Lek przeciwbólowy: jak dobrze wybrać?

dr Jarosław Woroń, ; Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii CM UJ, Uniwersytecki Ośrodek Monitorowania i Badania Niepożądanych Działań Leków w Krakowie
opublikowano: 17-09-2008, 00:00

Radzi dr Jarosław Woroń, specjalista farmakologii klinicznej, Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii CM UJ, Uniwersytecki Ośrodek Monitorowania i Badania Niepożądanych Działań Leków w Krakowie.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Przy wyborze leku przeciwbólowego należy uwzględnić następujące czynniki:

1. Charakter bólu i czas jego trwania

W praktyce aptecznej farmaceuta najczęściej ma do czynienia z przypadkami bólu zapalnego (bóle pourazowe, ból głowy, ból zęba) lub skurczowego (bóle ze strony przewodu pokarmowego, układu moczowego, zespół bolesnego miesiączkowania). Najczęściej ból, z powodu którego pacjent szuka pomocy w aptece, ma charakter ostry. Zdarzają się jednak także pacjenci z bólem przewlekłym, u których już stosowana farmakoterapia jest niewystarczająca do opanowania bólu lub gdy w trakcie podawania innych leków przeciwbólowych występują bóle przebijające.

2. Wiek pacjenta

Niektóre analgetyki dostępne bez recepty nie powinny być stosowane w populacji pediatrycznej. Często podawany w Polsce metamizol (Pyralgin) - zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego - nie jest zarejestrowany do stosowania u dzieci. Z dostępnych leków przeciwbólowych, które mogą być podawane pacjentom od 3 miesiąca życia, wymienić należy paracetamol oraz ibuprofen, polecany szczególnie w sytuacjach, gdy mamy do czynienia z bólem pochodzenia zapalnego.
Z kolei u pacjentów w podeszłym wieku należy ostrożnie stosować niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które z uwagi na zatrzymanie wody w organizmie mogą być przyczyną zaostrzenia niewydolności krążenia, a także mogą ograniczać skuteczność wielu grup leków (np. kardiologicznych, moczopędnych).

3. Równoczesne stosowanie innych leków

Stosowanie polifarmakoterapii związane jest zawsze z ryzykiem wystąpienia niekorzystnych interakcji. Największe ryzyko w grupie leków przeciwbólowych dostępnych bez recepty związane jest ze stosowaniem NLPZ, które mogą zmniejszać skuteczność leków hamujących układ renina-angiotensyna-aldosteron, beta-adrenolityków oraz diuretyków. W wyniku wypierania innych leków z połączeń z białkami, NLPZ mogą nasilać działanie doustnych antykoagulantów, leków przeciwcukrzycowych z grupy pochodnych sulfonylomocznika czy leków przeciwpadaczkowych. NLPZ stosowane łącznie z lekami przeciwdepresyjnymi z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny mogą zwiększać ryzyko wystąpienia krwawień.
Jeśli pacjent przyjmuje jednocześnie leki przeciwbólowe, należy pamiętać, że nie wolno łączyć ze sobą leków z grupy NLPZ, gdyż nigdy nie zwiększa to efektu przeciwbólowego, zwiększa natomiast ryzyko wystąpienia uszkodzeń przewodu pokarmowego, hepato- i nefrotoksyczności. Polecane jest łączenie NLPZ z paracetamolem oraz NLPZ, paracetamolu i metamizolu z opioidowymi lekami przeciwbólowymi. W przypadku konieczności kojarzenia leków przeciwbólowych warto stosować leki o wzajemnie uzupełniających się mechanizmach działania. Przy silnym bólu trzeba pamiętać o synergizmie przeciwbólowego działania paracetamolu lub NLPZ z kodeiną, np. Solpadeine, Antidol, Nurofen Plus. Najmniejsze ryzyko wystąpienia niekorzystnych interakcji z innymi jednocześnie przyjmowanymi lekami występuje podczas stosowania paracetamolu i metamizolu.

4. Choroby współistniejące

Ze względu na swój mechanizm działania leki przeciwbólowe mogą w niektórych przypadkach powodować wzrost ryzyka występowania polekowych działań niepożądanych, a szczególnie:
a) działanie uszkadzające błonę śluzową przewodu pokarmowego - dotyczy to zwłaszcza leków z grupy NLPZ; u pacjentów ze współistnieniem czynników ryzyka warto rozważyć stosowanie paracetamolu lub metamizolu zamiast NLPZ;
b) działanie nefrotoksyczne - NLPZ, hamując syntezę prostaglandyn w nerkach, mogą być przyczyną upośledzenia funkcji nerek, a nawet wystąpienia ostrej niezapalnej niewydolności nerek; u pacjentów z czynnikami ryzyka warto jako lek przeciwbólowy zastosować paracetamol;
c) działanie hepatotoksyczne - może wystąpić w wyniku indukowania stresu oksydacyjnego w hepatocytach oraz jako rezultat reakcji nadwrażliwości; u pacjentów z chorobami wątroby nie należy stosować diklofenaku oraz nimesulidu;
d) u pacjentów z czynnikami ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego efektem podawania wszystkich NLPZ, z wyjątkiem kwasu acetylosalicylowego, jest wzrost ryzyka sercowo-naczyniowego. Wydaje się, że stosunkowo bezpieczny w tej populacji jest naproksen, natomiast należy unikać stosowania diklofenaku. NLPZ podwyższają ciśnienie tętnicze oraz zwiększają ryzyko zaostrzenia niewydolności krążenia. Zmniejszają również skuteczność leków hipotensyjnych. Preferowanym lekiem przeciwbólowym w tej populacji pacjentów jest paracetamol, natomiast NLPZ powinny być stosowane jedynie w wyjątkowych przypadkach, w najmniejszych dawkach, możliwie najkrócej.

Szczególne przypadki w aptece

- Pacjenci z nadwrażliwością na leki przeciwbólowe w wywiadzie - należy przeprowadzić dokładny wywiad co do wcześniejszych działań niepożądanych, w celu wykluczenia powtórnego podania leku przeciwbólowego, na który wcześniej wystąpiła reakcja nadwrażliwości.
- Pacjenci z astmą aspirynową - polecanym lekiem przeciwbólowym jest paracetamol.
- Pacjenci stosujący leki przeciwbólowe i prowadzący pojazdy samochodowe - należy unikać leków przeciwbólowych zawierających kodeinę, która upośledza sprawność psychofizyczną kierowców.
- Kobiety ciężarne i karmiące - preferowanym lekiem przeciwbólowym jest paracetamol, w okresie karmienia można przyjmować również ibuprofen. Bezwzględnie przeciwwskazany podczas ciąży i karmienia jest metamizol (Pyralgin).


Źródło: Puls Medycyny

Podpis: dr Jarosław Woroń, ; Zakład Farmakologii Klinicznej Katedry Farmakologii CM UJ, Uniwersytecki Ośrodek Monitorowania i Badania Niepożądanych Działań Leków w Krakowie

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.