Operacja bariatryczna zmniejsza ryzyko chorób związanych z otyłością

  • Ekspert dla "Pulsu Medycyny"
opublikowano: 13-01-2020, 11:22

Operacja bariatryczna, czyli operacja zmniejszenia żołądka, to chirurgiczne leczenie otyłości. Dla wielu osób patologicznie otyłych – a tych w Polsce jest ponad 0,5 mln - to szansa na nową jakość życia, które jest dłuższe i zdrowsze. Operacja bariatryczna działa przyczynowo i jest zabiegiem ratującym życie. Pozwala nie tylko na utratę wagi, lecz także zmniejszyć ryzyko chorób związanych z otyłością, takich jak nadciśnienie czy cukrzyca. Na czym polega operacja bariatryczna? Jakimi metodami się ją wykonuje? Jakie daje efekty?

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Operacje bariatryczne, czyli operacje zmniejszania żołądka, zostały zapoczątkowane w Stanach Zjednoczonych już w ubiegłym wieku. Przyczyny były dwie. Pierwsza z nich to epidemia otyłości, druga zaś to cukrzyca typu 2, związana z otyłością. Wychodząc naprzeciw rosnącemu zapotrzebowaniu na zabiegi bariatryczne, amerykańskie firmy ubezpieczeniowe zaczęły pokrywać koszty ich wykonania.

Pacjenci poddawani zabiegom chirurgicznym stanowią wrażliwą grupę zagrożoną zakażeniem SARS-CoV-2 w szpitalu.
iStock

W tym czasie powstały też pierwsze prace naukowe, w których wykazano, że u niektórych pacjentów tylko operacja zmniejszenia żołądka uwalnia od problemu, jakim jest otyłość. Wcześniej uważano, że dieta i ruch są wystarczające. Dlatego też rozwinęła się nowa dziedzina medycyny zwana chirurgią metaboliczną, która skupia się na chirurgicznym leczeniu otyłości i chorób towarzyszących, głównie cukrzycy typu 2.

Z otyłością zmaga się ponad 25 proc. Polaków. Jej powikłania są poważne, a koszty leczenia - ogromne

Jak wynika z danych kampanii społeczno-edukacyjnej „Otyłość kontra zdrowie”, otyłość występuje już u 25,2 proc. Polaków, a według prognoz w 2025 r. w naszym kraju otyłych będzie 30 proc. mężczyzn i 26 proc. kobiet. Jeszcze więcej Polaków ma nadwagę: aż 68 proc. mężczyzn i 53 proc. kobiet.

Co gorsze, otyłość i nadwaga coraz częściej występują wśród dzieci i nastolatków. Cierpi na nią aż 44 proc. chłopców i 25 proc. dziewcząt w Polsce, a odpowiednio 13 proc. i 5 proc. z nich zmaga się z otyłością.

CZYTAJ TEŻ: Jak lekarz rodzinny powinien diagnozować i leczyć otyłe dziecko

U młodych osób z nadwagą i otyłością prognozy na przyszłość są pesymistyczne, gdyż istnieje duże ryzyko, że jako dorośli również będą zmagać się z problemem nadmiernych kilogramów, a co za tym idzie - z chorobami pokrewnymi. 

Otyłość i nadwaga powodują około 300 różnego rodzaju powikłań. Najpoważniejsze z nich to nadciśnienie tętnicze, miażdżyca grożąca zawałami serca i udarem mózgu, cukrzyca typu 2, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, bezdech w czasie snu, zwyrodnienia stawów oraz zaburzenia płodności. Konsekwencją są także częstsze nowotwory - w Unii Europejskiej z powodu nadwagi i otyłości rocznie jest już o 100 tys. nowotworów więcej. Wyliczono również, że otyłość skraca życie średnio o 14 lat.

Poza tym koszty powodowane nadwagą i otyłością - zarówno te całkowite, bezpośrednio związane z leczeniem, jak i pośrednie, wynikające z absencji chorobowej i mniejszej produktywności - sięgają już 3 proc. PKB. 

