Krztusiec - objawy, diagnostyka, leczenie

dr. n. biol. Marta Koton-Czarnecka
opublikowano: 08-04-2010, 00:00

Krztusiec jest jedną z 10 chorób zakaźnych najczęściej powodujących zgony u dzieci – podaje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Obserwowany obecnie wzrost zachorowań na krztusiec dotyczy głównie młodzieży i dorosłych, u których zanika odporność uzyskana w wyniku szczepienia w dzieciństwie. U dorosłych krztusiec przebiega dość łagodnie, ale mogą oni zarażać niemowlęta, dla których choroba stanowi zagrożenie życia.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Od połowy lat 90. ubiegłego wieku w wielu krajach świata obserwuje się wyraźny wzrost liczby zachorowań na tzw. nawracające choroby zakaźne, z których najistotniejsze są gruźlica i krztusiec. Z danych WHO wynika, że obecnie na krztusiec (powodowany przez bakterię Bordetella pertussis ) choruje 40 milionów osób rocznie, a około 400 tys. zachorowań kończy się zgonem. Ponieważ odporność swoista przeciwko krztuścowi, mierzona poziomem przeciwciał, zanika po 6-12 latach od podania ostatniej dawki szczepionki i po około 15 latach po przechorowaniu krztuśca, wzrost zachorowalności w krajach rozwiniętych dotyczy przede wszystkim nastolatków i osób dorosłych.

Dorośli źródłem zakażenia krztuścem

Lekarze zazwyczaj nie podejrzewają krztuśca u kaszlących osób dorosłych i raczej poszukują u nich innej choroby układu oddechowego. Nierozpoznany krztusiec, leczony jako przewlekle zapalenie oskrzeli lub astma oskrzelowa, oznacza podawanie pacjentowi niewłaściwych leków, naraża go na zbędne badania diagnostyczne i wizyty u lekarza, a zatem generuje całkowicie niepotrzebne koszty.

Niska w środowisku lekarskim świadomość zagrożenia krztuścem, brak rozpoznania choroby i właściwego jej leczenia stwarzają też niebezpieczeństwo rozprzestrzeniania się pałeczki krztuśca w populacji. Ryzyko jest realne, zwłaszcza że krztusiec charakteryzuje się bardzo wysokim wskaźnikiem podatności na zakażenie – zetknięcie się z bakterią prowadzi do zakażenia u około 95 proc. osób nieuodpornionych. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt z chorą osobą. Infekcja z łatwością przenosi się na innych dorosłych oraz na noworodki i niemowlęta, które nie otrzymały jeszcze pełnego cyklu szczepień przeciwkrztuścowych zgodnie z obowiązującym kalendarzem szczepień.

„Badania kliniczne i epidemiologiczne wykonywane od lat 90. XX wieku wykazują, że dorośli są ważnym rezerwuarem B. pertussis i częstym źródłem zakażenia niemowląt” – mówi prof. Janusz Ślusarczyk, kierownik Zakładu Zdrowia Publicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Potwierdzeniem tych słów są m.in. wyniki analizy przeprowadzonej przez amerykańskich epidemiologów z Chapel Hill School of Public Health, opublikowane w 2007 roku w Pediatric Infectious Disease Journal (2007, 26: 293-299). Badaniem objęto Kanadę, USA, Francję i Niemcy. Okazało się, że w 55 proc. przypadków zachorowań na krztusiec u niemowląt poniżej 6. miesiąca życia źródłem zakażenia są rodzice, w 20 proc. - ciotki, wujkowie i przyjaciele rodziców, a w 16 proc. rodzeństwo. Dziadkowie odpowiadali za kolejne 6 proc. zakażeń, a opiekunki za 2 proc.

Objawy krztuśca u dzieci

Przebieg krztuśca i jego obraz kliniczny zależą od wieku chorego. „Zdecydowanie największe ryzyko ciężkiego przebiegu tej choroby, powikłań i zgonu dotyczy niemowląt” – mówi dr n. med. Ewa Duszczyk z Kliniki Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Potwierdzają to dane WHO, według których ponad 90 proc. zgonów z powodu krztuśca występuje u dzieci, które nie ukończyły jeszcze dwunastego miesiąca życia.

Typowy przebieg krztuśca, występujący u starszych i nieuodpornionych dzieci, charakteryzuje się trzema fazami. W pierwszym, trwającym około 2 tygodni, okresie nieżytowym występują objawy przeziębienia z niewysoką gorączką i suchym kaszlem. Następnie choroba przechodzi w fazę napadową, dla której typowe są gwałtowne ataki bardzo męczącego kaszlu z tzw. zanoszeniem się i charakterystycznym „pianiem" oraz odkrztuszaniem gęstej wydzieliny śluzowej. Napadom kaszlu mogą towarzyszyć bladość lub zaczerwienienie skóry, wytrzeszcz oczu, wysuwanie języka, duszność, sinica, wymioty i znaczne wyczerpanie. Patomechanizm ataków kaszlu związany jest z działaniem toksyn bakteryjnych na ośrodek kaszlu oraz z destrukcją nabłonka dróg oddechowych. W trzecim okresie choroby – fazie rekonwalescencji – ustają napady kaszlu i wymiotów, poprawia się apetyt, poprawia nastrój pacjenta.

