Przekwitanie: trudny okres w życiu pacjentki

dr Barbara Kwiecińska-Czaplińska, ; ginekolog-położnik, specjalista medycyny rodzinnej w Centrum Medycznym LIM w Krakowie
opublikowano: 06-09-2006, 00:00

Dla każdej kobiety przekwitanie to wyjątkowo trudny i ważny czas, przeżywany bardzo indywidualnie. Nasilenie objawów może być różne, od łagodnych do silnie zaznaczonych, prowadzących w skrajnych przypadkach nawet do myśli i czynów samobójczych.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Objawy okresu menopauzy

1. Zaburzenia miesiączkowania, które początkowo polegają na zmianie rytmu, długości i nasileniu krwawienia. U kobiet, które do tej pory miesiączkowały regularnie, cykle ulegają skróceniu o ok. 3-7 dni, pojawiają się plamienia czynnościowe, przedmiesiączkowe spowodowane spadkiem stężenia progesteronu. Mogą występować też obfite, prawie krwotoczne miesiączki (często towarzyszące mięśniakom macicy).
W leczeniu wykorzystujemy etynyloestradiol - składnik tabletek antykoncepcyjnych, progestageny podawane w II fazie cyklu jako odpowiedź na spadek progesteronu, suplementację witamin (głównie z grupy B, A, E, C), magnezu, środki przeciwkrwotoczne (Cyclonamina, Ac. EACA, Hemorigen) w zalecanych dawkach (po wykluczeniu przyczyn organicznych).
2. Objawy wypadowe (inaczej naczynioruchowe) - uderzenia gorąca (wary), którym towarzyszą zlewne poty, kołatania serca, lęk (nawet napady paniki).
Objawy te można złagodzić stosując:
-estrogeny lub estrogeny z gestagenami (w postaci tabletek, plastrów przezskórnych, żeli, kremów i globulek dopochwowych, iniekcji domięśniowych),
-gestageny (jako wybór terapii u kobiet z zespołem metabolicznym, nadciśnieniem, otyłością, chorobą niedokrwienną serca, kobiet należących do grup ryzyka po epizodach zatorowo-zakrzepowych, z cukrzycą, zaburzeniami psychiatrycznymi, z zespołem policystycznych jajników - PCO w wywiadzie, po leczeniu endometriozy i nowotworów) w postaciach dopochwowych, podjęzykowych, transdermalnych,
-paroksetynę, wenlafaksynę, fluoksetynę,
-gabapentynę,
-klonidynę.
3. Objawy psychiczne - obniżenie nastroju, rozdrażnienie, bezsenność, niepokój, nadmierna drażliwość, zaburzenia koncentracji i pamięci, spadek libido. Mogą one pojawiać się jako ?maska depresji".
Niezwykle ważne jest, aby właściwie postawić diagnozę i jak najszybciej w ścisłej współpracy z psychiatrą rozpocząć leczenie. Naszym zadaniem jest nakłonienie pacjentki do tej współpracy.
W leczeniu stosowane są:
-selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny,
-czteropierścieniowe leki przeciwdepresyjne,
