NIK: Bez zmian w dostępności do świadczeń. Wyjątkiem leczenie zaćmy

MJM/NIK
opublikowano: 03-02-2020, 17:07

Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport "Realizacja zadań Narodowego Funduszu Zdrowia w 2018 roku". Wynika z niego, że działalność NFZ nie spowodowała istotnej zmiany w dostępności świadczeń dla pacjentów, mimo że nastąpił wzrost nakładów na świadczenia opieki zdrowotnej.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

3 lutego 2020 r. Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport dotyczący realizacji zadań NFZ w 2018 r. Najważniejsze wnioski kontroli dotyczą dostępności świadczeń opieki zdrowotnej oraz wykonanie planu finansowego przez NFZ.

NIK: Bez zmian w dostępności do świadczeń. Wyjątkiem leczenie zaćmy
Zobacz więcej

NIK: Bez zmian w dostępności do świadczeń. Wyjątkiem leczenie zaćmy iStock

Jak wynika z raportu, Narodowy Fundusz Zdrowia po raz pierwszy przeznaczył na świadczenia opieki zdrowotnej ponad 80 mld zł, jednak jego działalność w 2018 r. nie spowodowała istotnej zmiany w dostępności świadczeń dla pacjentów - ocenia NIK. Zdaniem Izby widać jednak parę pozytywów:

  • o ponad 50 tys. osób zmniejszyła się ogólna liczba oczekujących na świadczenia,
  • znacząco zmniejszyły się kolejki, ale głównie tylko na operację zaćmy. W przypadku innych świadczeń ogólna liczba oczekujących wzrosła,
  • wprowadzenie dentobusów poprawiło, chociaż w niewielkim stopniu, dostępność świadczeń stomatologicznych,
  • nastąpiła wyraźna poprawa dostępności rehabilitacji kardiologicznej dla pacjentów objętych kompleksową opieką po zawale mięśnia sercowego (KOS-zawał).

Niepokoi jednak wzrost kosztów leczenia szpitalnego o blisko 4 mld zł i wzrost ich udziału w kosztach świadczeń opieki zdrowotnej do ponad 52 proc., rosnąca liczba oczekujących oraz dłuższy czas oczekiwania na świadczenia rehabilitacyjne.

Nadal nierozwiązanymi problemami są także:

  • brak dostępu do części świadczeń zdrowotnych,
  • różnice w dostępie do świadczeń zdrowotnych w poszczególnych oddziałach wojewódzkich NFZ,
  • brak dostępu do kompleksowej opieki po zawale mięśnia sercowego na terenie czterech województw.

Dostępności świadczeń opieki zdrowotnej

  • Spadła ogólna liczba oczekujących na świadczenia, ale głównie na leczenie zaćmy

NIK zwraca uwagę, że w 2018 r. dla 28,8 proc. świadczeń czas oczekiwania się wydłużył (spadek o 1,7 p.p. w porównaniu z 2017 r.), a dla 71,2 proc. czas oczekiwania skrócił się lub pozostawał na niezmienionym poziomie.

Jednak pozytywnie oceniła zmniejszenie się - w stosunku do 2017 r. - liczby oczekujących na udzielenie świadczeń.

NIK zwróciła uwagę, że miało to miejsce w sytuacji wzrostu liczby osób starszych (tj. które osiągnęły 65 i więcej lat), co stanowi czynnik zwiększający popyt na świadczenia medyczne. Zgodnie z danymi przekazanymi przez świadczeniodawców, łączna liczba oczekujących na świadczenie, przypadków pilnych i stabilnych w grudniu 2018 r. wyniosła 5 mln 646 tys. osób, i była niższa niż w grudniu 2017 r. o blisko 51 tys. (tj. o 0,89 proc.). 

Spadek ogólnej liczby oczekujących uzyskano przede wszystkim dzięki weryfikacji list oczekujących i zmianie organizacji leczenia zaćmy oraz zabiegów z zakresu endoprotezoplastyki stawu kolanowego i biodrowego. Szczególnie skuteczne okazały się zmiany w leczeniu zaćmy, które pozwoliły na zmniejszenie liczby oczekujących o blisko 122 tys. osób czyli o 25 proc. (z ponad 494 tys. oczekujących na koniec 2017 r. do ponad 372 tys. osób na koniec 2018 r.).

