Jaskra nieleczona prowadzi do utraty wzroku

Rozmawiała Monika Rachtan
opublikowano: 26-04-2021, 10:09

W doborze optymalnej terapii dla chorego na jaskrę lekarz powinien kierować się przede wszystkim skutecznością terapeutyczną leku, ale uwzględnić także akceptację i gotowość do jego stosowania przez pacjenta. O możliwościach leczenia jaskry i wyzwaniach, które mogą napotkać specjaliści, rozmawiamy z prof. dr hab. n. med. Martą Misiuk-Hojło.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
O KIM MOWA

Prof. dr hab. n. med. Marta Misiuk-Hojło jest specjalistą w dziedzinie chorób oczu, kierownikiem Katedry i Kliniki Okulistyki Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, konsultantem wojewódzkim w dziedzinie okulistyki dla województwa dolnośląskiego, członkiem zarządu Polskiego Towarzystwa Okulistycznego i przewodniczącą Dolnośląskiego Oddziału PTO, członkiem Europejskiego Towarzystwa Jaskrowego.

Czy jaskra jest poważnym problemem zdrowotnym w Polsce?

Z punktu widzenia okulisty, ale także innych specjalistów, jaskra jest poważnym problemem zdrowotnym. Jest to choroba, która jeśli nie jest na czas rozpoznana i leczona, może prowadzić nawet do utraty wzroku. Natomiast jeżeli jej diagnoza zostanie postawiona wcześnie, istnieje możliwość wprowadzenia odpowiedniego leczenia, które pozwala zatrzymać rozwój choroby, a pacjent dozna jedynie niewielkiego ubytku narządu wzroku. Wprowadzenie wczesnego postępowania leczniczego zapewnia pacjentowi lepszą jakość życia — pomimo choroby, pozostaje on osobą sprawną i samodzielną. Dlatego tak bardzo zależy nam, specjalistom, aby temat jaskry był szeroko poruszany i rozpowszechniany wśród lekarzy różnych specjalności.

Czy można scharakteryzować osoby szczególnie narażone na tę chorobę?

Szacuje się, że w Polsce na jaskrę choruje około 800 tys. osób. Większość z nich nie jest jednak świadoma swojej choroby, praktyka kliniczna pokazuje bowiem, że jaskra jest leczona zaledwie u ok. 10 proc. wszystkich chorych.

Na jaskrę chorują najczęściej osoby po 40. r.ż. Do czynników ryzyka, poza wiekiem, należą: krótkowzroczność, niskie ciśnienie tętnicze, występowanie jaskry w rodzinie. Aspekt związany z niskim ciśnieniem tętniczym i występowaniem jaskry jest niezwykle ciekawy i, mam wrażenie, jeszcze mało znany większości lekarzy. U pacjentów z niskim ciśnieniem tętniczym nerw wzrokowy, zwłaszcza w nocy, jest niedostatecznie odżywiony i ukrwiony. W związku z tym łatwiej dochodzi do jego zaników.

Szczególną uwagę lekarzy powinni tu zwrócić pacjenci, którzy zgłaszają silne marznięcie stóp i dłoni. Osoby te wykazują najczęściej niskie krążenie obwodowe krwi, a nerw wzrokowy, narząd najbardziej zagrożony przez rozwój jaskry, jest odżywiany poprzez końcowe tętniczki krążenia, podobnie jak palce stóp czy dłoni. W przypadku tych pacjentów uzasadnione jest podejrzewanie, że również nerw wzrokowy może być niewystarczająco ukrwiony. Są to więc osoby, u których zasadne jest wykonanie badań wykluczających lub potwierdzających obecność jaskry.

Na ryzyko występowania jaskry są narażone także osoby z zespołem bezdechu śródsennego. Zespół ten jeszcze nieczęsto jest wymieniany jako czynnik sprzyjający zapadalności na jaskrę, ale pierwsze badania i obserwacje pokazują, że takie ryzyko istnieje.

Znajomość czynników ryzyka zachorowania na jaskrę przez lekarzy różnych specjalności jest bardzo istotna, bo to właśnie ich zadaniem jest edukowanie pacjentów, ale także kierowanie tych najbardziej predysponowanych do jej rozwoju na badania przesiewowe dotyczące jaskry. Niezwykle ważne jest, aby rozpoznawać tę chorobę na wczesnym etapie rozwoju, gdy pacjent nie odczuwa jeszcze jej objawów. Ale w jego narządzie wzroku już zachodzą istotne zmiany wynikające z choroby, które z czasem będą się pogłębiały i staną się powodem stopniowej, sukcesywnej utraty wzroku.

Co bardzo ważne, badania pozwalające potwierdzić lub wykluczyć jaskrę, nie są badaniami inwazyjnymi i zazwyczaj są dostępne w większości gabinetów okulistycznych. Dlatego jeszcze raz podkreślam, że u pacjentów zgłaszających omawiane dolegliwości, szczególnie po 40. r.ż., warto wykonać badania profilaktyczne w kierunku jaskry lub na takie badania skierować.

A gdy jaskra zostanie rozpoznana u pacjenta, na jakie opcje terapeutyczne może on liczyć?

