Priorytetem u chorych na endometriozę jest leczenie przewlekłego bólu

Oprac. Monika Rachtan
opublikowano: 27-05-2021, 14:11

Nawet 60 proc. kobiet cierpiących na endometriozę doświadcza przewlekłego bólu o różnym nasileniu. Wpływa to negatywnie na jakość ich życia, jest przyczyną problemów emocjonalnych i społecznych. O metodach postępowania zabiegowego i farmakologicznego w endometriozie opowiada dr n. med. Beata Mroczkowska z Kliniki Ginekologii Operacyjnej i Ginekologii Onkologicznej Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Pojawienie się bolesnych miesiączek, z którymi młode pacjentki czasami w pierwszej kolejności zgłaszają się do lekarzy POZ, już powinno nasunąć podejrzenie endometriozy, szczególnie jeśli nigdy wcześniej nie skarżyły się one na takie objawy.
iStock

Endometrioza jest najczęstszą chorobą ginekologiczną, dotykającą ponad 10 proc. kobiet w populacji ogólnej. 60 proc. spośród nich walczy z przewlekłym bólem miednicy mniejszej, a 40 proc. leczy się z powodu niepłodności.

Endometrioza: problem zdrowotny, emocjonalny i społeczny

Choroba najczęściej dotyczy kobiet w wieku rozrodczym, ale coraz częściej jest diagnozowana również wśród dziewcząt w wieku dojrzewania, a ok. 3 proc. kobiet doświadcza jej po menopauzie.

Podstawowym objawem endometriozy jest ból. Pacjentki najczęściej zgłaszają występowanie:

  • bardzo bolesnych i/lub obfitych miesiączek,
  • dyspareunii,
  • dyzurii,
  • bolesnej defekacji,
  • dolegliwości bólowych w okolicy krzyżowej,
  • dyskomfortu lub pobolewania brzucha,
  • wzdęć,
  • biegunek.

Częstym objawem endometriozy jest trwający co najmniej 6 miesięcy przewlekły ból brzucha, niezależny od fazy cyklu miesiączkowego. Nasilenie dolegliwości nierzadko uniemożliwia kobietom wykonywanie codziennych czynności. Przewlekły ból i niepłodność pozostają największymi wyzwaniami w leczeniu chorych na endometriozę.

Dla pacjentek jest ona chorobą przewlekłą, która wpływa na jakość życia z powodu nieopanowanego bólu i zaburzeń płodności skutkujących problemami emocjonalnymi. Bardzo często towarzyszy temu złość, związana z nawrotami choroby i niepewną przyszłością, obejmującą wielokrotne operacje oraz długotrwałe leczenie wraz z możliwymi skutkami ubocznymi. Przez wzgląd na powyższe aspekty bardzo istotne jest zwrócenie uwagi na kwestię jakości życia pacjentek z tą chorobą.

Endometrioza: czynniki dziedziczne i zapalne

Badania nad dziedzicznością wskazują, że ryzyko wystąpienia endometriozy u żeńskich krewnych pierwszej linii jest 3-10-krotnie większe niż w grupie kontrolnej. Choroba jest częściej spotykana u kobiet z wadami układu moczowo-płciowego, którym towarzyszą zaburzenia odpływu krwi miesiączkowej, a także u nieródek i pacjentek z zaburzeniami płodności. Natomiast ryzyko wystąpienia endometriozy u wieloródek i pacjentek z długimi cyklami miesiączkowymi jest mniejsze.

Uważa się, że przyczyną dolegliwości bólowych w przebiegu endometriozy jest występowanie lokalnego stanu zapalnego otrzewnej miednicy, w związku z rozwojem ektopowego ogniska endometrium. Głębokie naciekanie ognisk endometriozy z towarzyszącym naciekiem zapalnym skutkuje wtórnym włóknieniem struktur sąsiadujących, tworzeniem zrostów, zajęciem okolicznych gałązek nerwowych oraz odkładaniem się złuszczonego nabłonka endometrialnego i elementów morfotycznych krwi z uszkodzonych naczyń w przestrzeniach ognisk endometriozy.

Endometrioza: pełna diagnostyk z wykluczeniem innych chorób

Ze względu na zróżnicowany obraz kliniczny endometriozy i istotne podobieństwo do innych chorób w obrębie jamy brzusznej, takich jak zespół jelita drażliwego czy chorób zapalnych dotyczących miednicy mniejszej, często dochodzi do kilkuletniego opóźnienia w ustaleniu rozpoznania. W związku z tym, należy przeprowadzić pełną diagnostykę w celu wykluczenia innych chorób, którym towarzyszą podobne objawy.

Postępowanie diagnostyczne powinno składać się z trzech równoważnych i uzupełniających się etapów:

  • wywiadu medycznego z pacjentką,
  • badania przedmiotowego
  • oraz badań dodatkowych.

Niezmiernie ważna i powszechnie dostępna jest diagnostyka ultrasonograficzna, która pozwala wyeliminować inne jednostki chorobowe, będące przyczyną dolegliwości bólowych.