  • Gdzie zwiększyła się ogólna liczba oczekujących na świadczenia?

Spadek liczby oczekujących nie dotyczył jednak wszystkich rodzajów świadczeń. W rehabilitacji leczniczej, leczeniu szpitalnym i ambulatoryjnej opiece specjalistycznej ogólna liczba oczekujących na świadczenie wzrosła.

  • na rehabilitację leczniczą na koniec 2018 r. oczekiwało ponad 1 mln 645 tys. osób, czyli o ponad 63 tys. więcej niż na koniec 2017 r. (wzrost o 4 proc.),
  • na leczenie szpitalne na koniec 2018 r. oczekiwało 651,5 tys. osób i było to o 7,7 tys. osób więcej niż na koniec 2017 r. (wzrost o 1,19 proc.),
  • w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej liczba oczekujących na świadczenie na koniec 2018 r. (liczona łącznie dla przypadków stabilnych i pilnych) była wyższa niż na koniec 2017 r. o 6,4 tys. osób (wzrost o 0,35 proc.), przy czym dla przypadków stabilnych spadła o 16,5 tys. osób, a dla przypadków pilnych wzrosła o blisko 23 tys. osób.
  • Wzrosła ogólna liczba oczekujących przypadków pilnych

W przypadku innych świadczeń ogólna liczba oczekujących spadła lub uległa tylko nieznacznej poprawie. Odnotowano natomiast wzrost ogólnej liczby oczekujących przypadków pilnych.

  • Świadczenia rezonansu magnetycznego
Na świadczenia rezonansu magnetycznego na koniec 2018 r. oczekiwało blisko 292 tys. osób, w tym:

- przypadków stabilnych: 220 tys. (o 14,6 tys. mniej niż rok wcześniej),
- przypadków pilnych: 72 tys. (o 8,6 tys. więcej niż rok wcześniej).

Liczba oczekujących przypadków stabilnych spadła w 10 oddziałach wojewódzkich  NFZ.
  • Świadczenia tomografii komputerowej
Na świadczenia tomografii komputerowej na koniec 2018 r. oczekiwało blisko 135 tys. osób, w tym:
- przypadków stabilnych: ponad 112 tys. (o 7,5 tys. mniej niż rok wcześniej),
- przypadków pilnych: 22,5 tys. (o 1 tys. więcej niż rok wcześniej).
Dla przypadków stabilnych liczba oczekujących spadła w 9 oddziałach wojewódzkich NFZ.
  • Pracownia endoskopii
Na świadczenia pracowni endoskopowej na koniec 2018 r. oczekiwało 114,5 tys. osób, w tym:
- przypadków stabilnych: 108 tys. (o blisko 15 tys. więcej niż na koniec 2017 r.),
- przypadków pilnych: 6,7 tys. (o 1,5 tys. więcej niż na koniec 2017 r.).
Tylko w trzech oddziałach wojewódzkich NFZ: łódzkim, opolskim i świętokrzyskim liczba oczekujących przypadków stabilnych spadła.
  • Poradnia neurologiczna
Do poradni neurologicznej na koniec 2018 r. oczekiwało ponad 138 tys. osób, z czego:
- przypadków stabilnych było 129 tys. (o 2,2 tys. mniej niż na koniec 2017 r.),
- przypadków pilnych było 9 tys. (o 2,3 tys. więcej niż na koniec 2017 r.). 
Liczba oczekujących dla przypadków stabilnych spadła w 11 oddziałach wojewódzkich NFZ.
  • Oddział chirurgii urazowo-ortopedycznej
Na leczenie na oddziale chirurgii urazowo-ortopedycznej na koniec 2018 r. oczekiwało ponad 160 tys. osób, w tym:
- przypadków stabilnych: 132 tys. (o 1,8 tys. mniej niż rok wcześniej),
- przypadków pilnych: ponad 28 tys. (o 2,7 tys. więcej niż rok wcześniej).
Liczba oczekujących przypadków stabilnych zmniejszyła się w ośmiu oddziałach wojewódzkich NFZ.
  • Oddział otorynolaryngologiczny
Na leczenie na oddziale otorynolaryngologicznym na koniec 2018 r. oczekiwało ponad 107 tys. osób, w tym:
- przypadków stabilnych: 103 tys. (o 1,2 tys. więcej niż rok wcześniej),
- przypadków pilnych: 4 tys. (o 0,3 tys. więcej niż rok wcześniej).
Liczba oczekujących dla przypadków stabilnych spadła w dziewięciu oddziałach wojewódzkich NFZ.
  • Poradnia rehabilitacyjna

