Prof. Jacek Szaflik: postępowanie w jaskrze zdominowały terapie farmakologiczne

Rozmawiała Monika Rachtan/Materiał partnera
opublikowano: 28-12-2021, 16:00

Rolą lekarza okulisty jest najwłaściwsze dobranie preparatu do potrzeb pacjenta, następnie ocena jego skuteczności i na tej podstawie podjęcie decyzji o utrzymaniu bądź modyfikacji leczenia – mówi prof. dr hab. n. med. Jacek P. Szaflik, z którym rozmawiamy o zabiegowych i farmakologicznych metodach leczenia chorych na jaskrę oraz kryteriach właściwego ich doboru.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
O KIM MOWA

Prof. dr hab. n. med. Jacek P. Szaflik jest specjalistą w dziedzinie okulistyki, kierownikiem Katedry i Kliniki Okulistyki Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, prezesem Polskiego Towarzystwa Okulistycznego.

Czy jaskra jest dziś w Polsce poważnym problemem zdrowotnym?

Jaskra jest poważnym problemem zdrowotnym zarówno w Polsce, jak i na świecie. W naszym kraju mamy obecnie zdiagnozowanych ok. 500 tys. przypadków jaskry, co stanowi ogromną rzeszę chorych cierpiących na to schorzenie. Dane statystyczne pochodzące z innych krajów pozwalają przypuszczać, że populacja chorych na to schorzenie w Polsce może być nawet dwukrotnie większa. Podejrzewamy, że obecnie na jaskrę choruje u nas nawet 1 mln osób, a u połowy nie została ona dotychczas zdiagnozowana.

Jaskra w swojej pierwotnej postaci (jaskra pierwotna otwartego kąta) niszczy nerw wzrokowy w sposób nieodwracalny, nie dając pacjentowi niemal do końca choroby żadnych charakterystycznych objawów. Ograniczenie pola widzenia, dostrzegane przez chorych, występuje dopiero wtedy, gdy nerw wzrokowy jest uszkodzony w ponad 90 proc. Wielu z nich już wcześniej odczuwa ograniczenie pola widzenia, ale z uwagi na fakt, że zmiany te przebiegają stopniowo i dyskretnie, nie są zauważane przez pacjentów. Stąd też rozpoznanie jaskry na wczesnym etapie rozwoju, który pozwala na skuteczne leczenie, jest możliwe tylko poprzez regularne prowadzenie badań okulistycznych lub badań przesiewowych w kierunku tej choroby.

W tej chwili pracujemy w Warszawie nad ulepszeniem i szerszym uruchomieniem platformy e-jaskra, dzięki której bez udziału lekarza, przy zastosowaniu sztucznej inteligencji, będzie możliwe określenie, czy pacjent choruje na jaskrę lub czy istnieją u niego czynniki ryzyka rozwoju tej choroby. Obecnie platforma ta jest już wykorzystywana w Centrum Mikrochirurgii Oka Laser, prowadzonej przez prof. Jerzego Szaflika. Mamy nadzieję, że w najbliższym czasie uda nam się tak rozwinąć ten system, że będzie on wykorzystywany przez ośrodki na większą skalę.

Które osoby są szczególnie narażone na zachorowanie na tę chorobę?

Jaskra może występować w każdej grupie populacji, u osób w różnym wieku. Znane są także przypadki występowania jaskry wrodzonej u niemowląt. Najczęściej jednak choroba ta dotyka osób powyżej wieku średniego: 40-50-latków i starszych. Od dawna są znane czynniki ryzyka rozwoju jaskry, które pozwalają typować pacjentów potencjalnie zagrożonych wystąpieniem tego schorzenia. Wśród głównych czynników ryzyka wymienia się zaburzenia układu krążenia, takie jak: nadciśnienie czy niedociśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca. Jaskra częściej rozwija się u osób, które w związku z wymienionymi czynnikami mają zaburzenia krążenia obwodowego, charakteryzujące się zimnymi dłońmi, zimnymi stopami czy nogami. W grupie ryzyka częstszego występowania jaskry pozostają także osoby cierpiące na migrenę.

Jakimi metodami leczy się obecnie jaskrę? Czy stosowanie kropli poprawia jakość życia chorych?

Najczęstszą opcją terapeutyczną stosowaną w jaskrze przez specjalistów jest farmakoterapia w postaci kropli. Z uwagi na to, że jaskra rzadko daje objawy odczuwalne przez chorego, trudno jest mówić o zmianie jakości życia po zastosowaniu kropli. Korzyść z farmakoterapii objawia się jednak w formie zahamowania dalszej neurodegeneracji nerwu wzrokowego i zachowaniu wzroku.

Patrząc jednak na ten problem w perspektywie długoterminowych korzyści dla pacjenta, to farmakoterapia pozwala choremu zachować dotychczasową jakość życia, ponieważ chroni go przed utratą wzroku.

