Zrosty pooperacyjne: jak powstają, dlaczego są niebezpieczne, jak im zapobiegać

Oprac. Monika Wysocka
opublikowano: 12-06-2013, 00:15
aktualizacja: 02-10-2018, 17:51

Nawet u 90 proc. operowanych pacjentów, w tym u 60-90 proc. kobiet poddanych operacjom i zabiegom ginekologicznym, występuje powikłanie w postaci zrostów. Trudno się je leczy, ale nieleczone mogą być przyczyną wielu kłopotów, takich jak niedrożność jelit lub zaburzenia płodności.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Jak powstają zrosty pooperacyjne

Zrosty powstają w wyniku nieprawidłowego — chociaż naturalnego — łączenia się tkanek, między którymi powstają włókniste zbliznowacenia. „W trakcie każdego zabiegu chirurgicznego dochodzi do naruszenia ciągłości tkanek. Dotyczy to zarówno preparowania, jak i usunięcia fragmentu lub całego narządu. Po każdym zabiegu czy operacji tworzy się blizna i to jest normalne zjawisko. Jednak gdy tkanki zrastają się w nieprawidłowy (patologiczny) sposób, tworzą się zrosty. Mogą one powstać już w 3 godziny po zakończeniu zabiegu” — tłumaczy dr n. med. Jacek Tulimowski, ginekolog położnik z Warszawy.

Dlaczego zrosty są niebezpieczne

O zrostach mówi się rzadko, choć są przyczyną dokuczliwych dolegliwości. Mogą powodować:

  • tępe bóle w podbrzuszu i śródbrzuszu,
  • bolesne wzdęcia,
  • uczucie rozpierania.

„Niestety, są one trudne do leczenia. Warto też wiedzieć, że brak objawów klinicznych towarzyszących zrostom nie oznacza, że nie utworzyły się one po operacji” — podkreśla specjalista.

Poważnymi powikłaniami choroby zrostowej w 60 proc. bywa niedrożność jelit, zwłaszcza jelita cienkiego, co w niektórych przypadkach wymaga ponownej operacji i tzw. uwolnienia zrostów. To operacja obarczona ryzykiem zgonu lub zwężeniem jelita. „Pamiętajmy, że zrosty powstałe po zabiegach — częściej po laparotomijnych, rzadziej po laparoskopowych (mniejsze uszkodzenie operowanych tkanek, większa precyzja operacji) — takich jak:

  • usunięcie torbieli jajnika,
  • ciąży pozamacicznej,
  • mięśniaków macicy,
  • operacji endometriozy (największy odsetek powstawania zrostów)
  • czy cięciu cesarskim

– mogą mieć istotny wpływ na płodność — ostrzega ginekolog. — Zaburzenia płodności najczęściej są spowodowane powstaniem w miednicy małej pasmowatych  zrostów pomiędzy jajowodami i jajnikami, które zmieniają układ anatomiczny, co może zaburzać przebieg owulacji, wychwyt komórki jajowej, a także jej przemieszczanie się przez jajowody (niepłodność mechaniczna)”.

Należy pamiętać również o zrostach powstałych po przeprowadzonych zabiegach histeroskopowych (zrosty w jamie macicy), które mogą utrudniać, a w niektórych wypadkach wręcz uniemożliwiać prawidłową implantację zarodków (dotyczy to także procedur in vitro).

Objawy związane z powstaniem zrostów pooperacyjnych mogą pojawić się nawet po 10 latach od wykonania zabiegu.

Jak zapobiegać powstawaniu zrostów

W Polsce rzadko stosuje się profilaktykę przeciwzrostową, choć zdaniem specjalistów jest to niezwykle istotny element skuteczności leczenia operacyjnego. Zrostom można zapobiegać na wiele sposobów.

Podstawą jest dobranie odpowiedniej techniki operacyjnej. Warto podkreślić, że zrosty powstałe po pierwszej operacji przedłużają czas trwania kolejnego zabiegu operacyjnego o minimum 20 minut. Ważnym elementem jest zastosowanie substancji i metod barierowych zapobiegających powstawaniu zrostów — to obecnie światowy trend w przeciwdziałaniu chorobie zrostowej. Do substancji stosowanych jako bariera mechaniczna należą:

  • oksydowana regenerowana celuloza,
  • błony chirurgiczne z Gore-Texu,
  • folie fibrynowe.

„Najpopularniejszym środkiem jest obecnie kwas hialuronowy. Ze względu na budowę cząsteczki i jej metabolizm jest to najbardziej fizjologiczna substancja stosowana w prewencji choroby zrostowej zarówno w ginekologii, jak i chirurgii ogólnej” — wyjaśnia ginekolog. Kwas hialuronowy charakteryzuje się wysokim bezpieczeństwem stosowania. Sterylny, gęsty żel nakłada się w polu operacyjnym (precyzyjna aplikacja) w przebiegu operacji laparotomijnych, laparoskopowych, histeroskopowych. Po aplikacji na powierzchni tkanek tworzy film grubości 1 mm, pozostający w miejscu podania przez 7 dni (zrosty powstają do około 5 dni po zabiegu). Kwas hialuronowy nie ma wpływu na proces gojenia się ran. Po 4 tygodniach od podania ulega całkowitej biodegradacji. Podany śródoperacyjnie znacznie redukuje powstawanie nowych zrostów oraz zapobiega powiększaniu się już istniejących. Zmniejsza także ryzyko zrostów powstałych po zastosowaniu szwów śródoperacyjnych.

Kiedy profilaktyka przeciwzrostowa jest szczególnie ważna

„Profilaktykę przeciwzrostową należy rekomendować wszystkim pacjentom poddawanym zabiegom chirurgicznym i diagnostycznym, głównie kobietom w wieku reprodukcyjnym (operacje i zabiegi ginekologiczne), które planują macierzyństwo” — podkreśla dr Tulimowski. Ze względu na wysokie ryzyko powstawania zrostów działania prewencyjne należy szczególnie stosować u pacjentek poddanych operacjom:

  • usuwania torbieli jajników,
  • usuwania ognisk endometriozy,
  • plastyki jajowodów,
  • wycięcia mięśniaków (szczególnie ściany tylnej),
  • usuwania uprzednio powstałych zrostów.
15-20 proc. – u takiego odsetka kobiet zrosty powstałe po operacjach mają negatywny wpływ na płodność, prowadzą również do dyskomfortu przy współżyciu seksualnym.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Oprac. Monika Wysocka

Puls Medycyny
Profilaktyka / Zrosty pooperacyjne: jak powstają, dlaczego są niebezpieczne, jak im zapobiegać
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.