Na świadczenie w poradni rehabilitacyjnej na koniec 2018 r. oczekiwało ponad 108 tys. osób, w tym:

Poradnia rehabilitacyjna

- przypadków stabilnych: 99 tys. (o 8,9 tys. mniej niż rok wcześniej),
- przypadków pilnych: prawie 9 tys. (o 0,3 tys. więcej niż rok wcześniej).
Liczba oczekujących przypadków stabilnych spadła w 12 oddziałach wojewódzkich NFZ.
  • Oddział (pracownia) fizjoterapii
Na świadczenie w pracowni fizjoterapii na koniec 2018 r. oczekiwało 1 mln 108 tys. osób, w tym:
- przypadków stabilnych: ponad 990 tys. (o 38 tys. więcej niż rok wcześniej),
- przypadków pilnych: 118 tys. (o 23,6 tys. więcej niż rok wcześniej).
Liczba oczekujących przypadków stabilnych spadła w trzech OW NFZ - największy spadek zanotowano w Kujawsko-Pomorskim OW NFZ (o 6,7 tys. osób czyli o blisko 11 proc.).
  • Opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień

Ponadto nieznacznej poprawie uległa w 2018 r. dostępność świadczeń w rodzaju opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień, jednocześnie jednak była ona zróżnicowana w poszczególnych województwach, a w przypadku niektórych zakresów świadczeń w ogóle nie zapewniono ich dostępności. Poprawa była możliwa, gdyż o ponad 200 wzrosła liczba lekarzy udzielających tych świadczeń. Na koniec 2018 r. na świadczenia w psychiatrii i leczeniu uzależnień oczekiwało ponad 66 tys. osób i było to o 2,8 tys. mniej niż na koniec 2017 r. (spadek o 4 proc.).

  • Świadczenia stomatologiczne w dentobusach

Kontrolerzy NIK przyjrzeli się również świadczeniom stomatologicznym w dentobusach. Jak wynika z kontroli, ze względu na problemy organizacyjne dentobusy wykorzystano w poszczególnych województwach przez okres zaledwie od trzech do dziewięciu miesięcy. Najwcześniej w łódzkim, podlaskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim. W pięciu województwach dentobusy zaczęły funkcjonować dopiero w drugiej połowie roku, w tym w opolskim i pomorskim dopiero od 1 października 2018 r.

Z pomocy stomatologicznej w dentobusach skorzystało w sumie blisko 34 tys. pacjentów. Największą grupę wiekową stanowili pacjenci pomiędzy 7 a 16 rokiem życia - 61,7 proc. ogólnej liczby, ci młodsi pacjenci stanowili - 36,4 proc., a starsi - 1,9 proc.

  • Program Kompleksowej Opieki nad Pacjentem po Zawale Serca (KOS-zawał)

Kontrolą objęto także Program Kompleksowej Opieki nad Pacjentem po Zawale Serca (KOS-zawał), który wystartował 1 października 2017 r. Jego podstawowym celem było zapewnienie pacjentom ciągłej opieki w okresie 12  miesięcy po przebytym zawale serca. 

Jak wynika z raportu NIK, wprowadzenie programu KOS Zawał poprawiło dostępność rehabilitacji kardiologicznej dla pacjentów. Jednak tylko 12,5 proc. pacjentów (9 287 pacjentów z 74 481), którzy w 2018 r. byli hospitalizowani z rozpoznaniem kwalifikującym do kompleksowej opieki po zawale mięśnia sercowego, było leczonych w ramach tej formy opieki.

