Ospa wietrzna osłabia odporność na długie tygodnie

MW
03-02-2017, 11:20

Choć ospa wietrzna należy do najbardziej zakaźnych chorób wieku dziecięcego, dysponujemy skutecznymi przeciwko niej szczepionkami. Problem w tym, że w Polsce szczepienia przeciw ospie są w Programie Szczepień Ochronnych jedynie zalecane. Jako obowiązkowe, czyli bezpłatne, są tylko dla wąskiej grupy pacjentów wysokiego ryzyka. Aby inne osoby mogły uchronić się przed ciężkim przebiegiem ospy lub jej powikłaniami, muszą za szczepionkę zapłacić.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

W zależności od szerokości geograficznej, na danym terenie przeważają różnego rodzaju genotypy wirusa ospy wietrznej. „W Europie są to np. genotypy B i C, zaś w Afryce i Azji — A. Ponieważ jednak dużo podróżujemy, coraz częściej przywlekamy nowe genotypy na nasz teren. W tej właśnie mieszaninie genotypów niektórzy upatrują możliwości cięższego przebiegu ospy” — mówi dr n. med. Ewa Duszczyk, długoletni pracownik Kliniki Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego WUM w Warszawie.

Niska zgłaszalność zachorowań na ospę wietrzną

Rocznie rejestruje się w Polsce od około 180 000 do 250 000 zachorowań na ospę. Są to dane niedoszacowane. Trudno jest podać dokładną liczbę zachorowań, ponieważ nie wszystkie przypadki są zgłaszane do Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Co roku odnotowuje się ponad 1000 hospitalizacji z powodu ospy. W 2014 roku zgłoszono 221 628 zachorowań i 1467 hospitalizacji, a w 2015 roku 187 624 zachorowania i 1340 hospitalizacji. 

„Hospitalizacje z powodu ospy są „wyważone”, bo to choroba o bardzo dużej zaraźliwości i wszyscy się jej obawiają. Do szpitali trafiają chorzy z grupy podwyższonego ryzyka: z niedoborami odporności, noworodki, zwłaszcza te zakażone przez matki w ostatnim okresie okołoporodowym, osoby leczone z powodu chorób przewlekłych i kobiety w ciąży” — wymienia dr Duszczyk. 

W przypadku zakażeń rodzinnych kolejne dzieci przechodzą ospę ostrzej, ze względu na dłuższy i bardziej intensywny kontakt z wirusem. 

Powikłania ospy wietrznej nieczęste, ale poważne

Powikłania, które towarzyszą ospie wietrznej, to najczęściej bakteryjne infekcje skóry. Powstają one, gdy krosty zostaną zakażone bakteriami, najczęściej paciorkowcem ropotwórczym lub gronkowcem, które wywołują ropowicę, pęcherzycę, płonicę przyranną, pęcherzycę gronkowcową. „To polska specyfika, bo nie umiemy zalecić dobrej pielęgnacji pacjentowi z ospą” — uważa specjalistka chorób zakaźnych. To także najczęstsze powikłanie w grupie pacjentów z atopowym zapaleniem skóry. „Skóra swędzi, wykwity ospy swędzą i jeśli pozwolimy się dziecku drapać, często robią się rany. Jeśli do tego zasmarujemy skórę papką z mentolem, to często dochodzi do zakażeń bakteryjnych ropowiczych” — ostrzega dr Duszczyk. 

Ospa wietrzna często na długie tygodnie osłabia odporność, co sprzyja rozwinięciu innych infekcji, np. układu oddechowego, dróg moczowych, zapalenia ucha. Z pozoru błahe przeziębienie może zakończyć się zapaleniem płuc. Ospa wietrzna dość rzadko kończy się powikłaniami, które wymagają hospitalizacji, ale jeśli już do nich dojdzie, zazwyczaj są groźne. 

Powikłania neurologiczne po ospie wietrznej mają bogatą symptomatologię, jednak najczęściej manifestują się w postaci drgawek lub zapalenia móżdżku (zdarza się raz na 4 tys. zachorowań). Powikłania neurologiczne (poza zapaleniem mózgu) rokują dobrze, ale wydłużają czas hospitalizacji do 2-3 tygodni. „To dlatego, że lekiem z wyboru jest deksametazon, podawany najpierw dożylnie, a następnie redukowany przy użyciu dawek doustnych” — wyjaśnia dr Duszczyk. Niezwykle rzadko, ale zdarzają się też zapalenia opon mózgowych lub mózgu. W przypadku powikłań neurologicznych nie ma żadnych grup zwiększonego ryzyka, zachorować może najzdrowszy pacjent. 

