Koronawirus SARS-CoV-2: transplantacje narządowe w dobie pandemii COVID-19

Rozmawiała Monika Majewska
opublikowano: 31-03-2020, 10:54

"U chorych, którzy mają obniżoną odporność immunologiczną, a taką grupą są pacjenci po transplantacjach, zagrożenie infekcją SARS-CoV-2 jest największe. U nich też przebieg COVID-19 jest najcięższy. Dlatego pacjent musi wyrazić zgodę na podjęcie ryzyka, jakim jest przeszczepienie narządu w czasie pandemii” - podkreśla w wywiadzie dla "Pulsu Medycyny" prof. dr hab. n. med. Lech Cierpka, konsultant krajowy w dziedzinie transplantologii klinicznej. Apeluje też do decydentów, aby wyłączyć oddziały transplantacyjne z pełnienia ostrych dyżurów i przyjmowania pacjentów z SOR.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Wobec zagrożenia koronawirusem SARS-CoV-2 wykonywanie przeszczepów narządów wymaga wzmożonych środków ostrożności. Jakie są wytyczne dotyczące przeprowadzania transplantacji w czasie pandemii COVID-19?

Prof. dr hab. n. med. Lech Cierpka
Zobacz więcej

Prof. dr hab. n. med. Lech Cierpka Archiwum prywatne

Stanowiska w tej sprawie są wypracowywane na bieżąco. Opracował je także Poltransplant, który rekomenduje utrzymanie transplantacji narządowych, ale pod pewnymi rygorami. U zmarłego dawcy oraz u biorcy należy wykonać test na obecność koronawirusa SARS-CoV-2. U dawcy nie wystarczy przeprowadzenie badań w kierunku obecności przeciwciał, potrzebne są badania genetyczne. Jeśli ich wynik okaże się dodatni, należy odstąpić od pobrania narządu. Z kolei u biorcy trzeba każdorazowo wykonać test na obecność wirusa. Jeśli jego wynik będzie ujemny, ryzyko infekcji maleje. Na wyniki badania genetycznego u biorcy trzeba czekać dzień lub dwa, w związku z czym mogą być znane dopiero po transplantacji. Oczekiwanie na wynik badania genetycznego biorcy stwarza zagrożenie, że pobrany narząd przekroczy czas przechowywania i nie będzie nadawał się do przeszczepienia.

Obecnie zaleca się także unikać pobierania narządów od dawców żywych i przeszczepiania ich biorcom, ponieważ zagrożenie zakażenia jest w tym przypadku obustronne: od osoby, od której pobiera się narząd (najczęściej to nerka lub fragment wątroby) oraz od biorcy.

Istnieją również ścisłe zalecenia epidemiologiczne, które obowiązują wszystkich, a w przypadku transplantologii są jeszcze bardziej rygorystyczne. Biorca narządu to specyficzny pacjent, u którego jest stosowana immunosupresja, czyli obniżanie odporności immunologicznej za pomocą leków, aby nie doszło do odrzucenia narządu. Taki pacjent jest bardzo podatny na wszelkie schorzenia, tym bardziej na choroby wirusowe.

W nawiązaniu do zaleceń Poltransplantu wydał pan dodatkowe rekomendacje, skierowane do konsultantów wojewódzkich w dziedzinie transplantologii klinicznej.

Jako konsultant krajowy wydałem dodatkowe zalecenia, aby ograniczyć wykonywanie transplantacji narządowych jedynie do przypadków pilnych, czyli np. takich, w których dochodzi do zagrożenia życia. Przypadki pilne w najmniejszym stopniu dotyczą transplantacji nerek, ponieważ można zastosować leczenie nerkozastępcze - hemodializę, dializę otrzewnową – przedłużając dzięki temu czas oczekiwania na przeszczepienie. Jednak i w tym przypadku czasami zdarzają się sytuacje zagrożenia życia, np. brak dostępu naczyniowego do dializy. Decyzja dotycząca wykonania przeszczepu będzie należała tylko do kierownika ośrodka transplantacyjnego. To on będzie oceniał, który przypadek jest zagrażający życiu. Będzie musiał wziąć pod uwagę wszystkie „za” i „przeciw” - rozważyć, czy należy podjąć ryzyko i wykonać transplantację. 

Pobieranie narządów od dawców zmarłych odbywa się na oddziale intensywnej terapii, gdzie przebywają oni pod respiratorem. Wydaje się, że w dobie pandemii COVID-19 decyzję o pobraniu narządów do przeszczepienia musi podejmować ordynator tego oddziału. Podejrzewam jednak, że w wyniku pandemii dojdzie do dramatycznego spadku dawstwa narządów, ponieważ respiratory będą potrzebne, aby ratować pacjentów z COVID-19. 