Najwięcej pacjentów skorzystało z KOS Zawał w Śląskim (34 proc. hospitalizowanych pacjentów), Lubelskim (38 proc. hospitalizowanych pacjentów) i Dolnośląskim (24 proc. hospitalizowanych pacjentów).

Na koniec 2018 r. w czterech województwach: podkarpackim, świętokrzyskim, pomorskim i warmińsko-mazurskim pacjenci nie mieli dostępu do świadczeń kompleksowej opieki po zawale mięśnia sercowego.

CZYTAJ TEŻ: Wyniki programu KOS-zawał pozytywnie zaskoczyły

Wykonanie planu finansowego, czyli wydatki publiczne na opiekę zdrowotną w Polsce w 2018 r.

  • Wydatki publiczne na opiekę zdrowotną w Polsce na tle innych państw Europy

W 2018 r. bieżące wydatki publiczne na opiekę zdrowotną w Polsce, według danych OECD, wyniosły 4,5 proc. PKB i były niższe niż w większości państw europejskich należących do tej organizacji. Niskie nakłady publiczne na opiekę zdrowotną kompensowane są zwiększonym udziałem wydatków ponoszonych przez pacjentów, czy to w postaci udziału w dodatkowych systemach ubezpieczeń, czy wydatków bezpośrednich na świadczenia lub leki.

Wydatki Funduszu stanowią najważniejsze źródło finansowania publicznego systemu ochrony zdrowia. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w 2017 r. stanowiły 85 proc. wydatków publicznych (pozostałe wydatki to wydatki budżetu państwa - 11 proc. i jednostek samorządu terytorialnego - 4 proc.).

  • W Polsce w 2018 r. nastąpił wzrost kosztów świadczeń opieki zdrowotnej

Przychody NFZ w 2018 r. wyniosły blisko 85,3 mld zł (co stanowiło 101,34 proc. planu po zmianach) i były wyższe o 7,13 proc. niż w 2017 r. (o blisko 5,7 mld zł). W ciągu ostatnich czterech lat przychody NFZ wzrosły o prawie 27 proc. Wzrostowi temu towarzyszył wzrost udziału składek na ubezpieczenie zdrowotne w przychodach ogółem o 1,1 punkt procentowy. Największą część przychodów stanowiły składki na ubezpieczenie zdrowotne, które wyniosły ponad 80,8 mld zł (tj. 94,8 proc. przychodów), w tym składki ZUS - 77,5 mld zł i składki KRUS - 3,3 mld zł.

Wzrost kosztów świadczeń opieki zdrowotnej w 2018 r. wyniósł 4,7 mld zł, dzięki czemu Fundusz po raz pierwszy przeznaczył na świadczenia opieki zdrowotnej ponad 80 mld zł (czyli ponad 95,5 proc. kosztów ogółem, które wyniosły w tym roku 84,8 mld zł). W stosunku do 2017 r. koszty świadczeń opieki zdrowotnej wzrosły o 6,17 proc.

Najwyższy wzrost kosztów świadczeń opieki zdrowotnej dotyczył leczenia szpitalnego i wyniósł blisko 3,8 mld zł (wzrost o 9,79 proc.). Ponadto wzrosły koszty:

  • podstawowej opieki zdrowotnej o ponad 1 mld zł (9,96 proc.)
  • opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień o 181,5 mln (6,82 proc.)
  • świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej o blisko 149 mln zł (10,6 proc.)
  • opieki paliatywnej i hospicyjnej o prawie 66 mln (9,84 proc.)
  • zaopatrzenia w wyroby medyczne o ponad 72 mln zł (7,09 proc.)
  • realizacji zadań wynikających z przepisów o koordynacji o 53 mln zł (11,14 proc.)
  • pomocy doraźnej i transportu sanitarnego o prawie 3 mln zł (6,47 proc.)

W pozostałych pozycjach kosztów świadczeń - rehabilitacja lecznicza, leczenie stomatologiczne, lecznictwo uzdrowiskowe, refundacja - wzrost kosztów nie przekroczył 5 proc. Natomiast zmniejszeniu w stosunku do 2017 r. uległy koszty ambulatoryjnej opieki specjalistycznej o ponad 1 mld zł (spadek o 17,94 proc.).

