Rak trzustki: mylące objawy opóźniają rozpoznanie

Monika Wysocka
opublikowano: 25-06-2014, 14:30

Rak trzustki jest jednym z najgorzej rokujących, dlatego nawet drobny postęp w jego leczeniu traktowany jest jako przełom.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Tak też od początku tego roku mówi się o efektach skojarzonego leczenia gemcytabiną i nab-paklitakselem. Specjaliści mają nadzieję, że nowe kombinacje znanych leków spowodują bardziej znaczący postęp w terapii raka trzustki.

Na świecie nowotwory trzustki rozpoznaje się rocznie u ponad 200 tys. osób, w Polsce u ponad 3 tys. Chorzy umierają najczęściej w krótkim czasie po rozpoznaniu, tylko ok. 6 proc. przeżywa 5 lat. Tak wysoka śmiertelność wynika głównie z faktu, że choroba wykrywana jest zazwyczaj w bardzo zaawansowanym stadium, kiedy są już przerzuty, a guz jest nieoperacyjny.

Zobacz więcej

Prof. Jerzy Walecki

„Objawy chorób trzustki są mało charakterystyczne i mogą występować w wielu innych schorzeniach, dlatego bardzo często długo pozostają nierozpoznane. Objawy te wydają się banalne — niestrawność, biegunka, niewielki spadek masy ciała mogą przecież sugerować zwykłą niedyspozycję żołądkową. Wszystko to sprawia, iż chory zgłasza się do lekarza zbyt późno” — mówi dr med. Janusz Meder, prezes Polskiej Unii Onkologii. Jego zdaniem, w najbliższych latach można oczekiwać tylko nieznacznej poprawy w terapii. „Chociaż poczyniono duże postępy w zrozumieniu konfiguracji molekularnej raka trzustki, to jednak dostępność skutecznych metod leczenia, poprawiających przeżywalność pacjentów, nadal jest niewielka” — dodaje onkolog.

Niecharakterystyczne objawy raka trzustki

Objawy kliniczne raka trzustki zależą od lokalizacji guza. Jeżeli nowotwór umiejscowiony jest w głowie trzustki, pierwszym objawem jest żółtaczka, spowodowana uciskiem lub naciekiem rozrastającego się guza na drogi żółciowe. W późniejszym stadium mogą pojawić się:

  • ból brzucha,
  • ubytek masy ciała,
  • jadłowstręt,
  • nudności,
  • czasem wymioty.

Żółtaczka z towarzyszącym świądem skóry zwykle nasila się, a chory przez długi czas nie odczuwa żadnego bólu. Niekiedy rakowi głowy trzustki towarzyszą objawy ostrego zapalenia trzustki z nieprawidłowymi wynikami badań laboratoryjnych krwi, zazwyczaj jednak nie są to pierwsze symptomy choroby. W przebiegu zaawansowanej choroby może wystąpić krwawienie do górnego odcinka przewodu pokarmowego, objawiające się np. krwistymi wymiotami lub czarnym zabarwieniem stolca. Ucisk guza na dwunastnicę może powodować jej niedrożność, co prowadzi do uporczywych, nawracających wymiotów treścią pokarmową.

„Guzy umiejscowione w tzw. trzonie i ogonie trzustki klinicznie ujawniają się znacznie później, co w dużej mierze wpływa na gorsze rokowanie w momencie ich rozpoznania. Są one znacznie większe, co często wyklucza możliwość ich chirurgicznego leczenia” — mówi prof. nadzw. dr hab. n. med. Lucjan Wyrwicz z Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej Centrum Onkologii w Warszawie. Wiodącym objawem w tym przypadku są:

  • opasujące bóle brzucha i grzbietu,
  • ubytek masy ciała.

Czynniki ryzyka raka trzustki - niektóre z zagrożeń można samemu wyeliminować

Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia raka trzustki należą:

  • palenie tytoniu,
  • nadużywanie alkoholu,
  • nieprawidłowa, tłusta dieta,
  • otyłość,
  • mała aktywność fizyczna,
  • zakażenie wirusami świnki i cytomegalii.

