Maseczki ochronne a SARS-CoV-2 – rodzaje, przeznaczenie, skuteczność

Krzysztofa Białożyt
opublikowano: 26-05-2020, 11:17

Zalecenia WHO dotyczące noszenia maseczek ochronnych w czasie pandemii COVID-19 nie zawsze pokrywają się z wytycznymi ministerstw zdrowia. Które maseczki, dla kogo i w jakich sytuacjach są rzeczywiście zalecane?

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Stosowanie maseczek ochronnych w celu prewencji rozprzestrzeniania epidemii koronawirusa SARS-CoV-2 to gorący temat zarówno w świecie medialnym, jak i naukowym. Zalecenia WHO i ośrodków naukowych nie zawsze pokrywają się z wytycznymi państwowych systemów opieki zdrowotnej. Wydaje się, że największa zgodność procedur dotyczy środków ochrony osobistej przeznaczonych dla personelu medycznego. Znacznie więcej kontrowersji budzi obowiązek powszechnego noszenia maseczek w przestrzeni publicznej przez osoby zdrowe. Dodatkową przyczynę rozbieżności może stanowić obecność na rynku różnorodnych rodzajów maseczek o odmiennym przeznaczeniu. Które maseczki, dla kogo i w jakich sytuacjach są rzeczywiście zalecane?

Półmaska filtrująca
Zobacz więcej

Półmaska filtrująca https://pixabay.com/pl/users/HolgersFotografie-47038/

Rodzaje maseczek ochronnych

Maseczki ochronne różnią się budową, mechanizmem zapewniania ochrony i – co za tym idzie – przeznaczeniem. Pierwszą grupę maseczek ochronnych stanowią maseczki niemedyczne, wykonane z łatwo dostępnych materiałów i tkanin. W Polsce aktualnie obowiązuje nakaz używania tego rodzaju maseczek w przestrzeni publicznej.

ZOBACZ TAKŻE: Kiedy obowiązek noszenia maseczek zostanie zniesiony?

Druga grupa maseczek ochronnych to maski medyczne, wśród których wyróżnia się maseczki chirurgiczne oraz półmaski filtrujące. Według zaleceń WHO, maski medyczne są przeznaczone do użytku przede wszystkim przez personel medyczny. Wybór rodzaju używanej maseczki medycznej jest uzależniony od konkretnej sytuacji klinicznej i ryzyka ekspozycji na czynniki zakaźne (w omawianej sytuacji – wirusa SARS-CoV-2). 

Najszerzej dostępnym rodzajem masek medycznych w Polsce są maseczki chirurgiczne. Budowa maseczek chirurgicznych nie zapewnia pełnej szczelności ani filtracji wdychanego powietrza. Maseczki te stanowią natomiast barierę przed wydostawaniem się potencjalnie zakaźnego aerozolu z dróg oddechowych noszących je osób. Maseczki chirurgiczne są przeznaczone do codziennego użytku przez personel medyczny w większości sytuacji klinicznych. Wyjątek stanowi bezpośredni kontakt z pacjentem zakażonym lub podejrzanym o zakażenie SARS-CoV-2 – wówczas wskazane jest używanie półmasek filtrujących. WHO zaleca również stosowanie maseczek chirurgicznych przez pacjentów zakażonych SARS-CoV-2 (szczególnie w miejscach publicznych), a także ich opiekunów/domowników przebywających w tym samym pomieszczeniu. 

Maski półfiltrujące - zastosowanie

Półmaski filtrujące zapewniają najwyższy stopień ochrony spośród dostępnych na rynku produktów. Mechanizm działania półmaski filtrującej zapewnia oczyszczanie powietrza wdychanego przez osobę noszącą maskę. Półmaski filtrujące są przeznaczone dla personelu medycznego narażonego na kontakt z pacjentem zakażonym (lub podejrzanym o zakażenie) wirusem SARS-CoV-2.

WHO podkreśla istotność stosowania tego typu masek w procedurach związanych z generowaniem zakaźnego aerozolu, wśród których wymienia: intubację dotchawiczą,

  • wentylację nieinwazyjną,
  • tracheotomię,
  • resuscytację krążeniowo-oddechową,
  • ręczną wentylację poprzedzającą intubację,
  • a także bronchoskopię.

