Leki przeciwleukotrienowe w astmie i alergicznym nieżycie nosa

lek. Maciej Chałubiński, Łódź
opublikowano: 04-04-2007, 00:00

Leczenie astmy oskrzelowej opiera się dziś przede wszystkim na oddziaływaniu przeciwzapalnym. Do grupy preparatów stosowanych w terapii astmy dołączyły w ostatnich latach leki przeciwleukotrienowe, które mają właściwości przeciwzapalne i w pewnym stopniu przeciwdziałają skurczowi oskrzeli.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Spośród mediatorów biorących udział w patogenezie zapalenia alergicznego, będącego przyczyną m.in. astmy oskrzelowej, istotną rolę odgrywają leukotrieny. Są one, obok tromboksanu A i prostaglandyn, przedstawicielami eikozanoidów - wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, dla których substancją macierzystą jest kwas arachidonowy. Leukotrieny, wytwarzane głównie przez komórki tuczne, eozynofile, bazofile, monocyty i neutrofile oraz komórki śródbłonka naczyniowego i płytki krwi, wykazują silną i wielokierunkową aktywność biologiczną, oddziałując zarówno na komórki układu odpornościowego, jak i okoliczne tkanki objęte alergicznym procesem zapalnym.

Mediatory zapalenia i skurczu oskrzeli

Dzięki właściwościom chemotaktycznym leukotrieny powodują napływ granulocytów obojętnochłonnych i kwasochłonnych oraz innych komórek do miejsca reakcji zapalnej. Promują wzrost kolonii leukocytów oraz nasilają powierzchniową ekspresję białek receptorowych dla dopełniacza na błonie komórkowej neutrofilów i eozynofilów. Działanie leukotrienów przekłada się na wzrost wytwarzania prozapalnej cytokiny IL-1 przez monocyty oraz interferonów przez limfocyty T. Zwiększając przepuszczalność naczyń krwionośnych i śródbłonka naczyniowego, powodują z jednej strony obrzęk błony śluzowej oskrzeli oraz powstanie przesięku, z drugiej zaś ułatwiają migrację komórek immunologicznych, nasilając w ten sposób odpowiedź zapalną.
Leukotrieny wykazują bardzo silne działanie na mięśnie gładkie oraz błonę śluzową dróg oddechowych. Wywołują zjawiska niezwykle istotne w rozwoju objawów astmy, oddziałując bowiem na receptory leukotrienowe, kurczą centralne i obwodowe oskrzela. Uważa się, że leukotrieny kurczą oskrzela 1000-krotnie silniej niż histamina, także uwalniana w przebiegu alergicznych reakcji zapalnych. Obturacja utrzymuje się znacznie dłużej. W połowie ubiegłego wieku, kiedy nie znano jeszcze struktury i pochodzenia leukotrienów, nazywano je SRS-A, co znaczy "wolno działający związek w anafilaksji".
Oprócz właściwości wpływających na napięcie dróg oddechowych, leukotrieny przyczyniają się u chorych na astmę do nasilenia wzrostu komórek mięśni gładkich oskrzeli, promując proces remodelingu, czyli trwałej, powolnej przebudowy dróg oddechowych. W wyniku ich działania dochodzi do obnażenia warstwy podnabłonkowej błony śluzowej, co niezwykle ułatwia nieswoistym czynnikom drażniącym pobudzanie zakończeń nerwowych i prowadzi do nadreaktywności oskrzeli.
Zwiększone wydalanie leukotrienów z moczem zaobserwowano u chorych na astmę oskrzelową, szczególnie w okresie zaostrzeń choroby, po prowokacji alergenem, po wysiłku i ekspozycji na zimne powietrze oraz u pacjentów, u których rozpoznano astmę z nadwrażliwością na aspirynę, co świadczy o znaczącym udziale leukotrienów w patogenezie tych zaburzeń.