Niezwykle istotną rolę w rozwoju tego nowotworu odgrywają także predyspozycje genetyczne — udowodniono, że ryzyko wystąpienia tej choroby jest znacznie większe w rodzinach, w których trzy lub więcej osób zachorowało na raka trzustki. Ryzyko zachorowania na raka trzustki zwiększa także obecność cukrzycy — dotyczy to szczególnie osób po 50. roku życia. Osoby z tej grupy powinny być pod szczególną kontrolą, obejmującą wykonywanie właściwych badań warunkujących ewentualne wykrycie tego nowotworu.

Rak trzustki - możliwości diagnostyczne

Rozpoznanie chorób trzustki oparte jest głównie na badaniach krwi i moczu oraz USG jamy brzusznej. „Przy podejrzeniu raka trzustki kieruje się pacjenta na badanie tomografii komputerowej jamy brzusznej. Pozwala ono określić lokalizację guza pierwotnego w odniesieniu do tętnicy krezkowej górnej, żyły krezkowej górnej oraz innych ważnych narządów i naczyń krwionośnych znajdujących się w pobliżu trzustki” — wyjaśnia prof. dr hab. n. med. Jerzy Walecki, konsultant krajowy w dziedzinie radiologii i diagnostyki obrazowej, kierownik Zakładu Radiologii CMKP w Warszawie.

Niekiedy TK nie pozwala wykryć masy guza, dlatego wykonuje się badanie ultrasonografii endoskopowej, które ujawni nawet guzy wielkości 3 mm.

Rak trzustki - słabe rokowania

Sposób leczenia pacjenta z rakiem trzustki zależy od zaawansowania choroby. „Zaledwie 10-20 proc. przypadków guza kwalifikuje się do radykalnego usunięcia w chwili rozpoznania choroby” — mówi prof. Walecki. Jednak nawet u 80 proc. chorych poddanych operacji, a następnie chemio- i radioterapii można spodziewać się uogólnienia choroby w ciągu dwóch lat po zabiegu.

Najczęściej w momencie rozpoznania raka trzustki połowa chorych ma już przerzuty w węzłach chłonnych lub przerzuty odległe. „Bez leczenia tacy pacjenci żyją 2-3 miesiące, leczeni — ok. 6 miesięcy” — wyjaśnia prof. Wyrwicz.

Epidemiologia raka trzustki - statystyki europejskie i krajowe

Rak trzustki jest siódmym pod względem częstości występowania nowotworem złośliwym w Europie (2,8 proc. wszystkich raków u mężczyzn i 3,4 proc. u kobiet). Stanowi także czwartą pod względem częstości przyczynę zgonu z powodu raka, ze śmiertelnością sięgającą ponad 95 proc. Według European Cancer Observatory, na naszym kontynencie żyje obecnie ponad 103 tys. chorych na raka trzustki, a roczna przeżywalność tych pacjentów wynosi od 11,5 do 28,3 proc.  W Polsce liczba zachorowań na nowotwory złośliwe trzustki wyniosła w 2010 r. ponad 3,2 tys. Większość zachorowań (ponad 90 proc.) występuje u osób po 50. r.ż. Ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem i osiąga swój szczyt w dziewiątej dekadzie życia.

Przeżycia pięcioletnie wśród polskich pacjentów z rakiem trzustki pozostawały w pierwszej dekadzie XXI wieku u mężczyzn na stałym poziomie, tj. ponad 8 proc. W przypadku kobiet nieznacznie w tym czasie wzrosły z 7,4 proc. (lata 2000-2002) do 9,1 proc. (lata 2003-2005).

Powolne postępy w leczeniu raka trzustki

Stosunkowo niewielki postęp w leczeniu raka trzustki nastąpił pod koniec lat 90. ubiegłego stulecia. „Stało się to za sprawą gemcytabiny, która poprawiała przeżycia chorych średnio o niecałe 1,5 miesiąca. To może wydawać się niewiele, jednak w przypadku tego nowotworu mówiliśmy wtedy o przełomie. Szczególnie że u co czwartego chorego dochodziło do zmniejszenia się wielkości nowotworu, a to zwiększało jednoroczne przeżycia do 20 proc.” — mówi prof. dr hab. n. med. Piotr Wysocki, kierownik Kliniki Onkologicznej Centrum Onkologii w Warszawie, prezes-elekt Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej.

Onkologia
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
×
Onkologia
Wysyłany raz w miesiącu
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

W kolejnych latach podejmowano próby skojarzenia gemcytabiny z różnymi lekami, zmieniano sposób jej podawania, niestety, nie przynosiło to poprawy rezultatów terapii.

