Mamy trzy programy przesiewowej kolonoskopii, ale nie są należycie wykorzystane

Iwona Kazimierska
opublikowano: 25-03-2019, 10:35

Kolonoskopia stosowana jest w Polsce w badaniach przesiewowych w kierunku raka jelita grubego od 2000 r. Funkcjonują trzy systemy organizacyjne. Niestety wiedza i świadomość roli tego badania w wykrywaniu raka jelita grubego jest wciąż niska w społeczeństwie i w związku z tym wciąż za mało osób korzysta z tej formy profilaktyki.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

W Polsce co roku diagnozowanych jest 19 tys. nowych przypadków zachorowań na raka jelita grubego. Jest on drugim pod względem częstotliwości występowania w Polsce nowotworem złośliwym u kobiet i trzecim u mężczyzn.

Ilustracja: Usunięcie polipa jelita grubego podczas kolonoskopii
Zobacz więcej

Ilustracja: Usunięcie polipa jelita grubego podczas kolonoskopii iStock

„Profilaktyczna kolonoskopia może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego nawet o 60-90 proc.” – przekonuje prof. dr hab. n. med. Jarosław Reguła, konsultant krajowy w dziedzinie gastroenterologii, kierownik Kliniki Gastroenterologii, Hepatologii i Onkologii Klinicznej Centrum Onkologii w Warszawie.

Programy przesiewowej kolonoskopii różnią się szczegółami

Funkcjonują trzy systemy organizacyjne badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego. Program oportunistyczny, finansowany przez Ministerstwo Zdrowia, został wprowadzony w 2000 r. Oportunistyczny, tzn. że zainteresowani kolonoskopią przesiewową mogą się sami zgłaszać albo są kierowani przez lekarzy POZ. Od 2016 r. funkcjonuje podobny program oportunistyczny finansowany z europejskich funduszy społecznych. Trzeci program, który jest najbardziej wartościowy z punktu widzenia epidemiologicznego, to program zapraszany (od 2012 r.). Sześć tygodni przed wyznaczonym terminem badania wysyłane są do uczestników zaproszenia. Po trzech tygodniach, gdy brak odpowiedzi, wysyłane jest przypomnienie. 

Programy różnią się szczegółami. W pierwszym populacja docelowa to osoby w wieku 50-65 lat, a także w wieku 40-49 lat, jeśli mają/miały krewnych pierwszego stopnia z rakiem jelita grubego. Finansowany z funduszy europejskich zapewnia nawet bezpłatny dojazd na badanie. Jego celem było pokrycie tzw. białych plam, czyli zapewnienie kolonoskopii tam, gdzie jest daleko do ośrodka wykonującego ją. W programie zapraszanym granice wiekowe to +/- 60 lat.

„Zakładamy, że pełne pokrycie populacji będzie istniało od roku 2024. Wtedy każdy w grupie wiekowej +/- 60 lat otrzyma zaproszenie na bezpłatną kolonoskopię. Zaczynaliśmy w programie oportunistycznym od 11 ośrodków, teraz jest ok. 120. W 2000 r. było 60 specjalistów wykonujących kolonoskopię, obecnie prawie 600. Na początku liczba kolonoskopii przesiewowych wynosiła 14 tys. rocznie (rok 2000), teraz wykonuje się ich 120 tys. Sądzę, że jesteśmy w stanie dojść do ok. 160 tys. kolonoskopii rocznie przy aktualnych możliwościach organizacyjnych” – wyjaśnia prof. Reguła.

Na zaproszenia do kolonoskopii odpowiada mniej więcej 30 proc. osób

W przypadku programu zaproszeniowego problemem jest niska zgłaszalność i akceptowalność zaproszeń. „Na początku średnia akceptacja zaproszenia wynosiła 44 proc. (lata 2011-2013), aktualnie się pogorszyła. Najgorzej jest we wschodniej Polsce, najlepiej w zachodniej, gdzie na zaproszenia odpowiada i zgłasza się na badania ok. 20 proc. populacji” – komentuje prof. Reguła – średnia krajowa to ok. 17 proc.”.

Na wysyłane zaproszenia odpowiada mniej więcej 30 proc. osób, ostatecznie poniżej 20 proc. ma wykonaną kolonoskopię. To oznacza, że 70 proc. osób w ogóle nie reaguje na zaproszenie. „Wylosowaliśmy 1000 osób z różnych regionów, do których zostały wysłane zaproszenia. Profesjonalni ankieterzy mieli za zadanie podjąć co najmniej trzy próby kontaktu: w dzień roboczy rano i wieczorem oraz w weekend. Okazało się, że do 57 proc. osób mieliśmy niewłaściwy adres. Adresy otrzymujemy z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Jak widać, często są nieaktualne. Jesteśmy na etapie weryfikowania adresów. Robimy to na podstawie list wyborczych, danych z NFZ i ZUS” – mówi prof. Reguła.