Chirurgia bariatryczna i metaboliczna zmniejszają prawdopodobieństwo remisji większości ww. chorób, co w efekcie wpływa na redukcję kosztów związanych z ich leczeniem.

Kwalifikacja do operacji bariatrycznej i jej efekty

Operacja bariatryczna wskazana jest wtedy, gdy otyłość jest już naprawdę bardzo duża i zagraża zdrowiu i życiu chorego oraz gdy zawiodły wszystkie inne metody leczenia otyłości, oparte na diecie, aktywności fizycznej oraz farmokoterapii.

Dzięki zabiegom bariatrycznym radykalnie zmniejsza się ilość przyjmowanego przez pacjenta pokarmu, ponieważ zmniejszony lub ominięty żołądek nie pozwala przyjąć więcej niż jest w stanie pomieścić. Tym samym zmniejsza się też łaknienie, a informacja „jestem najedzony” jest wysyłana z żołądka do mózgu szybciej niż normalnie.

Według zaleceń do zabiegu kwalifikują się osoby z tzw. otyłością olbrzymią, u których wskaźnik BMI wynosi co najmniej 40kg/m2. Dodatkowo do zabiegów kwalifikowani są pacjenci ze wskaźnikiem BMI co najmniej 35 kg/m2, u których otyłości towarzyszą inne choroby metaboliczne, takie jak cukrzyca, nadciśnienie, podwyższony cholesterol czy bezdech senny. A to oznacza, że przeciętny mężczyzna kwalifikowany do takiej operacji waży ok. 120 kg, a kobieta ok. 100 kg.

Według najnowszych badań i zaleceń wielu towarzystw naukowych, operacjom bariatrycznym mogą być poddawani także niektórzy pacjenci z BMI między 30 kg/m2, a 35 kg/m2 i z cukrzycą typu 2, niedającą się wyregulować tradycyjnymi lekami doustnymi i insuliną. Co ważne, operacje bariatryczne i metaboliczne mogą wpływać na całkowite zatrzymanie choroby jaką jest cukrzyca.

Dlatego też celem chirurgicznego leczenia otyłości - poza utratą wagi - jest w głównej mierze poprawa czy ustąpienie chorób metabolicznych, głównie cukrzycy, nadciśnienia, podwyższonego cholesterolu. Taka operacja przynosi bardzo realne korzyści w postaci znacznego zmniejszenia ryzyka zachorowań lub przedwczesnej śmierci z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego, a nawet zmniejsza ryzyko występowania niektórych nowotworów.

Przygotowanie do operacji zmniejszenia żołądka, czyli dobre praktyki w chirurgii bariatrycznej

Przed zabiegiem pajenci przechodzą proces przygotowania, który typowo trwa dość długo, minimum dwa miesiące, najczęściej cztery. W tym czasie pacjenci muszą przejść szereg konsultacji i badań specjalistycznych.

Jednym z nich jest ocena psychologiczna, podczas której należy wykluczyć poważniejsze problemy psychiczne oraz przygotować pacjenta do życia po operacji. Należy wskazać mu przyczyny nadmiernej konsumpcji pokarmów i wzmocnić zachowania, które pozwolą tego uniknąć.

Równie ważna jest konsultacja dietetyczna, w czasie której pacjenci są edukowani na temat zdrowego żywienia i korzystania z informacji dotyczących żywności.

Nie bez znaczenia jest również opieka ze strony innych specjalistów. Kluczowe w przygotowaniu do operacji bariatrycznej jest bowiem otoczenie pacjenta kompleksową opieką przez multidyscyplinarny zespół specjalistów, nie tylko psychologa i dietetyka, lecz także chirurga bariatrycznego, kardiologa, fizjoterapeuty. Ma to przede wszystkim na celu lepsze przygotowanie organizmu do operacji, ograniczenie ryzyka powikłań, jak i nawrotu choroby oraz przyspieszenie rekonwalescencji.

Kompleksowe podejście pozwala nie tylko na opiekę przez grono lekarzy specjalistów, ale również przez grupy wsparcia.

