Kobiety w ciąży powinny mieć lepszą opiekę dietetyczną

Rozmawiała Małgorzata Konaszczuk
opublikowano: 26-02-2014, 19:03

Kobieta ciężarna musi mieć świadomość, że jest jedynym żywicielem swojego dziecka, a to, czy dostarczy mu wszystkich składników odżywczych potrzebnych w życiu płodowym, będzie miało wpływ na jego późniejszy rozwój i zdrowie. O tym, jak kobieta w ciąży powinna się prawidłowo odżywiać oraz jakie zagrożenia może spowodować brak niezbędnych składników w diecie „Puls Medycyny” rozmawia z prof. dr. hab. n. med. Piotrem Sochą, kierownikiem Oddziału Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytutu „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Czy złe odżywianie ciężarnej może powodować zagrożenia zdrowotne dla dziecka w przyszłości?
Największym zagrożeniem zdrowotnym dla dziecka jest wcześniactwo, z którym wiąże się niska masa urodzeniowa. Wcześniactwo jest w tej chwili dominującym problemem w neonatologii. Niesie ono ryzyko zburzeń rozwoju we wczesnym wieku niemowlęcym, ale i wystąpienia chorób w wieku późniejszym. Wiemy, że odpowiednie żywienie kobiety w ciąży ma tu znaczenie, a niektóre substancje dostarczane w diecie zmniejszają ryzyko przedwczesnego porodu. Taką substancją jest kwas dokozaheksaenowy, co wykazały dwa duże badania, przeprowadzone przez Makrides* oraz przez Susan Carlson. Zmniejszenie ryzyka przyjścia na świat dziecka z niską masą urodzeniową eliminuje jednocześnie ryzyko wystąpienia powikłań z tym związanych.

Jaka jest świadomość kobiet ciężarnych na temat wpływu żywienia na zmniejszenie ryzyka urodzenia wcześniaka?
Kształtowanie tej świadomości zależy po części od opieki nad kobietą ciężarną, czasami też od środowiska, z którego ona pochodzi. Kobieta nie zawsze od początku ciąży szuka opieki ginekologa położnika. Od niej też zależy, czy zgłasza się systematycznie na kontrolę, czy korzysta z porad w zakresie żywienia, udzielanych przez ginekologów. A oni są świadomi tego, że kobieta ciężarna musi się odpowiednio odżywiać, kontrolują przyrost jej masy ciała. Warto radzić się lekarza, gdyż zarówno niedbanie o to, co się je, jak i nadmierna troskliwość oraz eliminowanie z diety np. składników alergizujących również może prowadzić do niedożywienia matki i konsekwencji rozwojowych dla dziecka.
Z punktu widzenia rozwoju alergii u dziecka nie ma znaczenia, czy kobieta w ciąży spożywa produkty potencjalnie alergizujące, co bezsprzecznie udowodniono w badaniach klinicznych.

Na jakie choroby narażone są dzieci przedwcześnie urodzone?
Badania epidemiologiczne D. Barkera, przeprowadzone dość dawno, wykazały, że u dzieci z niską masą urodzeniową jest zwiększone ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych, czyli chorób układu krążenia, zawału serca, udaru mózgu, cukrzycy typu 2. Badanie pochodzi z obserwacji dużej liczby osób, które urodziły się w czasie II wojny światowej w Holandii z niską masą urodzeniową spowodowaną niedożywieniem matek z powodu braku dostępu do żywności. Okazało się, że to właśnie niska masa urodzeniową była czynnikiem ryzyka wystąpienia chorób w wieku późniejszym.
Obecnie trochę zmienia się pogląd na ten temat. Oczywiście, nadal niska masa urodzeniowa jest czynnikiem ryzyka, ale rolę też odgrywa szybki przyrost masy ciała w pierwszych miesiącach życia takiego dziecka. Wprawdzie jest on oczekiwany, ale może sprzyjać ryzyku wystąpienia chorób w wieku dorosłym. Z badań przedstawionych przez Athula Shinghala wynika, że u wcześniaków, którym dostarczano dużo białka, dużo energii, częściej rozwija się insulinooporność i szereg zaburzeń wchodzących w skład zespołu metabolicznego.
Należy jednak pamiętać, że dzieci urodzone przedwcześnie wymagają podawania im dużej ilości białka dla zapewnienia prawidłowego rozwoju układu nerwowego. Trwa więc dyskusja pomiędzy ekspertami, w jaki sposób uzyskać korzyść w postaci dobrego rozwoju układu nerwowego dziecka, a zarazem chronić przed ryzykiem wystąpienia chorób w późniejszym czasie. Priorytetem jest rozwój układu nerwowego, dlatego nie ogranicza się, szczególnie w pierwszych tygodniach życia, podaży białka i energii, bo przedwczesny poród przerywa ten proces. Ważne jest, aby po osiągnięciu prawidłowej masy ciała, przyrost ten nie był tak szybki, aby w odpowiednim czasie zmniejszyć podaż energii i białka i w ten sposób chronić dziecko przed otyłością oraz jej powikłaniami w wieku późniejszym.