Wyraźny efekt zaobserwowano dopiero w przypadku zastosowania trójlekowego schematu leczenia, tzw. FOLFIRINOX — jednoroczne przeżycia chorych wzrosły z 20 proc. do blisko 50 proc. „Ze względu na dużą toksyczność ten schemat terapii można jednak stosować wyłącznie u osób młodych i silnych, w ogólnie dobrym stanie, tymczasem rak trzustki dotyczy głównie ludzi starszych, najczęściej z wieloma współistniejącymi schorzeniami” — tłumaczy prof. Wysocki.

W poszukiwaniu lepszych schematów leczenia raka trzustki

Kolejny przełom nastąpił po opublikowaniu wyników badań, które pokazały, że łączenie gemcytabiny z nab-paklitakselem jest korzystniejsze niż samodzielne stosowanie gemcytabiny — rzadziej następowała progresja choroby, przeżycia jednoroczne wynosiły ok. 35 proc., poprawa nastąpiła także w przeżyciach dwuletnich. We wrześniu ubiegłego roku terapię tę jako leczenie pierwszego rzutu zatwierdziła amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA), a na początku stycznia 2014 roku również Komisja Europejska.

"Obecnie mamy więc dwa schematy leczenia, o których można myśleć w przerzutowym, miejscowo zaawansowanym raku trzustki. W przypadku schematu FOLFIRINOX średni czas przeżycia to ok. 11 miesięcy, w przypadku gemcytabiny z nab-paklitakselem — ok. 8 miesięcy. Przeżycia jednoroczne to odpowiednio 48 proc. i 35 proc.” — mówi prof. Wysocki.

Specjaliści podkreślają jednak, że choć nab-paklitaksel jest w Polsce zarejestrowany, to nie jest refundowany. Stosowany jest w ramach chemioterapii niestandardowej. Jeżeli chodzi o schemat FOLFIRINOX, jego częścią jest lek irynotekan, który nie jest zarejestrowany w nowym wskazaniu, czyli w terapii raka trzustki. W świetle nowej ustawy refundacyjnej, lekarze w Polsce muszą się stosować do wskazań wymienianych w Charakterystyce Produktu Leczniczego, co w praktyce oznacza, że zlecając pacjentom irynotekan, narażają się na poważne konsekwencje ze strony NFZ. „Myślimy o najnowszych, drogich technologiach, a nie możemy stosować starych leków, które w badaniach okazały się naprawdę skuteczne we wskazaniu, w którym wcześniej nie były stosowane” — podsumowuje prof. Wysocki.

Naukowcy nie ustają w dążeniu do znalezienia skutecznego leku na raka trzustki. Ostatnio badany jest wpływ grubości jej podścieliska, pojawiły się bowiem sugestie, że to ona może stanowić barierę nieprzepuszczalną dla leków przeciwnowotworowych i umożliwia układowi odpornościowemu organizmu uruchomienie własnych metod obronnych. Trudno powiedzieć, czy to właściwy trop do znalezienia skutecznej terapii. W ciągu ostatnich 20 lat przeprowadzono już ponad 30 badań klinicznych III fazy, jednak żadne z nich nie zakończyło się rejestracją leku skutecznego w terapii zaawansowanego raka trzustki. Obecnie trwają badania nad 50 cząsteczkami przeznaczonymi do leczenia pacjentów z rakiem trzustki, jednak mniej niż 10 z tych molekuł znajduje się w ostatnim etapie przed złożeniem wniosku rejestracyjnego.

Funkcje trzustki w organizmie

W swojej funkcji wewnątrzwydzielniczej trzustka wytwarza hormony (m.in. insulinę i glukagon warunkujące prawidłowe stężenie glukozy we krwi), a w funkcji zewnątrzwydzielniczej — produkuje sok trzustkowy, zawierający enzymy biorące udział w trawieniu pokarmów. W tym zakresie odpowiada ona za właściwą przemianę materii w organizmie, uczestnicząc w rozkładzie białek, tłuszczów oraz cukrów. Dodatkowo pełni funkcję w neutralizacji kwaśnej treści żołądkowej i wspomaga utrzymanie prawidłowej gospodarki kwasowo-zasadowej organizmu.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Monika Wysocka

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.