Nie podejmuję się wydawania np. rekomendacji wykonywania transplantacji komórek krwiotwórczych. Te przeszczepienia są wykonywane w stanach zagrożenia życia, a decyzja jest w gestii hematologów.

Jakie jeszcze wydał pan zalecenia w związku z sytuacją pandemii?

Wydałem również rekomendację, aby wykluczyć stosowanie immunosupresji indukcyjnej, która jest radykalna i powoduje deplecję układu immunologicznego. Jednak najważniejszym zaleceniem jest to, że biorca musi wyrazić zgodę na podjęcie ryzyka, jakim jest wykonanie transplantacji w dobie pandemii. Musi być on także uświadomiony, jakie w związku z tym czeka go zagrożenie. 

Osoby po przeszczepieniach są szczególnie narażone na zakażenie. Jak powinni postępować pacjenci po transplantacjach oraz opiekujący się nimi lekarze?

U chorych, którzy mają obniżoną odporność immunologiczną, a taką grupą są pacjenci po transplantacjach, zagrożenie infekcją SARS-CoV-2 jest największe. U nich też przebieg COVID-19 jest najcięższy. W przypadku tych chorych trzeba wprowadzić postępowanie izolacyjne, całkowicie ich oddzielając od innych pacjentów, aby nie doszło do zakażenia. Na oddziałach transplantacyjnych należy wprowadzić postępowanie epidemiologiczne. Są to typowe zalecenia, stosowane w każdym ośrodku szpitalnym. 

Z kolei pacjent po transplantacji będący w domu jest pod jeszcze większym rygorem. Powinien unikać zbiorowisk ludzkich, pozostać w domu. To są zalecenia, które obejmują wszystkich pacjentów znajdujących się w grupie ryzyka zakażenia koronawirusem, a pacjentów po przeszczepieniu tym bardziej.

Jakie są jeszcze rekomendacje dla ośrodków transplantacyjnych dotyczące postępowania z pacjentem po przeszczepieniu?

Powinny być stosowane dodatkowe zalecenia, takie jak nieprzyjmowanie chorych na oddziały transplantacyjne. Często jest to nie tylko oddział transplantacyjny, lecz np. oddział chorób wewnętrznych i transplantologii, oddział chirurgii ogólnej i transplantacyjnej. W takich przypadkach część transplantacyjna powinna być oddzielona od reszty szpitala. Jednak najlepiej, aby oddział, który ma w nazwie „transplantacyjny”, nie przyjmował tzw. chorych ostrodyżurowych i ze szpitalnych oddziałów ratunkowych, żeby jak najbardziej zmniejszyć zagrożenie zakażenia. Wysłałem w tej sprawie zalecenia do konsultantów wojewódzkich. Ci z kolei zwrócili się z moim pismem do ministra zdrowia, aby koordynator na szczeblu wojewódzkim wydał takie zarządzenie.

W celu ograniczenia przemieszczania się chorego do odległego ośrodka transplantacyjnego i zmniejszenia ryzyka zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2 dozwolone są także zmiany alokacji nerek w kierunku alokacji regionalnej.

O tych zmianach mówiło się już od kilku lat. W Polsce alokacja nerek odbywa się na takiej zasadzie, że pacjent przyjeżdża do ośrodka transplantacyjnego, np. chory ze Szczecina musi udać się do Katowic. Należy starać się wykonywać transplantacje w ośrodku, w którym biorca przebywa, tak aby zmniejszyć zagrożenie spowodowane przemieszczaniem się biorców narządów. Nad tym ciągle pracujemy i wydaje się, że obecna sytuacja epidemiologiczna zmusi nas do zmiany alokacji i dystrybucji, głównie nerek, które będą przywożone do ośrodka biorcy.

W przypadku wątroby, serca i płuc dystrybucja odbywa się regionalnie, w obrębie województw najbliższych ośrodka transplantacyjnego. Natomiast jeśli chodzi o nerki, to z powodu lepszych wyników zależnych od zgodności tkankowej, dobór biorców dotyczy całej populacji Polski.

O KIM MOWA

Prof. dr hab. n. med. Lech Cierpka jest specjalistą chirurgii ogólnej, chirurgii naczyniowej, transplantologii klinicznej i angiologii, głównym lekarzem konsultantem w zakresie chirurgii ogólnej, naczyniowej i transplantacyjnej w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym im. A. Mielęckiego SUM w Katowicach, konsultantem krajowym w dziedzinie transplantologii klinicznej. Uczestniczył w pierwszym w Polsce jednoczasowym przeszczepie serca i nerki.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Rozmawiała Monika Majewska

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.