Nadpotliwość w znaczący sposób obniża jakość życia. Przyczyny i sposoby leczenia hiperhydrozy

Oprac. Olga Tymanowska
opublikowano: 23-02-2022, 12:29

Nadpotliwość (hiperhydroza) może prowadzić do problemów emocjonalnych, alienacji, rezygnacji z życia intymnego, a nawet do depresji, ale także rozwoju infekcji oraz nasilenia innych chorób.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Dr Jakub Sazanów-Lubelski
Fot. Archiwum

“U pacjentów z rozpoznaną hiperhydrozą wtórną kluczowe znaczenie ma wyeliminowanie przyczyny lub, jeśli jest to niemożliwe, włączenie leczenia objawowego”.

– Nadpotliwość (hiperhydroza) może prowadzić do problemów emocjonalnych, alienacji, rezygnacji z życia intymnego, a nawet do depresji. Ponadto miejscowa nadpotliwość może sprzyjać pojawieniu się infekcji bakteryjnych, grzybiczych i zmian wypryskowych, a także przyczyniać się do nasilenia np. łuszczycy lub niewydolności nerek u osób w podeszłym wieku — wskazuje specjalista medycyny estetycznej, dermatolog i wenerolog dr n. med. Jakub Sazanów-Lubelski z Katedry i Kliniki Dermatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, współwłaściciel Kliniki Medycyny Estetycznej Skin Laser Lubelscy w Katowicach i Bielsku-Białej.

Gruczoły potowe tworzą największy układ egzokrynny człowieka. Ich liczbę szacuje się na 2-4 mln. Każdy z nich waży w przybliżeniu 30-40 μg. Sumarycznie daje to około 100 g, co odpowiada wadze nerki. Wszystkie gruczoły potowe są zlokalizowane w dolnych warstwach skóry właściwej, a ich ujścia na powierzchni naskórka.

Rodzaje i rozmieszczenie gruczołów potowych

Rozróżnia się gruczoły potowe: ekrynowe, apokrynowe i apoekrynowe.

Gruczoły ekrynowe, aktywne od urodzenia, znajdują się na całej powierzchni ciała, z wyjątkiem zewnętrznego kanału słuchowego, warg, łechtaczki i warg sromowych mniejszych. Występują szczególnie licznie na dłoniach, podeszwach i czole. Najmniej jest ich na pośladkach. Pot przez nie wydzielany jest bezwonny. Za nadmierną aktywność tych gruczołów odpowiedzialny jest stres i wysoka temperatura.

Aktywność gruczołów apokrynowych przypada na okres pokwitania. Są, co prawda, obecne w wieku płodowym, ale przed porodem ulegają inwolucji. Zlokalizowane są w: dołach pachowych, w okolicy narządów płciowych i odbytu, sutków i pępka, czasami na twarzy.

Gruczoły apoekrynowe, których przewód wyprowadzający uchodzi na powierzchnię naskórka, pojawiają się w ciele człowieka około 8. roku życia. Stopniowo zwiększają swój rozmiar i liczbę. Do tej pory zostały zidentyfikowane tylko w dołach pachowych. U człowieka między 16. a 18. rokiem życia stanowią do 45 proc. wszystkich gruczołów w tym obszarze.

Nadpotliwość pierwotna i wtórna

Funkcją potu jest ochrona organizmu przed przegrzaniem. Wydzielana ilość potu jest u każdego człowieka inna. Nadczynność gruczołów potowych prowadzi do nadpotliwości, która charakteryzujące się nadmiernym — w stosunku do fizjologicznych norm, niezbędnych do utrzymania termicznej homeostazy organizmu — wydzielaniem potu. Dzieje się tak na skutek nadmiernej aktywacji układu współczulnego i przywspółczulnego.

Klinicznie nadmierną potliwość dzieli się na pierwotną i wtórną. Pierwotna hiperhydroza zwykle pojawia się już w dzieciństwie i utrzymuje w życiu dorosłym. Zwiększone wydzielanie potu obserwuje się w miejscach koncentracji ekrynowych gruczołów potowych, czyli najczęściej w dołach pachowych, na rękach, stopach i twarzy.

Wtórną hiperhydrozę można podzielić na uogólnioną i miejscową. Może być ona indukowana lekami, infekcjami, a także stanami fizjologicznymi. Częstość występowania nadpotliwości wynosi od 0,072 proc. do 16,3 proc. w różnych populacjach.