Rodzaje operacji bariatrycznych

  • Regulowana opaska żołądkowa 

Ten rodzaj operacji bariatrycznej zalecany jest osobom, u których wykonanie bardziej zaawansowanych zabiegów operacyjnych (resekcja żołądka, by-pass żołądka) nie jest możliwe ze względu na współistniejące schorzenia i duże ryzyko powikłań. 

Operacja polega na założeniu regulowanej opaski żołądkowej na górną część żołądka. Opaska posiada regulowany mankiet, przy pomocy którego dobiera się odpowiednie światło opaski, co z kolei pozwala regulować szybkość przechodzenia pokarmu do dalszych części przewodu pokarmowego. Efektem tego zabiegu jest utworzenie niewielkiego zwężenia w miejscu opaski, które utrudnia przechodzenie pokarmu do dalszej części żołądka, przyczyniając się tym samym do ograniczenia ilości przyjmowanego pokarmu.

  • Rękawowa resekcja żołądka (Sleeve gastrectomy) 

Metoda ta wskazana jest u osób, u których BMI przekracza 40 kg/m2 lub 35 kg/m2 i dodatkowo zmagają się one z chorobami wtórnymi do otyłości (nadciśnienie tętnicze, zespół bezdechu nocnego, zmiany zwyrodnieniowe stawów).

Procedura polega na chirurgicznym zmniejszeniu pojemności żołądka (jego częściowym wycięciu) do około 30 proc. Powoduje to ograniczoną zdolność przyjmowania pokarmu oraz zmniejszenie uczucia głodu na skutek zmniejszenia wydzielania greliny – „hormonu głodu”. Pacjenci czują się syci po zjedzeniu bardzo małej ilości jedzenia. Po wykonaniu tego zabiegi mogą więc spodziewać się istotnej, trwałej utraty masy ciała.

  • Wyłączenie żołądkowe (Gastric By–Pass) 

Ten rodzaj operacji bariatrycznej dedykowany jest osobom, u których poza otyłością patologiczną występują poważne zaburzenia metaboliczne – zespół metaboliczny i cukrzyca.

Metoda ta polega na rozdzieleniu żołądka na małą część pokarmową i wydzielniczą, do której nie dostaje się pokarm. Część pokarmowa zostaje połączona z pętlą jelitową, w wyniku czego pokarm nie wchłania się w górnym odcinku przewodu pokarmowego, lecz dopiero w miejscu, gdzie droga pokarmowa i wydzielnicza łączą się ponownie. Dzięki temu zmniejszone jest przyswajanie składników energetycznych, a brak pobudzania wydzielania trzustkowego zmniejsza zapotrzebowanie organizmu na insulinę.

W związku z tym efektem operacji jest skuteczna utrata wagi oraz - ze względu na rozdzielenie drogi pokarmowej i wydzielniczej - normalizacja procesów metabolicznych, co może skutkować ustąpieniem objawów cukrzycy.

Innowacyjne technologie w operacjach zmniejszających żołądek

Nowe technologie robotyczne coraz częściej są wykorzystywane podczas różnego rodzaju zabiegów operacyjnych, także podczas operacji bariatrycznej - szczególnie u tych pacjentów, u których występuje wyjątkowo duża otyłość.

Przykładem takich technologii jest robot da Vinci. Zabiegi z jego udziałem stały się prostsze, bezpieczniejsze i zmniejszają ryzyko powikłań. Gwarantują również lepszą jakość zespolenia - a to najważniejszy moment zabiegu. Uważa się, że do powikłań z powodu nieszczelności zespolenia dochodzi u 1-2 proc. pacjentów. Wydaje się, że to niewiele, ale jest to bardzo groźne powikłanie, które może doprowadzić nawet do śmierci pacjenta.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Nie ma cukrzycy typu 2 bez otyłości

Po operacji bariatrycznej mniej powikłań cukrzycy

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: dr hab. n. med. Piotr Major, prof. UJ – specjalista chirurgii ogólnej i bariatrycznej w Szpitalu na Klinach

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.