Jakie są korzyści z przesiewowej kolonoskopii

W trakcie kolonoskopii istnieje możliwość pobrania wycinków śluzówki do badania histopatologicznego – jeśli istnieje taka potrzeba – oraz wykonania zabiegów endoskopowych, takich jak:

  • usunięcie polipów (polipektomia),
  • zatamowanie krwawień zlokalizowanych w dolnym odcinku przewodu pokarmowego,
  • poszerzenie zwężeń jelitowych (powstałych np. po zabiegach operacyjnych),
  • paliatywne zmniejszenie masy guza w nieoperacyjnych nowotworach w celu uzyskania drożności dolnego odcinka przewodu pokarmowego.

Po 15 latach trwania programu oportunistycznego (2015 r.) wykonanych zostało 450 tys. kolonoskopii. „Obliczyliśmy, że dzięki temu nie zachorowało na raka 9800 osób. Obliczyliśmy to wiedząc,w jakim odsetku badania zakończyły się usunięciem polipów. Trzeba pamiętać, że na każde 1000 osób 50 zachoruje w ciągu życia na raka jelita grubego. Ryzyko całożyciowe zachorowania na raka jelita grubego wynosi więc 5 proc. Kolonoskopia redukuje ryzyko zgonu z jego powodu mniej więcej o 60 proc. To są lepsze wyniki niż w przypadku skriningu raka piersi i raka szyjki macicy” – podsumowuje prof. Reguła.

Rak jelita grubego - rokowania

Prof. dr hab. n. med. Marian Krzakowski, konsultant krajowy w dziedzinie onkologii klinicznej, przewodniczący Krajowej Rady ds. Onkologii:

Rak jelita grubego to jeden z najważniejszych obecnie w onkologii problemów. Jest to choroba, w której najwięcej zachorowań ma miejsce u osób po 45. r.ż., a zwłaszcza powyżej 65. r.ż.

Rakiem jelita grubego określa się raka okrężnicy i odbytnicy. Dużo więcej zachorowań zarówno wśród kobiet jak i mężczyzn stanowi rak okrężnicy. Rak jelita grubego stanowi 13 proc. wszystkich nowotworów u mężczyzn i jest na trzecim miejscu pod względem zachorowań po raku gruczołu krokowego i raku płuca. U kobiet to jest nr 2 (10 proc.) po raku piersi. W przypadku zgonów u mężczyzn stanowi drugą przyczynę, u kobiet trzecią. Aktualne dane mówią o 48-52 proc. 5-letnich przeżyć.

Kto powinien poddać się kolonoskopii

Każda osoba  po ukończeniu 50. roku życia powinna wykonać profilaktyczne badanie kolonoskopowe. Wśród bezwzględnych wskazań do przeprowadzenia kolonoskopii, niezależnie od wieku, jest:

  • niedokrwistość z niedoboru żelaza,
  • zmiana rytmu wypróżnień (np. biegunki, zaparcia, ołówkowate stolce),
  • polipy jelita grubego,
  • krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego,
  • choroby zapalne jelit,
  • nieprawidłowości w innych badaniach,
  • zachorowania na raka jelita grubego w najbliższej rodzinie.
Kolonoskopia jest super!

Pod takim hasłem ruszyła kampania profilaktyczno-edukacyjna, która ma przekonać Polaków do wykonywania profilaktycznych badań kolonoskopowych. W ramach kampanii „Kolonoskopia jest super!” przygotowane zostały trzy grafiki przez rysownika Andrzeja Milewskiego, znanego jako Andrzej Rysuje. Znajdą się one na plakatach na przystankach komunikacji miejskiej w pięciu największych miastach Polski oraz materiałach informacyjnych dotyczących kampanii.
Zaplanowane zostały wykłady dla słuchaczy Uniwersytetów Trzeciego Wieku w dziesięciu miastach w Polsce, w jednej z sieci kin emitowany będzie spot z udziałem Zbigniewa Zamachowskiego, a w Internecie – krótkie filmiki z udziałem ekspertów medycznych, aktorów, sportowców.

ZOBACZ TAKŻE:

Dlaczego coraz więcej ludzi choruje na nowotwory przewodu pokarmowego

Większa wykrywalność polipów obniża ryzyko zachorowań na raka jelita grubego

Cukrzyca typu 2 zwiększa ryzyko raka jelita grubego u mężczyzn

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Iwona Kazimierska

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.