Szerokie spektrum przyczyn wtórnej hiperhydrozy

Do najczęstszych przyczyn uogólnionej hiperhydrozy wtórnej zalicza się:

  • stany fizjologiczne, jak: ciąża i menopauza;
  • ostre zakażenia wirusowe i bakteryjne przebiegające z gorączką;
  • przewlekłe zakażenia: gruźlica, malaria, bruceloza;
  • zaburzenia endokrynologiczne: cukrzyca, nadczynność tarczycy, nadczynność przysadki, akromegalia, rakowiak, guz chromochłonny;
  • zaburzenia neurologiczne: udar mózgu, urazy rdzenia kręgowego, wiąd rdzenia, choroba Parkinsona;
  • uszkodzenie centralnych lub obwodowych ośrodków nerwowych;
  • choroby nowotworowe;
  • używki: alkohol, kokaina, heroina;
  • leki: cyprofloksacyna, acyklowir, esomeprazol, sertalina i inne leki przeciwdepresyjne;
  • inne: zastoinowa niewydolność serca, stany lękowe, otyłość, zespoły odstawienne alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych.

Diagnostyka nadpotliwości: skale i testy diagnostyczne

W celu postawienia rozpoznania należy w pierwszej kolejności ustalić typ nadpotliwości — pierwotny lub wtórny.

Diagnoza opiera się na dokładnie zebranym wywiadzie, badaniu klinicznym oraz panelu badań dodatkowych, potwierdzających lub wykluczających wtórne przyczyny choroby. Warto przy tym pamiętać, że pierwotna hiperhydroza występuje znacznie częściej.

– Nasilenie nadmiernego wydzielania potu można ocenić za pomocą skali HDSS (Hyperhidrosis Disease Severity Scale), która składa się z 4 stopni. Ocena bazuje na tolerancji pocenia oraz jego wpływie na codzienną aktywność pacjenta — mówi dr Jakub Sazanów-Lubelski z Katedry i Kliniki Dermatologii SUM.

TABELA: Skala nasilenia dolegliwości nadpotliwości (HDSS)

Jak oceniłabyś/oceniłbyś dotkliwość objawów Twojej nadpotliwości?

stopieńopiszaznacz
1.Pocenie nigdy nie jest widoczne, nigdy nie wpływa na codzienną aktywność
2.Pocenie w zakresie tolerancji, czasami zakłóca codzienną aktywność
3.Pocenie na granicy tolerancji, często zakłóca codzienną aktywność
4.Pocenie nietolerowane, zawsze zakłóca codzienną aktywność

1 — nadpotliwość łagodna, 2 — nadpotliwość średnio nasilona, 3 i 4 — nadpotliwość ciężka

Jak tłumaczy dermatolog, w ocenie ilości wydzielanego potu można posłużyć się metodą grawimetryczną, która polega na ważeniu bibułki przed przyłożeniem jej do badanej okolicy i po 5 minutach od tego momentu. Pomiar musi odbywać się o tej samej porze dnia, w temperaturze 22-24°C i wilgotności względnej 40-60 proc. Dane oparte na pomiarach grawimetrycznych wykazują, że produkcja potu w ilości 100 mg/5 min przez gruczoły zlokalizowane w okolicy pach i dłoni stanowi wartość odcięcia pomiędzy stanem fizjologicznym a nadpotliwością.

W diagnostyce nadpotliwości stosuje się także próbę jodowo-skrobiową (test Minora).

– Obszar nadpotliwości zabarwia się na brunatnofioletowo, co jest spowodowane występującymi w skrobi liniowymi łańcuchami amylozy. Po rozpuszczeniu zwijają się one w przestrzeni, tworząc lewoskrętną helisę. Zabarwienie nie jest wynikiem reakcji chemicznej, lecz skutkiem uwięzienia cząsteczek jodu wewnątrz helisy — wyjaśnia dr Jakub Sazanów-Lubelski.

Ryc. 1. Test Minora
Fot. Archiwum

Cel: redukcja ilości wydzielanego potu

– U pacjentów z rozpoznaną hiperhydrozą wtórną kluczowe znaczenie ma wyeliminowanie przyczyny lub, jeśli jest to niemożliwe, włączenie leczenia objawowego — mówi dr Sazanów-Lubelski. Celem terapii jest zredukowanie ilości wydzielanego potu, co ma wpływ także na poprawę jakości życia (QoL— quality of life) pacjentów. Leczenie dzieli się na: miejscowe, ogólne i zabiegowe.

Działanie preparatów miejscowych - antyperspirantów

Leczeniem z wyboru hiperhydrozy wtórnej jest stosowanie preparatów miejscowych.

– Jest to związane z ich skutecznością, bezpieczeństwem i łatwością stosowania, a także dostępnością i ceną — wskazuje dr Sazanów-Lubelski. I przypomina, że za najskuteczniejsze antyperspiranty uznawane są produkty zawierające heksahydrat chlorku glinu.

Jak tłumaczy ekspert, ich mechanizm działania opiera się na interakcji pomiędzy chlorkiem aluminium a keratyną znajdującą się w kanałach potowych oraz wywieraniu bezpośredniego wpływu na nabłonek gruczołów wydzielniczych. Zaleca się stosowanie preparatów codziennie wieczorem aż do uzyskania efektu, a następnie wydłuża się odstępy pomiędzy aplikacjami.