Powikłania kardiologiczne ospy wietrznej zdarzają się rzadko, wśród nich najczęstsze jest zapalenie mięśnia sercowego. Jednak najgroźniejsze — bo stwarzające bezpośrednie zagrożenie życia — są tachykardie komorowe, które są efektem bezpośredniego działania kardiotoksycznego wirusa.

Powikłania ospy ze strony układu oddechowego przebiegają różnie w zależności od wieku chorego. Dorośli, zwłaszcza kobiety w ciąży, najczęściej zapadają na ospowe zapalenie płuc. U dzieci wirus ospy wietrznej toruje drogę zakażeniom bakteryjnym, najczęściej pneumokokom. Typowe objawy to przedłużająca się gorączka, jeszcze w czwartej-piątej dobie, gdy temperatura powinna się już stabilizować, a także pojawienie się kaszlu i duszności.

Inne możliwe powikłania ospy to małopłytkowość, zapalenie spojówek, rogówki, stawów, nerek, odwodnienie. „U małych dzieci pojawienie się wykwitów ospy w jamie ustnej powoduje kategoryczną odmowę przyjmowania pokarmów i płynów tą drogą. I z powodu odwodnienia trafiają do kliniki, gdzie nawadnia się je dożylnie” — wyjaśnia dr Duszczyk.

Najważniejsza przy ospie jest pielęgnacja

Wbrew temu, co jeszcze niedawno zalecano, dziecko chore na ospę wietrzną powinno być codziennie wykąpane, najlepiej w wodzie z niewielkim dodatkiem nadmanganianu potasu. Niewskazane jest jednak długie przesiadywanie w wannie, bo zwiększa to możliwość nadkażenia pęcherzyków. Po kąpieli należy dziecko delikatnie osuszyć ręcznikiem (nie wycierać!). Choć puder w płynie przynosi początkowo ulgę, nie zaleca się jego stosowania, ponieważ zasychając tworzy nieprzepuszczalną warstwę, pod którą namnażają się bakterie. 

Obecnie nie poleca się smarowania skóry gencjaną. Można zastosować preparaty oktanidyny. Jeśli świąd towarzyszący wysypce jest wyjątkowo uporczywy, można sięgnąć po leki przeciwhistaminowe, które powinny nieco złagodzić dolegliwości. Leki starszej generacji mają dodatkowe działanie sedatywne, co pozwoli się dziecku wyciszyć. 

Ospa wietrzna - do obniżenia gorączki stosuj paracetamol, a nie ibuprofen

Ponieważ ospie najczęściej towarzyszy wysoka gorączka, gdy się pojawi, należy zastosować paracetamol. Warto podkreślić, że w przypadku ospy nie podaje się choremu ibuprofenu, który może powodować zwiększone ryzyko zapalenia tkanek miękkich wywołane przez bakterie. Stosowanie ibuprofenu może więc pogarszać przebieg ospy i sprzyjać występowaniu powikłań.

Ospa wietrzna - leczenie przeciwwirusowe tylko w ciężkim przebiegu choroby

W leczeniu chorego na ospę jedynym zalecanym lekiem jest acyklowir, jednak jego zastosowanie później niż w pierwszej dobie choroby jest kontrowersyjne ze względu na brak wymiernych korzyści. „Polska Grupa Robocza ds. Leczenia Ospy Wietrznej uważa je za zasadne w przypadku pacjentów hospitalizowanych z powodu pierwotnie ciężkiego przebiegu ospy wietrznej i jej powikłań oraz z powodu choroby podstawowej z ospą wietrzną jako chorobą dodatkową. Leczenie acyklowirem nie gwarantuje przyspieszenia zdrowienia, ale jest usprawiedliwione, o ile zostało rozpoczęte w okresie zakaźności choroby (nieprzyschnięte pęcherzyki ospowe). Nie wykazano, aby leczenie tym lekiem istotnie wpływało na przebieg zapalenia móżdżku” — stwierdza dr Duszczyk.

W przypadku kobiet w ciąży acyklowir musi być stosowany w odpowiedniej dawce (4 x 800 mg), co chroni chorą przed powikłaniem w postaci ospowego zapalenia płuc. 