-odwracalne inhibitory MAO,
-antagoniści wychwytu zwrotnego serotoniny,
-selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny.
Stosujemy też łagodne leki uspokajające, nasenne (na ściśle określony czas) - w zależności od potrzeb i nasilenia dolegliwości.
4. Objawy zanikowe w układzie moczowo-płciowym spowodowane hipoestrogenizmem i starzeniem się tkanek.
Zanik błony śluzowej pochwy staje się przyczyną bolesnego współżycia (dyspareunii), częstszych stanów zapalnych, objawiających się świądem, pieczeniem, upławami, a czasami nawet krwawieniami.
Zmiany zanikowe w obrębie cewki moczowej i pęcherza moczowego doprowadzają do nawracających infekcji dróg moczowych, a także pojawienia się bardzo wstydliwego, rzadko zgłaszanego wysiłkowego nietrzymania moczu.
Hipoestrogenizm prowadzi do zwiotczenia mięśni dna miednicy, a w konsekwencji do obniżenia ścian pochwy i wypadania macicy.
Zastosowanie hormonoterapii zastępczej miejscowo (w postaci kremów lub globulek), jak i ogólnie daje bardzo szybko korzystne zmiany w nabłonku pochwy, cewki moczowej i pęcherza moczowego.
Zalecane są odpowiednie ćwiczenia fizyczne, stosowanie krążków dopochwowych, a w zaawansowanych stadiach - leczenie operacyjne.
5. Zanik tkanki podskórnej - doprowadza do powstawania zmarszczek. Pomocne są specjalistyczne zabiegi kosmetyczne oraz zabiegi chirurgii estetycznej.
6. Osteoporoza - na jej nasilenie i przyspieszenie wystąpienia ma ogromny wpływ deficyt estrogenów, ale także niska podaż wapnia, fosforu, witaminy D, palenie tytoniu, nadmierne spożywanie alkoholu, kawy. Częściej spotykamy ją w przypadku innych zaburzeń endokrynologicznych (np. przy nadczynności przytarczyc, tarczycy, cukrzycy) i schorzeniach gastroenterologicznych, zaburzających właściwe wchłanianie wapnia, chorobach wątroby, nerek i przy stosowaniu leków z grupy tetracyklin, sterydów, heparyny, tyroidyny.
Zaleca się odpowiednią dietę, podaż wapnia (1200-1500 mg/d - ok. 1 litra przetworów mlecznych), suplementację wit. D (800 IU), znaczną aktywność ruchową. W późniejszym okresie - także estrogeny (standardowa dawka dobowa to 2 mg estradiolu doustnie lub 50 ?g estradiolu w postaci plastra) i inne leki (kalcytoninę, która przemijająco podnosi stężenie wapnia, bisfosfoniany - alendronian, rizedronian, PTH, stront, raloksyfen).
Raloksyfen stosowany przed 65 r.ż. ma działanie także pozakostne (zmniejsza gęstość mammograficzną sutka, częstość występowania raka sutka, krwawień z macicy, objawów ze strony układu moczowo-płciowego, epizodów sercowo-naczyniowych).