Leczenie jaskry z wyboru polega na farmakoterapii za pomocą kropli. Istnieje także możliwość zastosowania leczenia laserowego i operacyjnego. Obecnie jednak leczenie operacyjne jaskry jest obarczone stosunkowo wysokim ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Podejmuje się je zatem jedynie u pacjentów, którzy nie reagują odpowiednio na leczenie kroplami lub nie stosują leczenia w tej postaci.

Przyczyny zaniechania terapii mogą być bardzo różne. Warto pamiętać, że choroba ta najczęściej dotyczy osób starszych, które mogą zapominać o przyjmowaniu leku, być samotne i niezdolne do samodzielnego stosowania kropli, a także cierpieć np. na chorobę Parkinsona, która uniemożliwia im zakrapianie oczu. W przypadku pacjentów w podeszłym wieku bardzo ważna przy wyborze metody leczenia jest czujność lekarza, ale także wiedza o chorym. Specjalista, który zapozna się z historią zdrowia i choroby pacjenta, jest w stanie trafniej wskazać dopasowaną do potrzeb chorego metodę terapii.

Czy w Polsce jest dostęp do leków standardowo dziś stosowanych w jaskrze?

Obecnie dostęp do farmakologicznych metod leczenia jaskry jest w Polsce dobry, nawet jeśli porównujemy go do sytuacji w innych krajach europejskich. Przed laty sytuacja była gorsza, ponieważ leki stosowane w jaskrze były drogie i nie wszystkie objęte refundacją. Obecnie większość z dostępnych leków jest w Polsce refundowana. W zależności od preparatu pacjent może liczyć na częściową lub niemal całkowitą refundację kosztów. Lekarze mogą zatem pozwolić sobie na dobór preparatu w zależności od typu jaskry, jaka występuje u danego pacjenta, a nie od jego zamożności.

Warto tu także podkreślić, że leczenie jaskry jest prowadzone przez kilka lub kilkanaście lat, a w niektórych przypadkach nawet do końca życia pacjenta. Zatem comiesięczny koszt leku musi być uwzględniony w budżecie chorego. A przypominam, że jaskra najczęściej dotyczy osób po 60. czy nawet 70. r.ż., którzy przyjmują także wiele innych leków. Koszt, jaki jeszcze kilka lat temu musieli ponosić chorzy w związku z leczeniem jaskry, mógł być dla nich dużym obciążeniem finansowym. Na szczęście teraz leki te są tańsze, a tym samym i bardziej dostępne, także dla osób starszych.

Obecnie uważa się, że spośród kilku grup leków stosowanych w jaskrze najlepiej sprawdzają się analogi prostaglandyn.

W niektórych kroplach do oczu znajdują się konserwanty — jaka jest ich funkcja?

Krople, także te stosowane obecnie w leczeniu jaskry, były opracowywane jeszcze w ubiegłym wieku. Celem ich twórców było umożliwienie stosowania kropli z jednego opakowania np. przez miesiąc. Musiały one zatem zawierać konserwanty. Obecnie istnieje szereg leków przeciwjaskrowych zamkniętych w małych plastikowych buteleczkach, tzw. minimsach, których zawartość musi zostać zużyta w ciągu doby. W takich kroplach nie stosuje się konserwantów. Na rynku jest jednak wciąż sporo leków przeciwjaskrowych z ich zawartością.

Jednym z konserwantów obecnych w lekach przeciwjaskrowych jest chlorek benzalkonium, który może działać drażniąco na powierzchnię oka u osób do tego predysponowanych. Ten sam chlorek benzalkonium pozwala jednak na lepszą penetrację leku przez rogówkę, czyli zapewnia większą skuteczność leczenia. Leki zawierające konserwanty stosujemy zatem u chorych, u których podrażnienia oka nie występują. Jeśli po wykonaniu próby na rogówce oka, pojawi się podrażnienie, należy zmodyfikować leczenie, wykorzystując preparat w minimsach.

Warto jednak zauważyć, że leki w minimsach nie zawsze spełniają oczekiwania pacjentów. Ze względu na to, że plastikowa buteleczka jest bardzo małych rozmiarów, u części chorych, szczególnie w zaawansowanym wieku, pojawiają się trudności manipulacyjne, które uniemożliwiają podanie kropli. Podsumowując, dobierając odpowiedni preparat dla danego pacjenta, należy zwrócić uwagę na czynniki, które mogą utrudniać choremu przyjmowanie leku. W przypadku jaskry, podobnie jak w wielu innych chorobach przewlekłych, bardzo ważna jest indywidualizacja terapii, uwzględniająca potrzeby i możliwości pacjenta.

W październiku ubiegłego roku opublikowane zostały europejskie wytyczne dotyczące leczenia jaskry. Czy wprowadzono istotne zmiany w standardach terapii?

Środowisko okulistyczne oczekiwało, że europejskie wytyczne będą bardziej krytyczne wobec kropli, które zawierają konserwanty. Dokument z października 2020 r. tego nie potwierdził. Minimsy, o których mówiłam wcześniej, są dostępne na rynku już od kilku lat, można było zatem porównać skuteczność i bezpieczeństwo kropli zawierających konserwanty z lekami od nich wolnymi — w małych opakowaniach. Ubiegłoroczne wytyczne nie dają jednak przewagi żadnym z omawianych grup preparatów, zarówno zawierających konserwanty, jak i tym, które ich nie zawierają.

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.