„Nie zaleca się natomiast profilaktycznego stosowania acyklowiru u dzieci, nawet jeśli kontakt z chorym rodzeństwem miał noworodek. Raczej staramy się jak najszybciej odizolować dziecko. Trzeba jednak pouczyć rodziców, że okres wylęgania wirusa ospy wietrznej trwa od 14 do 21 dni i zalecić im wnikliwą obserwację dziecka. W razie pojawienia się jakiejkolwiek zmiany skórnej wskazana jest natychmiastowa konsultacja z pediatrą lub lekarzem chorób zakaźnych” — tłumaczy dr Duszczyk. Nieco inaczej postępuje się, gdy nowo narodzone dziecko ma podejrzenie zakażenia okołoporodowego — w takiej sytuacji podaje się swoistą immunoglobulinę. 

Warto zapobiegać ospie wietrznej

Najlepszym sposobem zapobiegania ospie wietrznej jest szczepienie ochronne, zapewniające ochronę skuteczną i trwałą. „Zaleca się szczepienie, ponieważ trudno przewidzieć, u kogo ta choroba zakaźna przybierze postać łagodną, a u kogo dojdzie do pojawienia się poważnych, ciężkich jej powikłań” — mówi specjalistka.

W Polsce szczepienie na ospę wietrzną widnieje w Programie Szczepień Ochronnych jako zalecane, należy więc do dobrowolnych i niestety odpłatnych. Obowiązkowo szczepi się dzieci do 12. roku życia z grupy ryzyka, czyli z białaczką lub chłoniakiem, osoby z obniżoną odpornością, w tym zakażone wirusem HIV czy zażywające leki immunosupresyjne. Bezpłatna szczepionka należy się także dzieciom przebywającym w tzw. zbiorowiskach, czyli w żłobkach, ośrodkach adopcyjnych i regionalnych placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Jeśli zachoruje na ospę dziecko zaszczepione (co może się zdarzyć), przebieg będzie lekki.

Szczepionka może być podana już od 9. miesiąca życia. Podaje się dwie dawki w odstępie co najmniej 6 tygodni. Lekarze zalecają jednak wykonanie pierwszego szczepienia między 13. a 23. miesiącem życia dziecka.

Istotną zaletą szczepionki przeciwko ospie wietrznej jest to, iż można ją podać nawet do 72 godzin po kontakcie z wirusem, co pozwala zapobiec rozwojowi pełnoobjawowej choroby. 

Najczęstsze wątpliwości dotyczące szczepień przeciwko ospie wietrznej

Czy można szczepić dziecko, które właśnie miało kontakt z ospą? 

Tak. Uważa się, że szczepienie do trzech dni od kontaktu z wirusem jest wysoce skuteczne. A nawet jeżeli nie uniknie się choroby, można w ten sposób zapobiec jej ciężkiemu przebiegowi i powikłaniom.

Jak ma postąpić kobieta w ciąży, która miała kontakt z chorym na ospę?

Niedopuszczalne jest szczepienie kobiety w ciąży żywą szczepionką. Uważa się, że u pacjentki, która nie chorowała na ospę wietrzną, po kontakcie z osobą chorą należy rozważyć podanie swoistej immunoglobuliny, szczególnie na początku ciąży i w okresie tuż przed porodem, kiedy zagrożenie zakażeniem noworodka jest największe. Wytyczne nakazują zebrać wywiad, a jeżeli pacjentka ma wątpliwości co do wcześniejszego przebycia ospy, należy w trybie cito wykonać badanie przeciwciał przeciwko wirusowi ospy wietrznej i półpaśca. Jeśli ma ona przeciwciała — nic jej nie grozi. W Polsce postępuje się różnie, w zależności od regionu — ustala to konsultant wojewódzki. 

Jak liczyć kontakt 3-dniowy (w celu zaszczepienia)?

Pacjent zaraża na dwa dni przed wystąpieniem wykwitów. Do czwartej doby można zaszczepić. 

Czy można w jednym dniu zaszczepić przeciwko ospie wietrznej oraz odrze, śwince i różyczce?

Można. Nie dotyczy to dzieci z HIV, u których wykonujemy te szczepienia w odstępie 28 dni.

Czy można zachorować na ospę po raz drugi?

Jest to możliwe, ale są to naprawdę rzadkie przypadki. 

Jak długo dziecko po chorobie odzyskuje odporność?

By dojść do dawnej formy — kilka tygodni, a nawet pół roku. Poza tym jeśli dziecko przejdzie ospę wcześnie, czyli w pierwszych dwóch latach życia, prawdopodobieństwo, że później zachoruje na wywoływanego przez ten sam wirus półpaśca rośnie aż dwudziestokrotnie.

 

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: MW

Najważniejsze dzisiaj
Puls Medycyny
Choroby zakaźne / Ospa wietrzna osłabia odporność na długie tygodnie
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.