Pojawienie się bolesnych miesiączek, z którymi młode pacjentki czasami w pierwszej kolejności zgłaszają się do lekarzy POZ, już powinno nasunąć podejrzenie endometriozy, szczególnie jeśli nigdy wcześniej nie skarżyły się one na takie objawy.

Oprócz wymienionych wcześniej, najczęstszych dolegliwości bólowych właściwych tej chorobie, mniej typowe są:

  • nawracający cyklicznie ból kończyny dolnej, często o charakterze rwy kulszowej, gdy naciek endometriozy dotyczy nerwów,
  • cykliczne krwawienie z odbytnicy czy dróg moczowych.

Ból w obrębie miednicy jest przeważnie obustronny, a w zależności od lokalizacji ogniska endometriozy, może promieniować do innych miejsc ciała. Na przykład zmiany endometrialne okolic przydatków mogą skutkować bólem kończyny dolnej. Endometrioza głęboko naciekająca dna miednicy z ewentualnym zajęciem odbytnicy może objawiać się bólem w obrębie krocza, a bóle okolicy krzyżowej mogą być efektem obecności guzków endometriozy głęboko naciekającej na więzadłach krzyżowo-macicznych.

Przebieg endometriozy może być również bezobjawowy, a choroba bywa rozpoznawana przypadkowo, np. podczas zabiegu chirurgicznego przeprowadzanego z zupełnie innych powodów medycznych. Czasami jedynym, aczkolwiek poważnym objawem, jest ograniczona płodność pacjentki.

Endometrioza: leczenie. Znaczenie indywidualizacji terapii

Szacuje się, że w przypadku niepodjęcia leczenia endometriozy pogorszenie stanu ogólnego i nasilenie objawów bólowych może dotyczyć połowy kobiet. Ogniska endometrialne mogą ulec samoistnemu zanikowi u ok. 1/3 kobiet, a u pozostałej części nasilenie choroby może pozostać bez zmian.

Leczenie endometriozy jest procesem długotrwałym i nie zawsze prowadzi do pełnego wyzdrowienia. Skuteczność postępowania zależy od precyzyjnego umiejscowienia ognisk endometriozy oraz ustalenia stopnia jej zaawansowania, a także od oczekiwań pacjentki, uwarunkowanych jej wiekiem i planami macierzyńskimi.

Prowadzenie terapii pacjentek z endometriozą powinno być mocno zindywidualizowane, często z udziałem lekarzy różnych specjalności (ginekolog, chirurg, urolog, psychiatra). Przy wyborze odpowiedniej metody postępowania należy brać pod uwagę cały obraz kliniczny, uwzględniając wpływ choroby i dolegliwości bólowych oraz efektów leczenia na jakość życia pacjentek.

Leczenie kobiet z endometriozą zostało zrewolucjonizowane przez laparoskopię, która wraz z badaniem histopatologicznym okazała się także złotym standardem w diagnostyce tej choroby. Operacyjne usunięcie ognisk endometriozy ma zlikwidować lub zmniejszyć nasilenie dolegliwości bólowych, co jest głównym celem terapeutycznym.

Endometrioza: postępowanie farmakologiczne

Farmakoterapia również odgrywa istotną rolę w eliminacji lub złagodzeniu bólu z powodu endometriozy. Przyczynia się także do utrzymania uzyskanej poprawy w dłuższym czasie oraz zapobiegania nawrotom choroby. Jednak zarówno zabiegi laparoskopowe, jak i farmakologiczne sposoby leczenia bólu w endometriozie nadal nie są w pełni satysfakcjonujące ze względu na to, iż odsetek jej nawrotów wciąż pozostaje znaczący.

W leczeniu farmakologicznym dolegliwości bólowych w endometriozie wykorzystuje się najczęściej:

  • terapię estrogenowo-progesteronową,
  • progestageny,
  • analogi gonadoliberyny (GnRH)
  • oraz dienogest.

Ten ostatni jest syntetycznym pochodnym progestagenu, stosowanym w znoszeniu objawów bólowych wywołanych nieprawidłowo ulokowaną błoną śluzową macicy. Jest to leczenie bezpieczne, od wielu lat wykorzystywane jest przez pacjentki w Polsce i na świecie.

Zastosowanie środków hormonalnych hamuje rozwój endometriozy poprzez zmniejszenie produkcji estrogenów w jajnikach. Jednak efekty uboczne wielu z tych leków ograniczają okres leczenia od 6 do 12 miesięcy. Niestety, po odstawieniu leków często obserwuje się nawrót choroby. Dodatkowo leczenie hormonalne może ograniczać plany macierzyńskie, gdyż hamuje owulację.

Wyniki badań i obserwacje nie wykazują wyższości żadnej z farmakologicznych metod leczenia bólu w przebiegu endometriozy w zakresie ich skuteczności. W związku z tym, wybierając metodę leczenia dla konkretnej pacjentki, należy wziąć pod uwagę jej indywidualne preferencje, w tym tolerancję danego sposobu terapii, działania niepożądane i koszty.

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.