NIK: Samorządy nie zapewniają seniorom odpowiedniej opieki

EG
opublikowano: 18-07-2018, 11:37

Z najnowszego raportu NIK wynika, że prawie 20 proc. gmin w Polsce nie obejmuje seniorów należytą opieką w miejscu ich zamieszkania, mimo że leży to w kompetencji samorządów. W 2016 r. ledwie 1 proc. osób powyżej 60. roku życia miał zapewnioną opiekę domową

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania – znacznie łatwiejsze do zorganizowania i tańsze niż pobyt seniorów w domach opieki społecznej – są przeznaczone głównie dla seniorów żyjących samotnie, którzy nie mogą liczyć na pomoc rodziny. Chodzi przede wszystkim o pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb, umożliwianie większego kontaktu z otoczeniem, opiekę higieniczną i tę zaleconą przez lekarza lub pielęgniarkę. Problemem, który może przekładać się na braki w tej formie opieki jest brak określonych standardów, według których można byłoby monitorować i oceniać system udzielania przez samorządy tego świadczenia.

Wyświetl galerię [1/5]

NIK skontrolowała 23 gminy – jedynie 1,5 proc. osób powyżej 60. roku życia korzystało w nich z opieki świadczonej w miejscu zamieszkania

iStock

NIK skontrolowała 23 gminy – jedynie 1,5 proc. osób powyżej 60. roku życia korzystało w nich z tej formy opieki. Widać wprawdzie optymistyczny trend: systematycznie rośnie liczba osób, którym świadczone są usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania -  od 84,5 tys. w  2014 r. do ponad 94 tys. w 2016 r. Nadal jednak jest to stanowczo za mało, z roku na rok bowiem coraz bardziej zwiększa się liczba osób niezdolnych do samodzielnego życia – obecnie wynosi już 2 miliony. Seniorzy w mniejszym stopniu niż kiedyś mogą liczyć na rodzinę, której członkowie często w związku z pracą zawodową zmieniają miejsce zamieszkania. Osoby starsze o ograniczonych dochodach są więc zdane na opiekę środowiskową. Decyzję o jej przyznaniu podejmuje ośrodek pomocy społecznej (OPS).

Skontrolowane przez NIK samorządy miały w większości problem nawet z podaniem liczby seniorów, którzy mogliby korzystać z usług opiekuńczych świadczonych w miejscu zamieszkania, nie wspominając o bardziej pogłębionej wiedzy o ich potrzebach. Tylko w czterech z 23 skontrolowanych OPS (ponad 17 proc.) określono liczbę osób starszych, które w najbliższym czasie mogą być zdane na tę formę opieki. Ta niewiedza może mieć katastrofalne skutki już w bliskiej przyszłości, biorąc pod uwagę zachodzące zmiany demograficzne. W  latach 2014-2016 w objętych kontrolą gminach liczba mieszkańców zmniejszyła się o blisko 2 proc.  zaś osób w wieku powyżej 60. roku życia wzrosła o prawie 5 proc.

Większość skontrolowanych OPS twierdziła, że obejmuje opieką wszystkich potrzebujących – jedynie trzech dyrektorów przyznało się do niemożności wystarczających działań w tym zakresie. Kontrolerzy NIK wykazali, że opieką są objęci tylko seniorzy, którzy sami zgłoszą się do samorządów lub ich problemy z codziennym funkcjonowaniem zostaną wyłapane i zgłoszone gminie przez inne instytucje bądź organizacje. Nie wiadomo zatem jak liczna jest grupa seniorów potrzebujących, ale nie występujących formalnie o pomoc – choć z dużą pewnością można stwierdzić, że nie jest mała. Winić za ten stan rzeczy można także niewłaściwy system informowania osób starszych o przysługujących im uprawnieniach. Informacje na stronie internetowej lub wywieszone w OPS mogły do nich po prostu nie dotrzeć. NIK zaleca inne formy komunikowania się, bardziej dostosowane do kompetencji i zwyczajów seniorów – n.p rozdawanie ulotek informacyjnych po mszach. Skontrolowane OPS, wsparcie z urzędu przyznały w niespełna 1,5 proc. przypadków, po przeprowadzeniu własnego rozpoznania. Tylko w jednej gminie określono sposób i tryb identyfikowania osób starszych potrzebujących pomocy. Ośrodki Pomocy Społecznej, jeżeli już senior zgłosił się o pomoc, rzadko odmawiały przyznania usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. Odsetek odmów na tle liczby przyznanych usług wynosił: w 2016 - 0,34 proc. i w I półroczu 2017 r. - 0,41 proc.

W większości gmin nie wprowadzono również określonych standardów opieki domowej – zrobiono to jedynie w Elblągu i Sopocie. Skutkowało to brakiem wiedzy wśród seniorów co do tego, czego właściwie mogą oczekiwać od swoich opiekunów oraz trudnościami w efektywnej ocenie świadczonych usług. Pracownicy socjalni kontrolujący pracę opiekunów zwykle nie stwierdzali nieprawidłowości, co z kolei nie pokrywało się z oceną samych seniorów – 70 proc. z nich w anonimowym badaniu ankietowym stwierdziło, że poziom opieki jest niezadowalający. Problemem jest również brak kompetentnych opiekunów, często do tej pracy kierowani są na przykład bezrobotni. Wielu seniorów skarży się ponadto, że w ramach świadczenia zaspokajane są tylko ich podstawowe, codzienne potrzeby, nikt nie oferuje im natomiast wsparcia psychologicznego czy emocjonalnego, istotnego zwłaszcza dla osób żyjących samotnie.

Praca opiekuna jest płatna, wysokość wynagrodzenia zależy od dochodu seniora. W latach 2015-2016 średnia miesięczna pensja wynosiła nieco ponad 2 tys. zł brutto, a w I półroczu 2017 r. - blisko 2,3 tys. zł brutto.

NIK zauważa, że usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania są najmniej kosztowną dla gminy formą pomocy seniorom. Przeciętny roczny koszt pobytu seniora w Domu Pomocy Społecznej wynosi około 25 tys. zł.

Rekomendacje NIK:

  • zaproponowanie ogólnopolskich standardów usług opiekuńczych;
  • wprowadzenie rozwiązań, w szerszym zakresie wspomagających gminy w zaspokajaniu potrzeb osób starszych;
  • wprowadzenie do ustawy o pomocy społecznej uproszczonego trybu objęcia usługami opiekuńczymi osób potrzebujących tej formy pomocy;
  • monitorowanie gmin w zakresie wywiązywania się przez nie z ustawowego obowiązku organizowania i świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania;
  • diagnozowanie i analizowanie potrzeb osób starszych i monitorowanie ich sytuacji życiowej;
  • określanie dla każdej osoby starszej szczegółowego, zindywidualizowanego zakresu usług opiekuńczych;
  • zmianę zasad rozliczania wykonanych usług opiekuńczych;
  • szkolenia podnoszące kwalifikacje dla pracowników socjalnych i opiekunów.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Starość przychodzi zawsze - czy system sobie z nią poradzi?

 Opieka nad seniorami wciąż nieskoordynowana

Depresja u osób starszych jest trudno rozpoznawalna, atypowa

Źródło: NIK

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: EG

Tematy
Puls Medycyny
Geriatria / NIK: Samorządy nie zapewniają seniorom odpowiedniej opieki
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.