Objawy krztuśca u dorosłych

U osób dorosłych przebieg krztuśca jest łagodny i skąpoobjawowy, prawdopodobnie z powodu występowania u nich częściowej odporności po wcześniejszym zaszczepieniu. Obecnie w krajach rozwiniętych niemal wszystkie przypadki krztuśca u dorosłych dotyczą bowiem osób szczepionych przeciwko tej chorobie w dzieciństwie. Objawem klinicznym krztuśca u dorosłych jest zazwyczaj przewlekły kaszel, trwający do 100 dni (często pojawiający się tylko w nocy), a niekiedy także kłopoty ze snem. 

Objawy krztuśca u niemowląt

„U niemowląt krztusiec ma jeszcze inny przebieg. Zamiast kaszlu występuje u nich utrudniony oddech, kichanie, łzawienie, sinica i bezdechy – mówi dr Ewa Duszczyk. – Należy pamiętać, że bezdech może być jedyną manifestacją krztuśca u niemowlęcia i jednocześnie przyczyną jego zgonu”.

Najmłodszym dzieciom grożą też liczne powikłania krztuśca, do których zaliczane są: wtórne bakteryjne zapalenia ucha środkowego, zapalenie płuc, rozstrzenia oskrzeli, drgawki, niedotlenienie, zaburzenia świadomości, krwawienie do ośrodkowego układu nerwowego, trwałe uszkodzenia mózgu (dochodzi do nich w 2 proc. przypadków), a w konsekwencji opóźnienie rozwoju fizycznego i umysłowego.

Krztusiec - diagnoza i leczenie

„Do rozpoznania krztuśca najistotniejszy jest obraz kliniczny oraz wyniki badań laboratoryjnych. Charakterystyczna dla krztuśca jest wysoka leukocytoza (20-100 tys. leukocytów w 1 mm3 krwi) wraz z limfocytozą (do 90 proc.) oraz OB i CRP w normie. Przyspieszenie OB, wzrost stężenia CRP i gorączka świadczą o nadkażeniu bakteryjnym. Potwierdzeniem diagnozy jest stwierdzenie przeciwciał przeciwko B. pertussis w klasie IgA” – wyjaśnia dr Ewa Duszczyk.

Podstawą leczenia krztuśca jest antybiotykoterapia. Aby była skuteczna, antybiotyki trzeba podać już w okresie nieżytowym, tj. w pierwszych 2-3 tygodniach kaszlu. „Lekiem z wyboru są makrolidy, gdyż cefalosporyny I i II generacji nie eradykują bakterii B. pretussis. Ważne jest też leczenie wspomagające - odsysanie wydzieliny, wietrzenie pomieszczenia, zachowanie ciszy i spokoju. Chorym na krztusiec nie wolno podawać preparatów hamujących odruch kaszlu ani mukolityków, gdyż rozrzedzona wydzielina mogłaby zalać drogi oddechowe” – tłumaczy dr Ewa Duszczyk.

W przypadku stwierdzenia krztuśca należy profilaktycznie podać antybiotyk (erytromycynę lub klarytromycynę) także osobom z najbliższego otoczenia chorego – rodzeństwu, rodzicom i innym domownikom.

Profilaktyka - szczepienia przeciw krztuścowi

„Zgodnie z kalendarzem szczepień obowiązkowych w Polsce, cykl szczepień przeciwko krztuścowi, błonicy i tężcowi przeprowadzany jest w pierwszym półroczu życia dziecka, a dawka przypominająca podawana jest w szóstym roku życia. Z uwagi na wzrastającą liczbę zachorowań na krztusiec wśród młodzieży i dorosłych, w wielu krajach Europy (m.in. w Niemczech, Belgii, Włoszech) wprowadzono już obowiązkowe szczepienia przeciwkrztuścowe dla nastolatków” – mówi prof. Janusz Ślusarczyk.

Szczepienia przeciw krztuścowi dla młodzieży w wieku 11-18 lat oraz dorosłych w wieku 19-64 lata rekomendowane są też przez amerykański Komitet Doradczy ds. Szczepień (Advisory Committee for Immunization Practices, ACIP) działający przy Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (Center for Disease Control and Prevention, CDC). Amerykańscy eksperci zalecają wykonanie tych szczepień szczególnie kobietom planującym ciążę lub będącym bezpośrednio po porodzie, innym dorosłym spodziewającym się bliskich kontaktów z niemowlętami (np. dziadkom), a także pracownikom ochrony zdrowia w szpitalach i ambulatoriach. Nad przygotowaniem podobnych zaleceń dotyczących szczepień przeciwko krztuścowi u młodzieży i dorosłych pracuje obecnie Polskie Towarzystwo Wakcynologii. 

Na rynkach światowych dostępne są cztery preparaty przeznaczone do szczepienia przypominającego przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi u osób powyżej czwartego roku życia. Ich wyróżnikiem jest zawartość bezkomórkowego komponentu krztuśca (aP), a także obniżone stężenia toksoidu błonniczego i tężcowego w porównaniu ze szczepionkami przeznaczonymi do szczepień podstawowych. Szczepionki Boostrix firmy GSK oraz Adacel firmy Sanofi-Pasteur chronią przed zachorowaniem na błonicę, tężec i krztusiec, natomiast Boostrix-IPV (GSK) i Adacel-Polio (Sanofi Pasteur) dodatkowo zabezpieczają przed wirusem polio.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: dr. n. biol. Marta Koton-Czarnecka

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.