NIK: Kobiety mieszkające na wsi mają ograniczony dostęp do świadczeń ginekologiczno-położniczych

EG
23-08-2018, 10:01

W gminach wiejskich mieszka ok. 40 proc. kobiet noworodków. Niestety, ostatnia kontrola NIK ujawniła, że mają one w znacznym stopniu utrudniony dostęp do ambulatoryjnych świadczeń ginekologiczno-położniczych finansowanych ze środków publicznych. Wynika to m.in. ze zbyt małej ilości poradni i nieskutecznego wdrożenia standardów opieki okołoporodowej.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Najwyższa Izba Kontroli (NIK) już pod koniec lipca zapowiadała, że pochyli się nad dostępem Polek żyjących poza wielkimi aglomeracjami miejskimi do świadczeń ginekologiczno-położniczych. Miała to być odpowiedź na płynące od ekspertów sygnały, że problem ten dotyczy szczególnie pań mieszkających na wschodniej ścianie Polski i wynika głównie z braków w kadrze i infrastrukturze. 

Standardy okołoporodowe w wielu wiejskich gminach pozostają jedynie teorią
Zobacz więcej

Standardy okołoporodowe w wielu wiejskich gminach pozostają jedynie teorią

iStock

Jakie są powody nierównego dostępu do opieki ginekologiczno-położniczej na wsi?

NIK skontrolowała osiem Oddziałów Wojewódzkich NFZ i 27 poradni wiejskich z województw lubelskiego, łódzkiego, opolskiego, podkarpackiego, podlaskiego, warmińsko-mazurskiego, wielkopolskiego i zachodniopomorskiego. Mimo że standardy opieki okołoporodowej są znane i jasno określone, w wielu objętych kontrolą miejscach nie są egzekwowane. Spora jest grupa kobiet, którym nie wykonano wszystkich zalecanych ciężarnym badań i nie zapewniono prawa do intymności podczas zabiegu czy badania ginekologicznego.

Dane NFZ z 2016 r. są zastraszające – w wielu wiejskich gminach poradnie ginekologiczno-położnicze w ogóle nie działały. Niechlubnym przykładem są tutaj województwa podlaskie i lubelskie, gdzie na jedną wiejską poradnię – często położoną nawet 50 km od miejsca zamieszkania pacjentek - przypadało 27 tys. kobiet. Jak NFZ usprawiedliwiał ten problem? Argumentem Funduszu był brak chętnych do wykonywania świadczeń, co według NIK mogłoby rozwiązać ogłaszanie nowych konkursów na ich udzielanie. W województwach  o małej liczbie poradni wiejskich w 2016 roku odnotowano największy wskaźnik zgonów okołoporodowych - 33,64/100 tys. urodzeń w woj. opolskim i 23,28/100 tys. urodzeń w woj. podlaskim.

„W latach 2016 - 2017 świadczenia były na ogół udzielane przez podmioty wyłonione przez OW NFZ podczas konkursów przeprowadzonych pięć - siedem lat wcześniej (lata 2010 - 2011), w tym na przykład w 67 z 79 praktyk o profilu ginekologiczno-położniczym zarejestrowanych w 2017 roku w  woj. Podlaskim” – czytamy w raporcie NIK.

NIK zauważa, że uzupełnieniem dostępności do świadczeń ginekologiczno-położniczych mogą być gabinety położnych, które prowadzą działalność w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Niestety, przykład województwa podlaskiego pokazuje, jak trudno wdrożyć to rozwiązanie – mimo że jest to region z najmniejszą ilością poradni ginekologiczno-położniczych, żaden podmiot poz nie podpisał z NFZ umowy na opiekę nad ciężarnymi z uwagi na niską stawkę oferowaną przez Fundusz, która nie pokrywa kosztów świadczeń z tym związanych. Rozwiązaniem tego byłoby z pewnością ustalenie stawki o odpowiedniej do wyceny świadczeń wysokości.

Kontrolerzy NIK zwrócili ponadto uwagę, że poza niedużą ilością poradni problemem jest ograniczony czas przyjmowania pacjentek. W 17 skontrolowanych podmiotach leczniczych, zgodnie z umowami zawartymi z NFZ, świadczeń udzielano jedynie przez 10 do 13 godzin tygodniowo. Wiele z badań zlecano u podwykonawców znajdujących się w dużej odległości od miejsca zamieszkania pacjentek, co dodatkowo utrudniało dojazd.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Kobieta ma prawo decydować o dalszym przebiegu ciąży po wykryciu wad wrodzonych u płodu

Co ze standardami opieki okołoporodowej?