Półmaski filtrujące dostępne w Polsce posiadają jedną z trzech klas ochrony filtra, przy czym klasa oznaczona cyfrą 3 jest klasą najwyższą, a oznaczona cyfrą 1 - najniższą.

Przyjmuje się, że do użytku medycznego przeznaczone są półmaski zawierające filtr o klasie 2 lub 3 (oznaczane odpowiednio FFP2 i FPP3), filtrujące minimum 94 proc. cząstek aerozolu zakaźnego. Poziom zabezpieczenia tych masek odpowiada używanym w Stanach Zjednoczonych maskom typu N95

Ważna certyfikacja masek półfiltrujących

Głównymi czynnikami decydującymi o wyborze rodzaju maseczki ochronnej powinny być okoliczności jej użycia oraz ryzyko ekspozycji na wirusa SARS-CoV-2. W obliczu epidemii w Polsce i na całym świecie coraz częściej jednak słychać sygnały o niewystarczających zasobach środków ochrony osobistej. Personel medyczny staje wówczas wobec konieczności korzystania z maseczek, które nie odpowiadają zaleceniom WHO – w tym również maseczek materiałowych. Według McIntre et. al. (2015) korzystanie z maseczek niemedycznych wiąże się ze znaczącym wzrostem ryzyka penetracji cząstek zakaźnych przez powierzchnię maseczki (97 proc. dla maseczki niemedycznej vs. 44 proc. dla maseczki chirurgicznej). 

Kolejny problem stanowią maseczki pozbawione odpowiedniej certyfikacji, przede wszystkim importowane spoza krajów Unii Europejskiej. Najwięcej obaw budzą informacje dotyczące fałszowania bądź braku certyfikacji półmasek filtrujących, mających zapewniać najwyższą ochronę podczas procedur wysokiego ryzyka.

Narodowy Instytut Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (NIOSH) w USA stanowczo odradza używanie półmasek filtrujących pochodzących spoza źródeł posiadających odpowiednią akredytację. Według wytycznych Instytutu, ich stosowanie jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacjach, w których jedyną alternatywę stanowią maski chirurgiczne bądź niemedyczne.

Na stronach internetowych Ministerstwa Zdrowia oraz Centralnego Instytutu Ochrony Pracy dostępne są wymagania, które powinny spełniać produkty ochronne używane do walki z epidemią COVID-19 w Polsce. CIOP prowadzi również badania środków ochrony indywidualnej w odniesieniu do wymaganych norm. 

Dezynfekcja maseczek

Pogłębiające się niedobory maseczek ochronnych na rynku skłaniają producentów, naukowców oraz instytucje ochrony zdrowia do poszukiwania skutecznych metod dekontaminacji maseczek, które pozwalałyby na ich ponowne wykorzystanie. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób opublikowało raport przedstawiający najważniejsze aspekty potencjalnych metod dezynfekcji maseczek medycznych. Wśród nich rozważane są: skuteczność w usuwaniu cząsteczek wirusa z powierzchni maski, bezpieczeństwo w stosunku do użytkownika maski oraz zachowanie struktury i funkcjonalności maski po zakończeniu dekontaminacji.

Aktualnie badane środki służące do dezynfekcji maseczek to:

  • opary nadtlenku wodoru,
  • ozon,
  • para wodna,
  • promieniowanie ultrafioletowe oraz gamma.