Obecnie na rynku jest dostępne 5 grup leków przeciw jaskrze w postaci różnych preparatów, które w tej chwili zdominowały leczenie tej choroby w Polsce. Warto jednak także pamiętać o chirurgicznych opcjach terapeutycznych, które najzasadniej jest wykorzystywać na wczesnym etapie rozwoju choroby. Skuteczność tzw. zabiegów przetokowych jest zdecydowanie wyższa, jeśli będą wykonane we wczesnej fazie choroby, a nie wtedy, gdy spojówka jest już zdegenerowana, ma większą skłonność do włóknienia i zarastania wytworzonej przetoki.

Należy również zaznaczyć, że w ostatnich latach nastąpił dynamiczny rozwój chirurgii jaskry. Obecnie dysponujemy różnego rodzaju technikami o mniejszej inwazyjności niż dawne zabiegi przetokowe. Pacjentom wszczepiamy nowoczesne, bezpieczniejsze i skuteczne implanty. Wśród wykonywanych zabiegów jest kanaloplastyka, a także endoskopowa cyklofotokoagulacja. Decydując o wyborze metody zabiegu chirurgicznego w jaskrze, zawsze należy wziąć pod uwagę indywidualną sytuację pacjenta oraz wskazania do operacji i to do nich dopasowywać ostateczne postępowanie. Zabiegi przeciwjaskrowe w Polsce są refundowane przez NFZ. Zakres refundacji niestety nie pozwala na szerokie zastosowanie najnowocześniejszych rozwiązań z uwagi na wysoki koszt sprzętu i materiałów potrzebnych do przeprowadzenia zabiegu chirurgicznego.

Jaka jest dostępność terapii farmakologicznych stosowanych w jaskrze i jakie są różnice pomiędzy preparatami?

W Polsce jest bardzo korzystna sytuacja, jeśli chodzi o farmakoterapię jaskry. Na rynku jest bardzo dużo leków przeciwjaskrowych. Praktycznie każda substancja czynna jest dostarczana przez wielu producentów, w różnych opcjach i formach, pozwalających na podawanie kropli zgodnie z preferencjami i wskazaniami występującymi u chorego. Zakłada się, że leki wykorzystujące tę samą substancję czynną, działają tak samo lub w zbliżony sposób. W ramach grup leków są substancje czy formuły, działające mniej lub bardziej efektywnie, oraz takie, które w sposób bardziej lub mniej znaczący drażnią powierzchnię oka, przy zbliżonej skuteczności.

Rolą lekarza okulisty jest najwłaściwsze dobranie preparatu do potrzeb pacjenta, następnie ocena jego skuteczności i na tej podstawie podjęcie decyzji o utrzymaniu bądź modyfikacji leczenia.

W zeszłym roku zostały opublikowane europejskie wytyczne dotyczące leczenia jaskry. Czy wprowadziły one zmiany w dotychczasowych stan-dardach?

Najnowsze wytyczne Europejskiego Towarzystwa Jaskrowego (EGS) nie wprowadzają rewolucji w leczeniu tego schorzenia. W zaleceniach jest jednak mowa nie tylko o substancjach czynnych, stosowanych w farmakologicznym leczeniu jaskry, ale także o innych składnikach leków, takich jak konserwanty czy bufory, które potencjalnie mogą drażnić powierzchnię oka.

Niektóre preparaty stosowane w leczeniu jaskry zawierają konserwant. Jaką pełnią rolę i czy u wszystkich pacjentów stosowanie preparatów zawierających konserwant jest szkodliwe?

Konserwanty zabezpieczają tradycyjnie krople oczne przed kontaminacją. Dbają o to, aby krople były bezpieczne i niezakażone drobnoustrojami. Użycie konserwantów w kroplach ocznych było przed 100 laty wielkim wynalazkiem, zastosowanym przez francuskiego farmakologa Paula Chibreta. Dzięki temu wynalazkowi możemy wykorzystywać krople oczne przez dłuższy czas po ich pierwszym otwarciu.

Obecnie zwrócono uwagę na potencjalnie niekorzystne oddziaływanie konserwantów na powierzchnię oka, ponieważ są to najczęściej substancje dezynfekujące, które mogą drażnić spojówkę. W literaturze mówi się jednak także o korzystnym wpływie konserwantów. Poprzez swoje działanie konserwant osłabia nabłonek rogówki i często właśnie dzięki jego obecności w preparacie wnikanie leku może być lepsze.

Zastanawiając się nad odpowiedzią na pytanie, czy u wszystkich pacjentów z jaskrą konserwanty są szkodliwe, muszę przyznać, że opinie są podzielone. Wydaje się, że w pewnej grupie pacjentów, stosujących preparaty od dłuższego czasu, szczególnie oryginalne, które są lepiej przebadane nich iż generyczne odpowiedniki, przy dobrej tolerancji tych leków i braku planów przeprowadzenia leczenia chirurgicznego, można pokusić się o pozostawienie w terapii preparatów z konserwantami. Moim zdaniem jednak przyszłość farmakoterapii jaskry należy do preparatów bez konserwantów.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Farmakoterapia podstawą leczenia jaskry

Jak poprawić współpracę chorego na jaskrę z lekarzem

Prof. Mazurkiewicz: wiele wyzwań przed neurologią dziecięcą

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.