulację flory jelitowej, prawidłową fermentację węglowodanów oraz kompetycyjną inhibicję wzrostu bakterii patogennych. Dane z badań naukowych wskazują na szczególną skuteczność bakterii z gatunku Lactobacillus i drożdży Sacharomyces boulardii. W metaanalizie 10 randomizowanych badań klinicznych ryzyko względne biegunki wśród osób przyjmujących S. boulardii wyniosło 0,47 [McFarland, 2010]. Przyjmowanie L. rhamnosus GG wiąże się z ryzykiem względnym AAD na poziomie 0,31 [McFarland, 2006]. W najnowszej metaanalizie [Hempel, 2012] 63 na 82 badania kliniczne wskazują na istotną statystycznie redukcję ryzyka AAD u osób przyjmujących probiotyki - ryzyko względne 0,58.

Jogurt nie wystarczy przy antybiotykoterapii

Nie ma natomiast silnych dowodów na skuteczność jogurtów i innych produktów mlecznych. W jednym z badań [Beniwal, 2003] dowiedziono, że jogurty z żywymi kulturami bakterii, m.in. L. acidophilus, redukują ryzyko AAD o 12-24 proc. Produkty probiotyczne są uważane za bezpieczne, a ryzyko infekcji bakteryjnej związane z ich stosowaniem jest bardzo małe, nawet wśród osób z obniżoną odpornością.

Światowa Organizacja Gastroenterologiczna (WGO) w wytycznych z 2008 roku zaleca ich stosowanie w postaci S. boulardii lub L. rhamnosus, a także produktów zawierających L. casei DN-114001. Należy zaznaczyć, że istnieją publikacje naukowe pośrednio wskazujące na ich efekt immunostymulujący, np. poprzez zmniejszanie częstości epizodów grypopodobnych u dzieci [Leyer, 2009]. Odgrywają również wspomagającą rolę w eradykacji H. pylori [Szajewska, 2010].

Jak klasyfikować produkty probiotyczne

Klasyfikacja bakterii i zaliczenie ich do probiotycznych przysparza trudności. Produkty probiotyczne w dalszym ciągu mają dwojaki status, co komplikuje kwestie formalnoprawne dotyczące klasyfikacji produktu z ich udziałem. Z jednej strony probiotyki traktowane są jako żywność, z drugiej jako doustny środek leczniczy, a bywa że są także uznawane za suplementy diety.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Dariusz Łańcucki

Najważniejsze dzisiaj
Puls Medycyny
Farmakologia / Rola probiotyków w antybiotykoterapii
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.