Rola konsultacji psychiatrycznej w leczeniu zespołu jelita nadwrażliwego

opublikowano: 01-12-2020, 13:58

Rola psychiatry w terapii pacjentów cierpiących na ZJN była jednym z tematów debaty “Zespół jelita nadwrażliwego - wyzwanie interdyscyplinarne”, która odbyła się w redakcji “Pulsu Medycyny”.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Zespół jelita nadwrażliwego (ZJN/Irritable Bowel Syndrome, IBS) jest przewlekłą chorobą jelita cienkiego i grubego, objawiającą się bólami brzucha i zaburzeniami rytmu wypróżnień (biegunkami i/lub zaparciami), wzdęciami, występowaniem śluzu w kale.
champja, iStock

W ostatnich latach coraz popularniejsze jest przekonanie, że jelita to nasz drugi mózg, co podkreśla związek psychiki z objawami somatycznymi. „Kiedy w latach 90. XX wieku zaczynałem pracę zawodową jako psychiatra, całe życie psychiczne człowieka opisywano jako zlokalizowane w obrębie mózgu i zależne od poziomu neuroprzekaźników, takich jak serotonina, dopamina, noradrenalina. A leczenie psychoterapeutyczne było przedstawiane jako niematerialne, obejmujące obszar przestrzeni psychicznej, która wymykała się biologii” — przypomniał dr n. med. Sławomir Murawiec, psychiatra i psychoterapeuta.

Od tego czasu w badaniach oraz praktyce psychiatrycznej i psychoterapeutycznej zaszła olbrzymia zmiana. „Dotyczy ona m.in. włączenia wiedzy o procesach zachodzących w organizmie, nie tylko w mózgu, ale także innych częściach układu nerwowego, a nawet poszczególnych narządach, w tym jelitach, oraz podkreślania wpływu na psychikę procesów ogólnoustrojowych, głównie zapalnych. Jednym z ważnych odkryć jest docenienie funkcji jelitowego systemu nerwowego (ang. enteric nervous system, ENS), nazywanego obrazowo drugim mózgiem” — zwrócił uwagę dr Murawiec.

Odwrócenie perspektywy

ENS składa się z ponad 100 mln neuronów, czyli tylu, co rdzeń przedłużony, a większej liczby niż wszystkie inne obwodowe jądra układu nerwowego. W praktyce zmniejsza to w dużym stopniu znaczenie wpływu wywieranego przez mózg za pośrednictwem nerwu błędnego. Kompleksowość sterowania pracą układu pokarmowego jest tak złożona, że ENS wykazuje autonomiczną działalność, czyli może pełnić samodzielne zintegrowane funkcje kierujące, niezależne od wpływu mózgu i rdzenia przedłużonego. Ponadto zawiera wszystkie neuroprzekaźniki, jakie są obecne w mózgu, co potęguje wzajemny wpływ między tymi narządami. Jednocześnie, chociaż może pracować autonomicznie, w zwykłych warunkach komunikuje się z ośrodkowym układem nerwowym.

„Warto jednak podkreślić, że 90 proc. włókien nerwu błędnego ma charakter wstępujący (aferentny), co sugeruje, że to mózg otrzymuje sygnały z ENS, a nie odwrotnie! Tak więc, poprzez system połączeń neuronalnych i układ immunologiczny choroby układu pokarmowego mogą wpływać na mózg, a nawet przenosić choroby z jelit na ośrodkowy układ nerwowy” — konkluduje psychiatra.

Okazuje się, że osoby z ZJN wykazują wiele różnorodnych zmian w budowie mózgu, zarówno w korze mózgowej, jak i jądrach podkomorowych. Są to zmiany obiektywne, uchwytne w spektroskopii magnetycznej rezonansu jądrowego (ang. nuclear magnetic resonance, NMR). Odzwierciedlają one zarówno cechy tych osób (np. obniżoną plastyczność poznawczą), jak i kwestie związane z przetwarzaniem bólu i regulacją impulsów wstępujących z układu pokarmowego.

„Objawy z przewodu pokarmowego pojawiają się w odpowiedzi na lęk, niepokój czy stres. Jednocześnie odczucia te nasilają dolegliwości związane z ZJN. W badaniach naukowych wykazano związek zmian w sferze psychicznej na wystąpienie objawów ZJN. Najczęściej wskazuje się na ich powiązanie z lękiem uogólnionym, zespołem stresu pourazowego (ang. posttraumatic stress disorder, PTSD), depresją i schizofrenią, chociaż pacjenci z tą ostatnia chorobą rzadko skarżą się na dolegliwości związane z przewodem pokarmowym” — mówi dr Murawiec.

Psychologia i psychiatria
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
×
Psychologia i psychiatria
Wysyłany raz w miesiącu
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Leki psychiatryczne pomocne w zespole jelita nadwrażliwego

Z praktyki klinicznej wynika, że zarówno objawy depresji, jak i ZJN mogą ustępować pod wpływem leczenia lekami psychiatrycznymi.

„Wynika to prawdopodobnie z faktu, że duża część chorych na zespół jelita nadwrażliwego nie radzi sobie z własnymi emocjami (np. złością), relacjami społecznymi, cierpi na zaburzenia nastroju, co z kolei może wywoływać stres, lęk, depresję, a nawet dolegliwości somatyczne, głównie ból, który jest nieodłącznym objawem ZJN. To dlatego zalecenia terapeutyczne dla tej grupy pacjentów obejmują preparaty działające ośrodkowo, przede wszystkim z grupy trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (TLPD) oraz selektywnych inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) — stwierdza ekspert. — Wpływają one na polepszenie nastroju i obniżenie lęku. Jednocześnie z badań wynika, że serotonina stymuluje pracę układu pokarmowego i percepcję układu trzewnego na poziomie mózgu poprzez receptory serotoninowe”.

Specjalista podkreśla, że TLPD wykazują działanie cholinolityczne, a więc mogą wywoływać zaparcia, natomiast objawem niepożądanych terapii lekami SSRI może być biegunka. W praktyce klinicznej psychiatry istotny jest jednak mechanizm psychologicznego wpływu leków, zmiana sposobu przeżywania oraz interakcji z otoczeniem. Dzięki odpowiednio dobranym lekom zmniejsza się nasilenie złości, drażliwość, agresja, a tym samym podatność na stres. Pojawiają się bardziej adaptacyjne sposoby radzenia sobie w kontaktach z innymi osobami.

Debata “Zespół jelita nadwrażliwego - wyzwanie interdyscyplinarne” odbyła się 25 września 2020 r.. Poza dr. n. med. Sławomirem Murawce wzięli w niej udział także:

  • dr n. med. Michał Sutkowski, internista i specjalista medycyny rodzinnej;
  • prof. dr hab. n. med. Piotr Eder, specjalista chorób wewnętrznych i gastroenterologii,
  • mgr Justyna Wielgosz, dietetyk.

Zapis całej debaty dostępny jest pod tym linkiem: Zespół jelita nadwrażliwego - wyzwanie interdyscyplinarne [DEBATA]. Zapraszamy do oglądania!

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.