Dermatolog zwraca uwagę, że ze względu na odnawianie się naskórka konieczne jest stosowanie podtrzymujące preparatu 1 lub 2 razy w tygodniu.

Najczęstszym objawem niepożądanym jest podrażnienie, zwłaszcza w przypadku zastosowania preparatu na wilgotną skórę. W celu łagodzenia tej dolegliwości stosuje się kremy z zawartością glikokortykosteroidów.

Leczenie ogólne nadpotliwości

W przypadku nieskuteczności leczenia miejscowego, należy wprowadzić terapię systemową.

– Jej podstawą są leki antycholinergiczne, takie jak: glikopirolan, bromek metanteliny oraz oksybutynina, obecnie najczęściej stosowana. W celu zmniejszenia objawów związanych z lękiem i fobią społeczną zlecane są leki beta-adrenolityczne. W terapii ogólnej zastosowanie znajdują także agoniści receptorów α-adrenergicznych, np. klonidyna oraz benzodiazepiny, antagoniści kanału wapniowego i gabapentyna — wymienia specjalista.

Lekarz przypomina, że oksybutynina, lek o działaniu antymuskarynowym, jest zalecana pacjentom z nadpotliwością w okolicy podeszwowej, pachowej, dłoniowej i twarzowej. Preparat może być także stosowany u osób w starszym wieku, u których nie można wdrożyć leczenia operacyjnego lub u których leczenie miejscowe okazało się nieskuteczne.

Bromek metanteliny, lek od dawna stosowany w praktyce klinicznej, wykazuje skuteczność jedynie w przypadku wzmożonej potliwości w okolicy pachowej. Innym lekiem o działaniu hamującym nadmierną potliwość jest glikopirolan.

– Włączając lek ogólny, należy pamiętać o działaniach niepożądanych, do których należą: suchość w jamie ustnej, zaburzenia ostrości widzenia, trudności z oddawaniem moczu, zawroty głowy, tachykardia i zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego — zwraca uwagę dr Sazanów-Lubelski.

Postępowanie zabiegowe w leczeniu nadpotliwości

W przypadku przeciwwskazań do leczenia farmakologicznego lub jego nieskuteczności, zastosowanie znajdują procedury zabiegowe, które różnią się mechanizmem działania, skutecznością i ewentualnymi działaniami niepożądanymi.

W leczeniu nadpotliwości stosuje się ostrzykiwanie toksyną botulinową typu A.

– Blokuje ona uwalnianie acetylocholiny nie tylko w połączeniach nerwowo-mięśniowych, lecz także w zazwojowych włóknach współczulnych, unerwiających gruczoły potowe. Znalazła ona zastosowanie w terapii nadpotliwości pachowej i dłoni — wyjaśnia dermatolog.

W leczeniu hiperhydrozy stosuje się też jonoforezę, która polega na hamowaniu przewodnictwa nerwowego oraz zmianie pH, ograniczającej aktywność gruczołów. W celu uzyskania efektu konieczne jest wykonanie wielu zabiegów oraz częste ich powtarzanie.

W terapii nadmiernego wydzielania potu zastosowanie ma również laseroterapia. - Jej działanie opiera się na indukcji lokalnego uszkodzenia termicznego, które ma skutkować zniszczeniem gruczołów potowych — tłumaczy ekspert.

Do innych zabiegów o udowodnionej skuteczności zalicza się termolizę, terapię z wykorzystaniem ultradźwięków oraz radiofrekwencję mikroigłową.

Metody chirurgiczne stosuje się w przypadku braku skuteczności innych metod postępowania. Jak wyjaśnia specjalista, polegają one na przerwaniu ciągłości włókien nerwowych (sympatektomia) lub chirurgicznym usunięciu gruczołów potowych.

– Sympatektomia niesie ze sobą duże ryzyko wystąpienia powikłań i działań niepożądanych, takich jak: kompensacyjne pocenie w innych obszarach ciała, pocenie smakowe (1/3 osób operowanych) lub pocenie fantomowe (u niemal 1/4 chorych). Dlatego zabieg zaleca się jedynie w szczególnych przypadkach. Natomiast chirurgiczne usunięcie gruczołów potowych jest zabiegiem o wysokiej skuteczności, ale i licznych potencjalnych powikłaniach, takich jak: infekcje, krwiaki, martwica tkanek, tworzenie zanikowych lub przerosłych blizn — wymienia dr Sazanów-Lubelski.

W leczeniu hiperhydrozy stosuje się także podskórne łyżeczkowanie dołu pachowego z zastosowaniem urządzeń do liposukcji, które charakteryzują się dobrą skutecznością i znacznie mniejszą inwazyjnością w porównaniu z tradycyjnymi zabiegami chirurgicznymi.

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.