Kwasy tłuszczowe omega-3 – zalecenia żywieniowe

dr n. farm. Hanna Mojska Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie
opublikowano: 29-05-2013, 01:08
aktualizacja: 29-05-2015, 01:08

Nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 mają bardzo istotne znaczenie dla prawidłowego rozwoju płodu i niemowlęcia, np. zbyt niskie poziomy tkankowe DHA zwiększają ryzyko zaburzeń widzenia i rozwoju układu nerwowego. Jakie jest dzienne zapotrzebowanie na kwasy DHA i EPA u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Kwas dokozaheksaenowy (DHA) należy do długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny omega-3 (LC-PUFA n-3), które są m.in. składnikami fosfolipidów błon komórkowych i odgrywają istotną rolę w utrzymaniu ich prawidłowej struktury i funkcji. Szczególnie wysoką zawartość DHA stwierdza się w narządach bogatych w błony biologiczne, takich jak mózg i siatkówka oka.

Źródłem kwasu ALA w diecie są zielone części roślin jadalnych, orzechy (głównie włoskie) oraz niektóre oleje roślinne, przede wszystkim olej rzepakowy. Kwasy EPA i DHA występują w tłustych rybach morskich oraz olejach rybnych.
Zobacz więcej

Źródłem kwasu ALA w diecie są zielone części roślin jadalnych, orzechy (głównie włoskie) oraz niektóre oleje roślinne, przede wszystkim olej rzepakowy. Kwasy EPA i DHA występują w tłustych rybach morskich oraz olejach rybnych. iStock

Rodzina kwasów tłuszczowych omega-3

Prekursorem LC-PUFA n-3 jest kwas alfa-linolenowy (18:3 n-3, ALA), który nie jest syntetyzowany w organizmie człowieka i musi być dostarczany z codzienną dietą. W organizmie człowieka ALA ulega przebudowie do kwasu eikozapentaenowego (20:5 n-3, EPA) i kwasu dokozaheksaenowego (22:6 n-3, DHA). Z licznych badań wynika jednak, że ilości powstające w wyniku endogennej syntezy LC-PUFA n-3 są niewystarczające do pokrycia zapotrzebowania organizmu człowieka na te kwasy. Niezbędne jest zatem dostarczanie wraz z dietą nie tylko kwasu ALA, ale również kwasów EPA i DHA.

Źródłem kwasu ALA w diecie są zielone części roślin jadalnych, orzechy (głównie włoskie) oraz niektóre oleje roślinne, przede wszystkim olej rzepakowy. Kwasy EPA i DHA występują w tłustych rybach morskich oraz olejach rybnych i olejach z wątroby ryb.

Ze względu jednak na istniejące ryzyko zanieczyszczenia części ryb morskich metylortęcią i dioksynami, w przypadku kobiet planujących ciążę, kobiet ciężarnych, matek karmiących piersią, jak również małych dzieci, należy ze szczególną uwagą wybierać odpowiednie gatunki ryb.

Przeciętne spożycie LC-PUFA n-3 w krajach europejskich waha się w dość szerokich granicach i jest związane ze sposobem żywienia w danym kraju. W grupie osób dorosłych spożycie EPA wynosi od 30 do 150 mg/ dzień, a DHA od 50 do 270 mg/dzień. U dzieci jest ono niższe i waha się w zakresie od 20 do 40 mg/dzień dla EPA i od poniżej 100 do 130 mg/dzień dla DHA.

Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że przeciętne spożycie ryb, przetworów rybnych i owoców morza wynosiło w Polsce 13,2 kg/osobę/rok, czyli zaledwie połowę średniego spożycia w Unii Europejskiej.

Referencyjne poziomy dziennego spożycia kwasów omega-3

Uwzględniając sytuację zdrowotną w Europie oraz spożycie LC-PUFA n-3 z dietą, Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) zaproponował w 2010 roku referencyjne poziomy dziennego spożycia m.in. LC-PUFA n-3 dla różnych grup populacyjnych (tabela 1). Norma odpowiedniego spożycia ALA wynosi 0,5 proc. energii z diety (0,5 proc. E).

Pobranie z dietą EPA i DHA na poziomie 250 mg/dzień wydaje się być wystarczające w prewencji pierwotnej u zdrowych osób dorosłych. Do tego zalecane jest dodatkowo 100-200 mg DHA dziennie dla kobiet w okresie ciąży i laktacji, aby zrekompensować straty w wyniku oksydacji DHA w organizmie matki i odkładania w tkance tłuszczowej płodu/niemowlęcia.

Niemowlęta do 6. miesiąca życia powinny być karmione piersią i otrzymywać LC-PUFA n-3 z mlekiem matki, dlatego nie ustalono żadnych dodatkowych zaleceń dla tej grupy wiekowej.

U starszych niemowląt w okresie żywienia uzupełniającego stwierdzono skuteczne działanie DHA w zakresie od 50 do 100 mg/dzień na prawidłowy rozwój funkcji wzroku. Jako normę odpowiedniego spożycia dla starszych niemowląt (>6. miesiąca życia) i małych dzieci poniżej 24. miesiąca życia proponowane jest zatem 100 mg DHA/dzień.

Zalecenia żywieniowe dla dzieci i młodzieży w wieku 2-18 lat powinny być zgodne z zaleceniami dla osób dorosłych, tzn. 1-2 porcje tłustych ryb na tydzień lub około 250 mg EPA + DHA dziennie.

