Od czego zależy, czy dziecko będzie miało alergię

Rozmawiała Małgorzata Konaszczuk
opublikowano: 12-03-2014, 18:26

Na temat możliwych czynników ryzyka wystąpienia alergii u dzieci „Puls Medycyny” rozmawia z prof. dr hab. med. Mieczysławą Czerwionką-Szaflarską, kierownikiem Katedry i Kliniki Pediatrii, Alergologii i Gastroenterologii UM w Bydgoszczy.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Czy jeśli któreś z rodziców dziecka ma alergię, u niego też ona wystąpi?

Zobacz więcej

prof. dr hab. med. Mieczysława Czerwionka-Szaflarska,

Na szczęście nie zawsze, ale wpływ predyspozycji genetycznej na częstość występowania alergii w populacji ma faktycznie ogromne znaczenie. Zgodnie z opracowanymi w 1998 roku przez Kiellmana kryteriami występowania alergii w zależności od obciążenia rodzinnego, gdy przynajmniej jedno z rodziców ma alergię, ryzyko jej pojawienia się u dziecka wynosi 20-40 proc., jeśli oboje — zwłaszcza tę samą jej postać — ryzyko wzrasta nawet do 72 proc.

Jakie działania prewencyjne mogą minimalizować ryzyko wystąpienia alergii u dzieci i kiedy należy je podjąć?

Profilaktyką alergii powinny być objęte szczególnie te dzieci, które ze względu na jej rodzinne występowanie (chociaż jedno z rodziców lub rodzeństwo ma potwierdzoną chorobę atopową), należą do grupy ryzyka rozwoju alergii pokarmowej.

Najważniejszym działaniem profilaktycznym jest wyłączne karmienie piersią. Jeżeli niemowlę obciążone rodzinnie alergią musi być dokarmiane lub niemożliwe jest karmienie naturalne, to przez pierwsze 6 miesięcy należy stosować preparaty o udokumentowanej badaniami klinicznymi zmniejszonej alergenowości.

Nie ma natomiast dowodów na to, że późne wprowadzanie do diety niemowlęcia produktów uzupełniających, uznanych za silnie uczulające, np. ryb, które mają wpływ na rozwój alergii pokarmowej, działa profilaktycznie. Nie należy ich wprowadzać przed ukończeniem 17. tygodnia życia dziecka i nie później niż w 26. tygodniu. Pokarmy uzupełniające zaleca się jednak wprowadzać pojedynczo, obserwując ich tolerancję u dziecka. 

Czy u dzieci bez obciążeń genetycznych również może wystąpić alergia i czy w ich przypadku też ważna jest profilaktyka?

Ryzyko wystąpienia alergii u dzieci bez obciążeń genetycznych wynosi wg Kiellmana 10-20 proc. Najskuteczniejszym dietetycznym sposobem zapobiegania chorobom alergicznym jest wyłączne karmienie piersią przez pierwsze 4-6. miesięcy życia. Mleko ludzkie zawiera liczne składniki poprawiające odporność u dziecka oraz mające właściwości ochronne, m.in. przed wystąpieniem alergii. Są to: swoistość gatunkowa białka mleka kobiecego, obecność przeciwciał IgA, które ograniczają wchłanianie substancji uczulających, obecność cytokin hamujących nadmierne reakcje immunologiczne, długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (LC PUFA) i oligosacharydów.

Udowodnione działanie profilaktyczne ma też nieobecność dymu tytoniowego w środowisku dziecka. Kontakt ze szkodliwymi składnikami dymu naraża dziecko zwłaszcza na alergie układu oddechowego.

Czy zbadano wpływ diety kobiety ciężarnej na rozwój alergii pokarmowej u dziecka?

Istnieją dowody potwierdzające uczulenie płodu na alergeny pokarmowe — to swoiste IgE we krwi pępowinowej, obecność w tej krwi limfocytów T oraz komórek pamięci immunologicznej swoiście aktywowanych w stosunku do alergenów pokarmowych. Jednak zgodnie ze stanowiskiem międzynarodowych towarzystw naukowych i opinii ekspertów (Amerykańska Akademia Pediatrii, Europejska Akademia Alergologii i Immunologii Klinicznej), stosowanie diety eliminacyjnej w czasie ciąży lub laktacji w celach profilaktycznych jest nieuzasadnione. Nie wpływa to bowiem na zmniejszenie częstości czy ciężkości chorób alergicznych u dziecka.

Dieta eliminacyjna u kobiety ciężarnej może niekorzystnie wpłynąć na stan odżywienia matki i płodu i to ryzyko znacznie przewyższa potencjalne korzyści.

Czy karmienie naturalne gwarantuje, że do alergii u dziecka nie dojdzie?