Nienajlepiej na terenach wiejskich jest również z przestrzeganiem standardów okołoporodowych – zawarto w nich 42 świadczenia, których udzielenie jest zalecane przyszłym matkom. Kontrola NIK objęła dokumentację medyczną 1132 pacjentek, a jej wyniki wykazały, że tylko 22 z nich udzielono zalecanych w standardach świadczeń. W 19 poradniach – a to ponad 70 proc. skontrolowanych – nie wykonano kobietom kompletu badań. Lekarze często bronili się, że wynika to ze zwykłego przeoczenia, ale według kontrolerów ponownie winne są niewysokie stawki oferowane przez NFZ i źle pojęta przez placówki oszczędność.

„Na przykład cena jednego z leków zalecanych kobietom w ciąży wynosiła ok. 400 zł, podczas gdy NFZ wypłacał podmiotom leczniczym trzy razy więcej, ale za co najmniej osiem wizyt, w trakcie których wykonane miały być 42 świadczenia zdrowotne” – opisuje w raporcie NIK.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Nowe standardy opieki okołoporodowej przekazane do ogłoszenia

Kobiety na wsi rzadko się badają

Kobiety korzystające z wiejskich poradni ginekologiczno-położniczych w wielu przypadkach nie mogły też liczyć na poradnictwo laktacyjne i dostępność do programów profilaktyki raka szyjki macicy. Eksperci zgadzają się, że naturalne mleko matki i jak najdłuższe karmienie piersią jest najzdrowsze zarówno dla matki, jak i dziecka – niestety ciężarne mieszkające na wsi w 18 skontrolowanych podmiotach nie były odpowiednio na ten temat edukowane. W skuteczny sposób nie przekazywano im także wiedzy dotyczącej porodu, połogu i rodzicielstwa. 

NIK alarmuje również, że bardzo niewielki jest odsetek mieszkanek wsi wykonujących regularnie cytologię.

„We  wszystkich poradniach zakontraktowanych przez objęte kontrolą OW NFZ, w 2016 roku cytologię wykonało od 28.464 kobiet w woj. podkarpackim do 120.956 w woj. wielkopolskim, co stanowiło od 5,4 proc. do 13,8 proc. wszystkich mieszkanek tych województw w wieku od 25 do 59 lat. Najniższy odsetek cytologii wykonanych mieszkankom gmin wiejskich stwierdzono w woj. opolskim (0,4 proc.), zaś najwyższy - 10,6 proc. w woj. podlaskim” – informuje NIK.

NIK przypomina jednocześnie, że prawo do wykonania badania cytologicznego mają przecież pracujące w poz położne, a ich większe zaangażowanie w opiekę nad mieszkankami wsi, mogłoby znacznie poprawić sytuację.

Dużo lepszy był wskaźnik wykonania cytologii wśród kobiet, które zgłosiły się do skontrolowanych poradni ginekologiczno-położniczych. W 16 zoz wszystkim wybranym losowo podczas trwania kontroli kobietom, które w latach 2016 - 2017 zgłosiły się do poradni z innego powodu niż ciąża, wykonano badania cytologiczne. W pozostałych 11 poradniach  badań tych nie wykonano lub nie odnotowano w dokumentacji ich wykonania 131 pacjentkom.

Rekomendacje NIK: 

  • kontraktowanie ambulatoryjnych świadczeń ginekologiczno-położniczych na terenach wiejskich dla obszaru mniejszego niż powiat,
  • egzekwowanie od personelu medycznego udzielania świadczeń zgodnie z przyjętymi standardami opieki okołoporodowej,
  • wprowadzenie w rozporządzeniu z dnia 26 czerwca 2012 r. w sprawie szczegółowych wymagań jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą, uregulowań gwarantujących zapewnienie pacjentkom prawa do intymności i godności w gabinetach badań,
  • wykorzystywanie różnych, adekwatnych do grup wiekowych kanałów informacyjnych, w tym mediów społecznościowych, do prowadzenia kampanii propagujących profilaktyczne badania ginekologiczne, jako najskuteczniejszej metody wczesnego wykrywania raka szyjki macicy i raka piersi,
  • przeprowadzenie kampanii informującej kobiety o należnych im w trakcie ciąży świadczeniach wynikających ze standardów opieki okołoporodowej,
  • Doprowadzenie przy udziale Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, do ustalenia taryfy za świadczenia położniczo-ginekologiczne adekwatnej do ich zakresu przewidzianego w standardach opieki okołoporodowej.

Źródło: NIK

PRZECZYTAJ TAKŻE: Raport Fundacji Rodzić po Ludzku: 17 proc. kobiet doświadczyło w trakcie porodu przemocy

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: EG

Tematy
Puls Medycyny
Ginekologia i położnictwo / NIK: Kobiety mieszkające na wsi mają ograniczony dostęp do świadczeń ginekologiczno-położniczych
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.