Redukcja objawów

Ze względu na wyżej opisane właściwości leukotrienów, w leczeniu astmy oskrzelowej znalazły zastosowanie dwie grupy leków hamujących oddziaływanie tych silnych mediatorów zapalnych. Są to antagoniści receptora leukotrienów cysteinylowych typu 1 - CysLT1 (montelukast, pranlukast i zafirlukast) oraz inhibitor 5-lipooksygenazy (zileuton), hamujący szlak metaboliczny syntezy leukotrienów.
Efekt działania leków przeciwleukotrienowych opiera się na własnościach przeciwdziałających skurczowi mięśniówki gładkiej dróg oddechowych, a także redukcji obrzęku błony śluzowej. Istotną rolę odgrywają właściwości przeciwzapalne, bowiem inhibitory receptora leukotrienowego zapobiegają napływowi neutrofilów, eozynofilów i granulocytów zasadochłonnych do dróg oddechowych poddanych ekspozycji na alergen. Co więcej, zmniejszają one syntezę cytokin pobudzających rozwój komórek prekursorowych, IL-3 aktywującej komórki tuczne, a także IL-4 nasilającej produkcję przeciwciał klasy IgE i "przekierowującej" równowagę Th1/Th2 w kierunku Th2.
Wyniki badań klinicznych wykazały, że związki przeciwleukotrienowe redukują objawy podmiotowe astmy oskrzelowej, takie jak duszność i kaszel, powodują niewielkie rozszerzenie oskrzeli oraz poprawiają czynność płuc. Hamują również obturację wywołaną ekspozycją na zimne powietrze oraz nieswoiste związki drażniące. Udowodniono, że u chorych na astmę wysiłkową leki przeciwleukotrienowe znacznie zmniejszają świadczący o obturacji spadek pierwszosekundowej nasilonej objętości wydechowej (FEV1) wywołany podczas próby wysiłkowej. U pacjentów przyjmujących leki przeciwleukotrienowe nadreaktywność oskrzeli oceniana w próbie histaminowej okazała się znacznie mniejsza niż u pacjentów nieprzyjmujących tego leku. U chorych stosujących wziewne glikokortykosteroidy (GKS) wraz z lekiem przeciwleukotrienowym odnotowano mniejsze zapotrzebowanie na szybko działające preparaty beta2-mimetyków (salbutamol, fenoterol); zmniejszeniu także uległa częstość napadów duszności w godzinach nocnych. Lek przeciwleukotrienowy pomaga zatem właściwie opanować objawy astmy; dowiedziono, że zmniejsza również ryzyko rozwoju jej zaostrzeń.
Leki antyleukotrienowe są bezpieczne i dobrze tolerowane, dają stosunkowo niewiele objawów ubocznych, głównie nudności, biegunki, bóle głowy. Zileuton może powodować uszkodzenie wątroby, dlatego podczas terapii tym lekiem pożądane jest monitorowanie enzymów wątrobowych.
Skuteczność leku przeciwleukotrienowego zaobserwowano również w leczeniu alergicznego nieżytu nosa. Okazało się bowiem, że dodanie leku antyleukotrienowego do związku przeciwhistaminowego poprawia kontrolę przebiegu choroby, efektywniej zmniejszając dolegliwości ze strony nosa. Lek przeciwleukotrienowy można zastosować w sytuacjach, w których monoterapia alergicznego nieżytu nosa antyhistaminikiem nie daje oczekiwanego rezultatu.

Najnowsze wskazania

W najnowszej aktualizacji GINA (Global Initiative for Asthma) z 2006 roku, która jest zbiorem wytycznych leczenia astmy oskrzelowej, eksperci zalecają zastosowanie leków przeciwleukotrienowych jako alternatywnych u dorosłych z astmą przewlekłą lekką oraz u niektórych chorych na astmę z nadwrażliwością na niesteroidowe leki przeciwzapalne. Zaznaczają jednak, że leki przeciwleukotrienowe stosowane jako jedyne kontrolujące przebieg astmy są zazwyczaj mniej skuteczne od wziewnych glikokortykosteroidów w niewielkich dawkach. W związku z tym rezygnacja z dotychczas przyjmowanego glikokortykosteroidu wziewnego na rzecz leku przeciwleukotrienowego może wiązać się ze zwiększeniem ryzyka utraty kontroli nad objawami choroby. Natomiast u chorych, u których rozpoznano astmę umiarkowaną lub ciężką, dodanie leku przeciwleukotrienowego pozwala na zmniejszenie niezbędnej dawki glikokortykoidu wziewnego, jak również poprawia kontrolę przy niewystarczającej skuteczności monoterapii wziewnym GKS.
Autorzy również zaznaczają, że poza jednym badaniem klinicznym, w którym stwierdzono równoważność w zapobieganiu zaostrzeniom astmy, kilka badań wykazało, że leki przeciwleukotrienowe są mniej skuteczne od długo działających agonistów receptora beta2-adrenergicznego w terapii skojarzonej, szczególnie jeżeli chodzi o poprawę parametrów wentylacyjnych FEV1, PEFR. Zaobserwowano jednak, że lek antyleukotrienowy w połączeniu z glikokortykosteroidem wziewnym pozwala na większą redukcję parametrów zapalnych (np. eozynofilia), świadczących o kontroli astmy, oraz prowadzi do zmniejszenia częstości jej zaostrzeń.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: lek. Maciej Chałubiński, Łódź

× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.