Jak wyważyć dietę pomiędzy eliminowaniem a jedzeniem za dwoje?
Są normy określające oczekiwany przyrost masy ciała kobiety ciężarnej. Ginekolodzy je znają i powinni kontrolować swoje pacjentki. Niestety, tak jak powszechnym problemem jest otyłość w naszej populacji, podobnie jest z nadmiernym przyrostem masy ciała w ciąży. Trudno jest to kontrolować i nad tym zapanować. Rozwiązaniem mogłaby być lepsza opieka dietetyczna, ale nie ma czegoś takiego, jak porada dietetyczna rozliczana w ramach NFZ. O tym się dyskutuje. Nie chodzi o poradnictwo w stosunku do całej populacji, ale do osób, które są w grupie ryzyka. Porady dietetyczne są udzielane w ramach innych konsultacji lekarskich. W wielu krajach, np. w Wielkiej Brytanii, dietetycy stanowią dużą część personelu medycznego, prowadzą nawet żywienie pozajelitowe, ale w Polsce dietetyków zatrudnionych w ramach szpitalnej i poradnianej opieki medycznej jest bardzo mało. Zazwyczaj pacjenci są zmuszeni do szukania płatnych konsultacji bez gwarancji, że taka opieka działa w dobrze kontrolowanym systemie medycznym.

Co trzeba wyeliminować z diety kobiety ciężarnej?
Kobietom ciężarnym nie zabraniamy spożywania czegokolwiek. Ich dieta powinna być urozmaicona. Należy jednak zwrócić uwagę na jakość produktów pod względem zawartości toksyn. W pierwszym okresie ciąży płód ma większą łatwość akumulowania substancji toksycznych. Dlatego należy zwrócić uwagę np. na jakość spożywanych ryb.
Wszystkie produkty powinny być świeże, gdyż istnieje również zagrożenie mikrobiologiczne. Każde zatrucie pokarmowe jest ryzykiem dla ciąży. Jakość żywności, odpowiednie jej przechowywanie i czystość to są główne zasady, jakimi trzeba się kierować w odżywianiu kobiet ciężarnych.
Jeśli chodzi o witaminy, to kwas foliowy powinien być podawany jeszcze przed zajściem w ciążę oraz przez pierwszy trymestr jej trwania, bo jak udowodniono, zmniejsza to ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u dziecka. Ważna jest też odpowiednia podaż witaminy D oraz żelaza (kobiety ciężarne są szczególne narażone na niedokrwistość). Kwas dokozaheksaenowy ma znaczenie w zmniejszeniu ryzyka porodu przedwczesnego, ale przede wszystkim ma korzystny wpływ na rozwój ośrodkowego układu nerwowego dziecka. Są to składniki ważne, co nie znaczy, że dieta przyszłej matki ma się składać z samych suplementów. Ma być ona urozmaicona oraz ewentualnie uzupełniana o składniki, których pożywienie nie dostarcza.

Jak powinna wyglądać piramida żywieniowa dla kobiety w ciąży?
Wyglądałaby ona identycznie, jak dla zdrowej populacji. Zwiększyć należy tylko ilość energii. Kobieta ciężarna musi mieć dostarczone o tyle więcej energii, ile zużywa na wbudowywanie w płód i łożysko. Ta liczba kalorii jest określona, można ją na każdym etapie wyliczyć i kontrolować. Zależnie od okresu ciąży, jest to do 500 kcal w ciągu dnia. Nie jest dobrze, jeśli przyrost postępuje zbyt szybko, ale zbyt mała podaż energii jest również niebezpieczna. Kobieta w ciąży musi w kwestii diety zachowywać się rozsądnie.


* Makrides M., Gibson R.A., McPhee A.J., Yelland L., Quinlivan J., Ryan P., DOMInO Investigative Team: Effect of DHA supplementation during pregnancy on maternal depression and neurodevelopment of young children: a randomized controlled trial.
JAMA 2010 Oct 20; 304(15): 1675-83. doi: 10. 1001/jama.2010.1507.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Rozmawiała Małgorzata Konaszczuk

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.