TABELA 1: Wartości wystarczającego dziennego spożycia (AI) i zalecanego dziennego spożycia (RI) kwasów tłuszczowych z rodziny n-3.

przewiń, aby zobaczyć całą tabelę

  kwas alfa-linolenowy EPA + DHA
Dzieci pow. 6. miesiąca do 24. miesiąca 0,5 E % 100 mg/dzień wyłącznie DHA
Dzieci i młodzież 2-18 lat 0,5 E % 250 mg na dzień
Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią 0,5 E % 250 mg/dzień + 100-200 mg DHA

Wystarczające spożycie opracowano na podstawie najniższego oszacowanego średniego pobrania w UE, które nie skutkuje objawami niedoboru.

Źródło: EFSA Journal 2010, 8 (3): 1461

Rekomendowana suplementacja DHA

W Polsce w 2010 roku zostało opublikowane „Stanowisko grupy ekspertów w sprawie suplementacji kwasu dokozaheksaenowego i innych kwasów tłuszczowych omega-3 w populacji kobiet ciężarnych, karmiących piersią oraz niemowląt i dzieci do 3 lat” (tabela 2), uwzględniające sytuację zdrowotną i spożycie LC-PUFA n-3 w naszym kraju. Dokument przygotował zespół w składzie: prof. Mieczysława Czerwionka-Szaflarska, prof. Jadwiga Charzewska, prof. Alicja Chybicka, prof. Anna Dobrzańska, prof. Ewa Helwich, prof. CMKP Teresa Jackowska, dr n. farm. Hanna Mojska, prof. Hanna Szajewska, dr hab. Halina Weker, prof. Krzysztof Czajkowski, dr n. med. Dariusz Gruszfeld, prof. Jacek Imiela, prof. Maciej Kaczmarski, prof. Janusz Książyk, prof. Ryszard Lauterbach, prof. Witold Lukas, prof. Andrzej Malinowski, prof. Ryszard Poręba, prof. Stanisław Radowicki, prof. Józef Ryżko, prof. Piotr Socha, prof. Jerzy Szczapa, prof. Jarosław Walkowiak.

Zalecane spożycie DHA w grupie kobiet w ciąży i karmiących piersią powinno wynosić minimum 200 mg/ dzień ponad zalecane spożycie dla osób dorosłych (250 mg/dzień). Jednak w przypadku małego spożycia ryb należy uwzględnić wyższą suplementację na poziomie 400-600 mg DHA/dzień.

Nie zaleca się dodatkowej suplementacji DHA w przypadku niemowląt karmionych piersią. W przypadku niemowląt otrzymujących mleko modyfikowane stanowisko ekspertów jest zgodne z aktualnymi wytycznymi dyrektywy UE dotyczącej mlek modyfikowanych. Zawartość LC-PUFA n-3 nie powinna przekraczać 1 proc. całkowitej ilości kwasów tłuszczowych a LC-PUFA n-6 – 2 proc. Zawartość EPA powinna być mniejsza niż DHA, natomiast zawartość DHA nie powinna być większa niż zawartość LC-PUFA n-6.

W przypadku niemowląt urodzonych przedwcześnie korzystna i bezpieczna jest suplementacja DHA mieszanek dla tych niemowląt, jednak nie ustalono optymalnych jej dawek.

Dzieci do 3. roku życia powinny otrzymywać LC-PUFA n-3 w ilości 150-200 mg dziennie. W przypadku dzieci, które nie spożywają regularnie ryb, należy uwzględnić suplementację tych kwasów.

Należy również podkreślić, że Komisja Unii Europejskiej dopuściła stosowanie kilku oświadczeń zdrowotnych odnoszących się do: wpływu spożywania DHA przez matkę na prawidłowy rozwój wzroku i mózgu u płodu i niemowląt karmionych piersią, wpływu spożywania DHA na prawidłowy rozwój wzroku u niemowląt do 12. miesiąca życia oraz wpływu spożywania konkretnych preparatów (Lipil i Enfamil) na optymalny rozwój mózgu u niemowląt i małych dzieci.

TABELA 2: Stanowisko grupy ekspertów w sprawie suplementacji kwasu dokozaheksaenowego i innych kwasów tłuszczowych omega-3 w populacji kobiet ciężarnych, karmiących piersią oraz niemowląt i dzieci do 3 lat.

przewiń, aby zobaczyć całą tabelę

  LC-PUFA n-3
Niemowlęta urodzone o czasie karmione piersią Nie zaleca się dodatkowej suplementacji DHA diety niemowląt karmionych piersią
Niemowlęta urodzone o czasie karmione mlekiem modyfikowanym Suplementacja DHA może być korzystna wtedy, gdy spożycie DHA z pokarmem jest niewystarczające (zgodnie z aktualnymi wytycznymi Dyrektywy Unii Europejskiej dotyczącymi suplementacji LC-PUFA w mleku modyfikowanym z 2006 r.)
Niemowlęta urodzone przedwcześnie Korzystna i bezpieczna jest suplementacja DHA mieszanek dla niemowląt urodzonych przedwcześnie, jednak nie ustalono optymalnych dawek suplementacji
Dzieci do 3. roku życia 150-200 mg/dzień
Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią 250 mg/dzień + 200 mg DHA (400-600 mg DHA/dzień w przypadku małego spożycia ryb)

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: dr n. farm. Hanna Mojska Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.