Nie. Alergia na pokarm dotyka zarówno niemowlęta karmione sztucznie, jak i te żywione mlekiem kobiecym, gdyż również ono może zawierać substancje alergizujące. Alergeny pokarmowe spożyte przez matkę mogą przedostać się drogą krwi i limfy z przewodu pokarmowego do gruczołu piersiowego, a następnie do jej własnego mleka i u dzieci wrażliwych wywoływać reakcję alergiczną.

Obecnie u 0,5-2 proc. niemowląt karmionych naturalnie stwierdza się alergię na pokarm, częściej u dzieci obciążonych rodzinnym występowaniem atopii. Najczęściej nadwrażliwość pokarmowa u niemowląt karmionych piersią spowodowana jest przez białka mleka krowiego, soi, pszenicy, ryżu, jaja oraz orzechy, ryby, owoce cytrusowe i kakao. Rozpoznanie uczulenia na alergeny obecne w pokarmie matki, a następnie zastosowanie u niej diety eliminacyjnej powoduje ustąpienie bądź złagodzenie objawów nadwrażliwości u dziecka. Pozwala także na kontynuację karmienia naturalnego, dzięki czemu możliwe jest m.in. prawidłowe dojrzewanie bariery jelitowej u niemowlęcia i zapobieganie nasileniu się objawów alergii w przyszłości.

Jakie powinno być prawidłowe sztuczne karmienie niemowlęcia?

U niemowląt, które z ważnych powodów nie mogą być karmione mlekiem matki, stosuje się mleka modyfikowane, wzorowane na składzie pokarmu kobiecego. W takich przypadkach należy kierować się aktualnym schematem żywienia niemowląt karmionych mlekiem modyfikowanym (2007 r.).

Mieszanki mleczne, stanowiące podstawę sztucznego karmienia niemowląt, są efektem technologicznej obróbki mleka krowiego. Noworodki oraz niemowlęta do końca 6. miesiąca życia powinny być karmione preparatami do początkowego żywienia (tzw. mleka początkowe, oznaczane cyfrą „1”), natomiast w drugim półroczu życia — tzw. mieszanką następną (preparaty do dalszego żywienia niemowląt, oznaczane cyfrą „2”). Dla dzieci w wieku poniemowlęcym przeznaczone są preparaty typu „Junior” (oznaczane cyfrą „3” — po 1. roku życia lub „4” — po 2. roku życia).

Niemodyfikowane mleko krowie jest pokarmem nieodpowiednim dla niemowląt, gdyż jego skład znacznie różni się od swoistego gatunkowo pokarmu kobiecego, a spożycie może negatywnie wpływać na prawidłowy rozwój i zdrowie dziecka, m.in. powodować niedokrwistość z powodu niskiej zawartości żelaza.

Jak należy postępować w przypadku pojawienia się alergii po zastosowaniu mieszanki mlecznej dla niemowląt?

Mleko modyfikowane zawiera pełne białko mleka krowiego (z odpowiednią proporcją kazeiny do białek serwatkowych) oraz cukier mleczny — laktozę i przeznaczone jest dla zdrowych niemowląt i małych dzieci. W przypadku rozpoznania u dziecka alergii na białka mleka krowiego należy w żywieniu zastosować silny hydrolizat białka (kazeiny lub serwatki), dostępny w aptece na receptę. Jeśli po nim nie obserwuje się poprawy (ciężkie postaci alergii na białka mleka krowiego), należy wprowadzić dietę elementarną, opartą na wolnych aminokwasach. W przypadku wystąpienia u dziecka nietolerancji cukru mlecznego mleko modyfikowane należy zastąpić odpowiednią mieszanką o zmniejszonej zawartości laktozy lub bezlaktozową, w zależności od wskazań.

Mleka wzbogacane – potencjalne korzyści z dodatku kwasów DHA i ARA

Długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe, do których należą kwas arachidonowy (ARA) i dokozaheksaenowy (DHA), stanowią składnik błon komórkowych organizmu ludzkiego. Szczególnie dużą zawartość tych składników obserwuje się w komórkach układu nerwowego oraz w siatkówce oka. Związki te muszą być dostarczane wraz z pożywieniem, ponieważ organizm ludzki nie potrafi ich wytwarzać. 
Kwasy DHA i ARA są obecne w pokarmie kobiecym, ale nie w mleku krowim, dlatego dla zapewnienia prawidłowego rozwoju niemowlętom karmionym sztucznie, producenci stosują dodatek tych kwasów do mieszanek mlecznych. Zgodnie ze stanowiskiem ekspertów, podawanie mieszanek wzbogacanych w długołańcuchowe wielonienasycone kwasy tłuszczowe może potencjalnie pozytywnie wpływać na rozwój fizyczny i psychoruchowy niemowlęcia, ostrość widzenia, a także ograniczać występowanie infekcji.

ZOBACZ TAKŻE: Kwasy omega-3 – zalecenia żywieniowe

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Rozmawiała Małgorzata Konaszczuk

Najważniejsze dzisiaj
Tematy
Puls Medycyny
Pediatria / Od czego zależy, czy dziecko będzie miało alergię
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.