Zdaniem NIK, niepokojącą tendencją jest wzrost udziału kosztów leczenia szpitalnego w kosztach świadczeń opieki zdrowotnej. O ile w 2016 r. leczenie szpitalne stanowiło 49,38 proc. kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, to w 2017 r. było to 50,67 proc. (wzrost o 1,29 p.p.), a w 2018 r. już 52,39 proc. (wzrost o 1,72 p.p.). Tym samym - jak informuje NIK - zmiana modelu finansowania opieki zdrowotnej u świadczeniodawców zakwalifikowanych do "sieci szpitali" i wprowadzenie ryczałtu, nie spowodowała zatrzymania tendencji wzrostu udziału leczenia szpitalnego w kosztach świadczeń opieki zdrowotnej. Dlatego aktualny pozostaje wniosek NIK z kontroli w 2017 r.  o zmianę struktury udzielanych świadczeń, w szczególności ograniczenie kosztów lecznictwa zamkniętego na rzecz profilaktyki i lecznictwa otwartego.

  • Więcej środków, ale na podwyższenie wynagrodzeń personelu medycznego

NIK zwraca uwagę, że wzrost kosztów świadczeń opieki zdrowotnej nie przełożył się wprost na zwiększenie zakupu świadczeń. W kwocie kosztów świadczeń opieki zdrowotnej ujęte zostały bowiem koszty stanowiące środki przekazane świadczeniodawcom na podwyższenie wynagrodzeń personelu medycznego. Koszty podwyżek dla grup zawodowych wyniosły ponad 4,5 mld zł i były wyższe niż w 2017 roku o 1,9 mld zł. Do objętych regulacjami szczególnymi w latach poprzednich pielęgniarek i położnych oraz ratowników medycznych w systemie Państwowe Ratownictwo Medyczne, dołączyli lekarze posiadający specjalizację oraz ratownicy medyczni zatrudnieni w szpitalach.

Wyszczególnienie 2017 2018
Lekarze specjaliści 0 315 mln zł
Pielęgniarki i położne 2 603 mln zł 4 029 mln zł
Ratownicy i położne 36 mln zł 147 mln zł
Ratownicy medyczni w szpitalach 0 zł 68 mln zł
Razem 2 639 mln zł 4 559 mln zł

Źródło: Opracowanie własne NIK na podstawie danych z NFZ.

NIK: jakie działania powinien podjąć NFZ, by poprawić sytuację?

Realizację zadań Narodowego Funduszu Zdrowia w 2018 r. utrudniały problemy systemowe w funkcjonowaniu systemu ochrony zdrowia, które Najwyższa Izba Kontroli wskazywała już w poprzednich kontrolach. W szczególności dostępne zasoby systemu i ich rozmieszczenie nie odpowiadały potrzebom zdrowotnym ludności. W konsekwencji, od wielu lat, występują ograniczenia w dostępie do części świadczeń zdrowotnych, w niektórych regionach kraju. Rozwiązywanie tych problemów, jest procesem długotrwałym i zależnym od działań w wielu obszarach, które wymagają współdziałania ustawodawcy, Ministra Zdrowia i Funduszu.

Mając na uwadze wyżej wskazane zjawiska, w ocenie Najwyższej Izby Kontroli, zasadne jest podjęcie przez Prezesa NFZ następujących działań:

  • zwiększenie roli i znaczenia lecznictwa otwartego w procesie leczniczym
  • podjęcie, we współpracy z dyrektorami oddziałów wojewódzkich NFZ, działań zapewniających wykorzystanie dentobusów zgodnie z założonym celem
  • stworzenie skutecznych mechanizmów planowania kosztów świadczeń zapobiegających przekroczeniom limitów ustalonych w planie finansowym
NFZ powinien również przeprowadzić analizę rzetelności danych przekazywanych przez świadczeniodawców dotyczących list pacjentów oczekujących na udzielenie świadczeń zdrowotnych w trybie pilnym, z uwagi na znaczny wzrost ich liczby, w sytuacji jednoczesnego zmniejszenia się łącznej liczby oczekujących.
Pełna wersja raportu dostępna jest na stornie NIK.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: MJM/NIK

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.