Obowiązek pełnienia dyżurów

Sławomir Molęda
opublikowano: 07-05-2003, 00:00

Czytelnicy regularnie zwracają się do Pulsu Medycyny z pytaniami dotyczącymi dyżurów lekarskich. Nasz ekspert prawny Sławomir Molęda analizuje zagadnienia, które wzbudziły najwięcej wątpliwości.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Dyżury lekarskie, czyli dyżury medyczne uregulowane są w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej, przepisami art. 18d ust. 1 pkt 4 oraz art. 32j. Przepisy te zostały dodane w 1999 r. z mocą wsteczną, lecz po interwencji Trybunału Konstytucyjnego obowiązują od dnia publikacji, tj. od 21 stycznia 2000 r. Należy je traktować jako przepisy szczególne, tzn. mające pierwszeństwo przed przepisami kodeksu pracy. Z tej przyczyny do dyżurów lekarskich nie mają zastosowania przepisy dotyczące dyżurów pracowniczych i godzin nadliczbowych.
Dyżur obowiązkowy w ramach stosunku pracy
Obowiązek pełnienia dyżuru wynika z samego faktu zatrudnienia lekarza w zakładzie opieki zdrowotnej udzielającym świadczeń całodobowych. Skonkretyzowanie go nie wymaga żadnych dodatkowych umów ani zgody lekarza. Wystarczy wydanie polecenia służbowego lub przedstawienie harmonogramu dyżurów. W tej sytuacji zawieranie osobnych umów cywilnoprawnych o pełnienie dyżurów jest z reguły niedopuszczalne i piętnowane przez inspektorów Państwowej Inspekcji Pracy jako próby obejścia prawa.
W orzeczeniu Sądu Najwyższego czytamy: ?Z tym samym pracodawcą w zakresie wykonywania pracy tego samego rodzaju pracownik może pozostawać w jednym stosunku pracy. Każdy pracodawca może zawrzeć ze swoim pracownikiem umowę cywilnoprawną, której przedmiot będzie inny od tego, jaki wiąże strony w ramach stosunku pracy". Należy mieć także na uwadze zmianę art. 22 § 1 Kodeksu pracy, obowiązującą od 29 listopada 2002 r., a polegającą na uściśleniu definicji stosunku pracy. Obecnie do okoliczności znamionujących stosunek pracy zalicza się również wykonywanie pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, co jest przecież charakterystyczne dla pełnienia dyżuru lekarskiego. Osobna umowa cywilnoprawna o pełnienie dyżurów musiałaby zatem dotyczyć nie tylko innego rodzaju pracy, ale i być pozbawiona elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, co teoretycznie jest możliwe, lecz w praktyce sprowadza się najczęściej do mniej lub bardziej zakamuflowanego obejścia obowiązujących przepisów.
Maksymalne obciążenia
Dyżurów nie należy traktować jako podstawy należnego, dodatkowego wynagrodzenia. Obowiązek ich pełnienia nie oznacza uprawnienia do żądania od pracodawcy wyznaczenia ustalonej liczby dyżurów. Określone przepisami 2 dyżury tygodniowo i 8 miesięcznie nie ustalają liczby dyżurów, lecz wyznaczają maksima obciążeń. Lekarza nie można zobowiązywać do pełnienia większej liczby dyżurów, natomiast można zobowiązywać go do liczby mniejszej lub w ogóle zwolnić go z tego obowiązku. Pomijanemu lekarzowi nie będzie przysługiwało w tym zakresie roszczenie o przydzielenie dyżurów, tylko co najwyżej zarzut nieuzasadnionego traktowania w sposób nierównoprawny.
Przepisy nie regulują jednoznacznie kwestii prawa do odpoczynku lekarza, tj. ile dni pod rząd może mieć wyznaczany dyżur. Granicę wyznaczył tu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2000 r., który stanowi, że pełnienie dyżuru lekarskiego przez więcej niż dwa dni z rzędu narusza konstytucję, zapewniającą każdemu prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.
Zaległe wynagrodzenia
O zaległe wynagrodzenia za dyżury lekarskie wciąż toczą się nierozstrzygnięte procesy. W artykule opublikowanym przed rokiem przytoczyliśmy odnośne orzecznictwo Sądu Najwyższego i wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dokładnymi adresami publikacyjnymi. Na życzenie jednej z Czytelniczek przytaczamy je raz jeszcze: Wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 17 maja 1999 r. (Dz. U. nr 45, poz. 458) oraz z 24 października 2000 r. (Dz. U. nr 92, poz. 1025), uchwała Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001 r. III ZP 30/00 (OSNPiUS z 2001 r. nr 23, poz. 685) i wyrok Sądu Najwyższego z 7 sierpnia 2001 I PKN 730/00 (OSNAPiUS z 2002 r. nr 6, poz. 141).
Czytelniczka sygnalizowała, że sąd, przed którym toczy się jej sprawa, zażądał od lekarzy udowodnienia okresów efektywnej pracy wykonywanej na dyżurze. W tym kontekście znaczący jest wyżej przytoczony wyrok z 7 sierpnia 2001 r., w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że nie należy wymagać od lekarzy ścisłego udowodnienia tych okresów. To sąd rozpoznający sprawę powinien ustalić okresy wykonywania pracy, stosując wszystkie możliwe i dostępne środki dowodowe. W przypadku gdy znalezienie odpowiednich dowodów będzie niemożliwe, sąd powinien rozważyć wszelkie okoliczności sprawy i na ich podstawie ocenić czas pracy. Oddalenie powództwa z powodu braku dowodów na wykonywanie pracy w czasie dyżurów jest niedopuszczalne.
Dyrektorzy ZOZ-ów nadal walczą
W sprawach tych szpitale nie złożyły jeszcze broni. Pod koniec ubiegłego roku Wielkopolski Związek Zakładów Opieki Zdrowotnej Organizacja Pracodawców wystąpił do prof. Andrzeja Zolla, rzecznika praw obywatelskich, o zbadanie dopuszczalności kierowania przeciwko szpitalom pozwów dotyczących okresu sprzed przekształcenia dawnych zakładów budżetowych w obecne SP ZOZ-y. Podnoszą, że nie powinny one być adresatem roszczeń lekarzy, ponieważ jako wydzielone podmioty samodzielne i zgodnie z założeniami ówczesnej reformy służby zdrowia nie przejmowały na siebie zaległych zobowiązań. Powołują się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wykluczającego ich odpowiedzialność za długi jednostek organizacyjnych, na bazie których powstawały. Roszczenia sprzed przekształcenia powinny być ich zdaniem zgłaszane do Skarbu Państwa reprezentowanego przez wojewodów. Tymczasem sądy kierują się uchwałą Sądu Najwyższego z 7 lipca 2000 r., zgodnie z którą SP ZOZ, który powstał w wyniku przekształcenia zakładu publicznego, ponosi odpowiedzialność za zobowiązania ze stosunku pracy powstałe przed dokonaniem przekształcenia, jako nowy pracodawca przejmujący zakład pracy.






Prawo w medycynie
Newsletter przygotowywany przez radcę prawnego specjalizującego się w zagadnieniach prawa medycznego
ZAPISZ MNIE
×
Prawo w medycynie
Wysyłany raz w miesiącu
Newsletter przygotowywany przez radcę prawnego specjalizującego się w zagadnieniach prawa medycznego
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Grupa Rx sp. z o.o. Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Sławomir Molęda

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.