Kontrowersyjna HTZ

W leczeniu wszystkich zaburzeń okresu przekwitania największe znaczenie ma hormonoterapia zastępcza. Ostatnimi laty wzbudzała wiele kontrowersji, a badania prowadzone nad jej skutkami wywołały wiele zamieszania i nieufności wobec efektów jej działania.
Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego opracował specjalne rekomendacje w sprawie stosowania hormonalnej terapii zastępczej. Zgodnie z nimi, HTZ może być stosowana u kobiet przy istnieniu ścisłych wskazań do jej podjęcia oraz po rozważeniu korzyści i ryzyka z niej wynikającego.
Według aktualnego stanu wiedzy, wskazaniami do HTZ są:
-objawy wypadowe,
-dolegliwości wynikające z atrofii narządów układu moczowo-płciowego,
-zapobieganie i leczenie osteopenii i osteoporozy,
-przedwczesna menopauza.
Z pewnością nie jest to "złoty środek" na wszelkie dolegliwości okresu klimakterium. Trzeba zdawać sobie sprawę z ryzyka, jakie HTZ ze sobą niesie. Ma ona bowiem wpływ na wystąpienie raka sutka, raka błony śluzowej trzonu macicy, żylną chorobę zakrzepowo-zatorową. Niejasny pozostaje problem stosowania HTZ w pierwotnej i wtórnej prewencji chorób układu krążenia i dlatego obecnie nie powinna być w tych przypadkach stosowana.
Jeżeli już zdecydujemy się na stosowanie HTZ, to bardzo ważna jest indywidualizacja doboru dawki, drogi podania i rodzaju preparatu, uwzględniająca wiek i choroby współistniejące u pacjentki.
Uważnie należy oceniać obecność takich chorób, jak: przebyta choroba zakrzepowo-zatorowa, otyłość, żylaki kończyn dolnych, cukrzyca, choroby pęcherzyka żółciowego, rodzinne występowanie raka sutka, zakrzepicy.
W okresie przedmenopauzalnym, przy braku przeciwwskazań, należy rozważyć stosowanie niskodawkowych środków antykoncepcyjnych lub HTZ typu sekwencyjnego. Jeżeli terapia nie została wprowadzona w okresie przedmenopauzalnym, to należy rozpoczynać ją krótko po menopauzie.
Stosowanie HTZ po 60 r.ż. powinno być ograniczone do wyjątkowych przypadków. Przebieg stosowania HTZ należy starannie monitorować i zalecać częste wizyty kontrolne.
U kobiet po menopauzie z zachowaną macicą należy stosować sekwencyjną lub ciągłą złożoną terapię estrogenowo-progestagenową. Ważne jest, aby dobierać preparaty z progestagenami o najkorzystniejszym profilu bezpieczeństwa (progesteron mikronizowany, dydrogesteron, octan nomegestrolu, noretisteronu i lewonorgestrel).
Stosuje się najmniejsze skuteczne dawki. Przed rozpoczęciem leczenia należy wykonać badanie ginekologiczne, cytologię (co 1-3 lat), USG dopochwowe (co roku) oraz badanie piersi (palpacyjne, mammografia, USG) i badanie internistyczne. Kontrolne wizyty powinny się odbywać co pół roku.
Przeciwwskazaniem do HTZ są:
-czynna choroba zakrzepowo-zatorowa,
-niewydolność wątroby,
-niezdiagnozowane krwawienia z narządów płciowych,
-czynna estrogenozależna choroba nowotworowa,
-niestabilna choroba wieńcowa.

Leczenie wspomagające

Co roku razem z pacjentką lekarz prowadzący powinien dokonywać oceny wskazań i przeciwwskazań do stosowania HTZ. W przypadku niemożności jej zastosowania, alternatywą dla określonego problemu wieku menopauzalnego mogą być preparaty z grupy SERM (raloksyfen), tibolon czy inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny.
W aptekach dostępne są też preparaty bez recepty dla kobiet, które obawiają się HTZ lub nie mogą jej stosować. Są to leki homeopatyczne, preparaty sojowe, ziołowe (Naturapia Menopauza, Climea, Menoplant Soya 40+, Klimakt-Hell itd.), które cieszą się dużą popularnością, ale mogą być stosowane tylko jako leczenie wspomagające.

Kobiecy kalendarz

Mówiąc o naturalnej menopauzie, mówimy o ostatnim krwawieniu miesiączkowym, po którym przez 12 miesięcy miesiączka już nie występuje, przy czym nie stwierdza się żadnych patologicznych przyczyn tego stanu (definicja WHO, 1996).
W życiu kobiety jest również okres perimenopauzy, obejmującej kilka lat przed wystąpieniem menopauzy, natomiast postmenopauza rozpoczyna się po 12 miesiącach od menopauzy.
Klimakterium obejmuje okres przed menopauzą, gdy zaznaczone są kliniczne, endokrynologiczne i biologiczne cechy nadchodzącej menopauzy i co najmniej 1 rok po ostatniej miesiączce.
U kobiet w Polsce menopauza występuje przeciętnie w wieku ok. 50 lat. Za nieprawidłowe przyjmuje się występowanie menopauzy przed 40 rokiem życia. Sztuczna menopauza występuje po operacjach, radio-, czy chemioterapii.


Źródło: Puls Medycyny

Podpis: dr Barbara Kwiecińska-Czaplińska, ; ginekolog-położnik, specjalista medycyny rodzinnej w Centrum Medycznym LIM w Krakowie

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.