Największe nadzieje wiązane są z dezynfekcją za pomocą oparów nadtlenku wodoru, stosowaną już w niektórych szpitalach w USA. ECDC zwraca jednak uwagę na niepewność skuteczności filtracji oraz ryzyko pozostawania szkodliwych stężeń nadtlenku wodoru na powierzchni maski po zakończeniu procesu dekontaminacji. Wobec braku wystarczających dowodów na skuteczność i bezpieczeństwo ww. metod, ECDC nie zaleca obecnie rutynowej dezynfekcji masek medycznych. Według autorów raportu, „wyżej wymienione metody są uważane za ostatnią deskę ratunku tylko w przypadku bezpośredniego braku środków ochrony osobistej”.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Koronawirus SARS-CoV-2: nowa metoda odkażania maseczek N95 pozwala na ich wielokrotne używanie

Noszenie maseczek w czasie pandemii - zalecenia WHO

Rutynowe noszenie maseczek ochronnych w przestrzeni publicznej nie jest aktualnie rekomendowane przez WHO. Organizacja argumentuje swoje stanowisko brakiem jednoznacznych dowodów skuteczności takiego postępowania, a także płynącymi z niego zagrożeniami (m.in. nieprawidłowe użycie masek prowadzące do samozakażeń, fałszywe poczucie bezpieczeństwa powodujące zaniechanie innych zachowań prewencyjnych). 

WHO zaleca jednak indywidualną ocenę bilansu korzyści i ryzyka w odniesieniu do konkretnych sytuacji społecznych. Przykładowe okoliczności, w których noszenie maseczki może być wskazane, to m.in.:

  • praca w bliskim kontakcie ze społeczeństwem (kasjerzy, pracownicy ochrony zdrowia),
  • wysokie wskaźniki transmisji wirusa w danej populacji,
  • zwiększona podatność na ciężki przebieg choroby,
  • brak możliwości zachowania społecznego dystansu (np. zatłoczony autobus).

Maseczki niemedyczne – zasady stosowania

Używanie maseczki niemedycznej wiąże się z koniecznością przestrzegania kilku reguł – w przeciwnym razie maseczka przestaje pełnić funkcję ochronną i może zwiększać ryzyko infekcji. Oto najważniejsze według WHO i ECDC zasady noszenia maseczek niemedycznych:

  1. Poprawne zakładanie maseczki – maseczka powinna ściśle przylegać do twarzy oraz sięgać od nasady nosa do podstawy podbródka, zasłaniając cały nos i usta.
  2. Unikanie dotykania maseczki podczas jej noszenia.
  3. Higiena rąk przed założeniem i zdjęciem maseczki, a także w razie przypadkowego jej dotknięcia – należy zdezynfekować ręce za pomocą środka odkażającego bądź umyć je ciepłą wodą z mydłem.
  4. Właściwa technika zdejmowania maseczki – należy ściągnąć maseczkę za pomocą sznurków znajdujących się z tyłu, unikając dotykania przednich części maseczki.
  5. Natychmiastowa wymiana maseczki w razie jej zawilgocenia.
  6. Odpowiednie postępowanie z wykorzystaną maseczką – maseczkę jednorazową należy wyrzucić natychmiast po użyciu, a maseczkę wielokrotnego użytku wyprać z użyciem detergentu w temperaturze 60°C.

Bibliografia:

  1. https://www.who.int/publications-detail/advice-on-the-use-of-masks-in-the-community-during-home-care-and-in-healthcare-settings-in-the-context-of-the-novel-coronavirus-(2019-ncov)-outbreak
  2. https://www.cdc.gov/niosh/npptl/pdfs/UnderstandDifferenceInfographic-508.pdf
  3. https://www.uokik.gov.pl/download.php?plik=22971
  4. https://www.osha.gov/memos/2020-04-03/enforcement-guidance-use-respiratory-protection-equipment-certified-under
  5. https://www.gov.pl/web/zdrowie/informacje-dotyczace-produktow-wykorzystywanych-podczas-zwalczania-covid-19
  6. https://www.ciop.pl/CIOPPortalWAR/file/89576/2020032052417&COVID-badania-srodkow-ochrony-ind-w-CIOP-PIB-Komunikat-1.pdf
  7. https://bmjopen.bmj.com/content/5/4/e006577
  8. MacIntyre CR, Seale H, Dung TC, et al „A cluster randomised trial of cloth masks compared with medical masks in healthcare workers“ BMJ Open 2015;5:e006577. doi: 10.1136/bmjopen-2014-006577 
  9. https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/Cloth-face-masks-in-case-shortage-surgical-masks-respirators2020-03-26.pdf

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Krzysztofa Białożyt

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.