Jakie konsekwencje może mieć niezrealizowanie obowiązku szczepień przeciwko COVID-19

Marcin Andrzejwicz, radca prawny specjalizujący się w zagadnieniach prawa medycznego i prawa procesowego
opublikowano: 28-01-2022, 15:00

Po rozporządzeniu ministra zdrowia zaczęły pojawiać się głosy, że obowiązek szczepień przeciwko COVID-19 jest nielegalny. Oburzenie wyraża część personelu, zwłaszcza tego niemedycznego, którego obowiązek szczepień dotyczy. Jakie konsekwencje w tej sytuacji może mieć odmowa zaszczepienia się?

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Obowiązek poddania się szczepieniom przeciw COVID-19 wynika z mocy przepisów ustawowych, podobnie jak w zakresie przepisów o szczepieniach ogólnych.
Fot. AdobeStock

Gorącym ostatnio tematem jest wprowadzany z dniem 1 marca 2022 r. obowiązek zaszczepienia przeciwko COVID-19 personelu podmiotów leczniczych i innych grup, skutkujący otrzymaniem paszportu covidowego.

Kto będzie miał obowiązek zaszczepienia się przeciw COVID-19

Zgodnie z rozporządzeniem ministra zdrowia z dnia 22 grudnia 2021 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2021 r., poz. 2398), obowiązkiem szczepień objęto trzy grupy:

  1. pracowników podmiotów leczniczych — osoby wykonujące zawód medyczny w podmiotach wykonujących działalność leczniczą oraz osoby wykonujące czynności zawodowe w tych podmiotach, inne niż wykonywanie zawodu medycznego. Są to nie tylko lekarze, pielęgniarki, położne itd., lecz także pracownicy szpitalnych działów księgowości, administracji, sprzętu medycznego.
  2. osoby zatrudnione oraz osoby realizujące usługi farmaceutyczne, zadania zawodowe lub czynności fachowe w aptece ogólnodostępnej lub punkcie aptecznym;
  3. studenci kształcący się na kierunkach przygotowujących do wykonywania zawodu medycznego.

Efektem szczepienia musi być uzyskanie unijnego cyfrowego zaświadczenia (paszportu covidowego). Oznacza to, że należy przyjąć odpowiednią liczbę dawek szczepionki. Rozporządzenie przewiduje możliwość wyłączenia obowiązku szczepienia w przypadku istnienia przeciwwskazań do szczepienia w zakresie stanu zdrowia osób zobowiązanych.

Rozporządzenie dot. obowiązkowych szczepień przeciw COVID-19 
ma oparcie w ustawie

Oczywiście, w przestrzeni publicznej już zaczęto podnosić głosy, że obowiązek szczepień jest nielegalny. Oburzenie wyraża część personelu, zwłaszcza tego niemedycznego, którego obowiązek szczepień dotyczy. Wypada więc w tym kontekście podsumować krótko możliwe konsekwencje wprowadzenia obowiązku szczepień.

Przede wszystkim należy przypomnieć, iż ustawa z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi przewiduje w art. 46 ust. 3, że ogłaszając stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii, minister właściwy do spraw zdrowia lub wojewoda mogą nałożyć obowiązek szczepień ochronnych na inne osoby niż określone na podstawie art. 17 ust. 9 pkt 2 oraz przeciw innym zakażeniom i chorobom zakaźnym, o których mowa w art. 3 ust. 1. Choć obowiązek szczepień został wprowadzony do rozporządzenia o ogłoszeniu stanu epidemii, to minister zdrowia nie powołuje się na przepis, który wskazałem powyżej. Powołuje się bowiem na ust. 4 cytowanego artykułu, który mówi o możliwości ustanowienia drogą rozporządzeń obowiązków dotyczących stanów epidemii. Tak czy owak, należy wskazać, że rozporządzenie ma oparcie w ustawie.

Co grozi pracownikowi, który nie chce się zaszczepić przeciwko COVID-19 - rozbieżne stanowiska szpitali

Narzuca się pytanie, jakich konsekwencji mogą spodziewać się niezaszczepieni pracownicy. Tego nie reguluje bowiem wprost rozporządzenie, a znane na dzisiaj stanowiska polskich szpitali w tym zakresie są rozbieżne. Jeden z największych lubelskich szpitali, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 4 ogłosił: „Z osobą, która na dzień 1 marca 2022 roku nie będzie posiadała ważnego unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID, statusu ozdrowieńca lub zaświadczenia od lekarza specjalisty o przeciwwskazaniach do szczepienia, pracodawca będzie zobowiązany do rozwiązania umowy”. Inne podmioty wypowiadają się mniej kategorycznie, zapewne mając na uwadze sytuację kadrową.

Analizując tę kwestię pod kątem prawnym, mogę wypowiedzieć się w tym zakresie, przewidując niejako, co może się wydarzyć. Co do realnych konsekwencji prawnych braku zaszczepienia będziemy świadomi zapewne za ponad rok, gdy zapadną pierwsze wyroki sądów w sprawach na kanwie tych przepisów. Interpretacja przepisów to jedno, a faktycznie to niezależne i niezawisłe sądy je stosują i wypowiadają się na temat mocy wiążącej oraz konsekwencji regulacji prawnych.

Konsekwencje naruszenia przepisów o obowiązkowym szczepieniu przeciw COVID-19 w przypadku osób zatrudnionych na umowę o pracę - rozwiązanie umowy 
z wypowiedzeniem lub bez

Na gruncie prawa pracy widziałbym dwie możliwości rozwiązania umowy z pracownikiem, który nie poddał się obowiązkowi szczepienia.

Prawo w medycynie
Newsletter przygotowywany przez radcę prawnego specjalizującego się w zagadnieniach prawa medycznego
ZAPISZ MNIE
×
Prawo w medycynie
Wysyłany raz w miesiącu
Newsletter przygotowywany przez radcę prawnego specjalizującego się w zagadnieniach prawa medycznego
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Grupa Rx sp. z o.o. Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Po pierwsze, pracodawca może polecić pracownikowi wykonanie czynności zgodnej z prawem i dotyczącej wykonywanej pracy. Brak podporządkowania się poleceniu może skutkować rozwiązaniem umowy bez wypowiedzenia w trybie art. 52 k.p. z uwagi na ciężkie naruszenie przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych. Oczywiście, w praktyce to sądy pracy będą weryfikowały skuteczność takich wypowiedzeń.

W przypadku zweryfikowania braku zaszczepienia, pracodawca będzie mógł również rozwiązać umowę z zachowaniem okresu wypowiedzenia, wskazując jako przyczynę naruszenie przepisów o obowiązkowym szczepieniu. Takie wypowiedzenie także będzie podlegało, na wniosek pracownika, weryfikacji przez sąd pracy.

Konsekwencje prawne braku zaszczepienia w przypadku osób zatrudnionych “na kontrakcie”

Zatrudnienie na tzw. kontrakcie, w trybie ustawy o działalności leczniczej lub na „zwykłej” umowie cywilnoprawnej i egzekucja obowiązku szczepień to kolejne zagadnienie, któremu warto się przyjrzeć. Tutaj nie ma przepisów ogólnych, regulujących konsekwencje prawne braku zaszczepienia. Jednak większość umów ustanawia obowiązek podporządkowania się obowiązującym przepisom prawa, a także wymogom wewnętrznym panującym w podmiocie leczniczym. Stąd też, w zależności od treści zawartych umów, będzie także podstawa do rozwiązania umów cywilnoprawnych.

Postępowanie egzekucyjne 
za niedochowanie obowiązku zaszczepienia się przeciw COVID-19

Jakie jeszcze mogą być konsekwencje braku zaszczepienia osób objętych rozporządzeniem? W mojej ocenie, sprawy będą leżeć w gestii organów wojewody, które będą miały obowiązek wszczynania postępowań mających na celu egzekucję obowiązków. Należy tutaj wskazać na ugruntowane już stanowisko sądów administracyjnych na gruncie szczepień obowiązkowych (np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2018 r. w sprawie o sygnaturze akt II OSK 2434/17).

Jak podkreśliłem bowiem na wstępie, obowiązek poddania się szczepieniom przeciw COVID-19 wynika z mocy przepisów ustawowych, podobnie jak w zakresie przepisów „ogólnych” o szczepieniach ogólnych. Wynikający więc z przepisów obowiązek poddania się szczepieniu przez osobę wskazaną w rozporządzeniu jest jak obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu przez rodzica i jest bezpośrednio wykonalny, bez konieczności wydania takiego aktu prawnego, jak decyzja administracyjna. Niedochowanie obowiązku aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie szczepieniu ochronnemu.

Wojewoda jest organem właściwym do prowadzenia egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, wynikających zarówno z wydanych przez siebie rozstrzygnięć indywidualnych (decyzji, postanowień), jak i obowiązków niepieniężnych wynikających wprost z mocy przepisów prawa. Organem posiadającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest bowiem wojewoda (tak m.in. w wyroku WSA w Poznaniu z 19.09.2013 r., sygn. IV SA/Po 167/13, publ. LEX nr 1371819).

Wykonanie obowiązku z mocy prawa jest zabezpieczone przymusem administracyjnym. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Dlatego, w mojej ocenie, organy państwa będą musiały weryfikować spełnienie obowiązków i wszczynanie odpowiednich postępowań. Stąd konsekwencje dla pracowników nie dotyczą jedynie relacji pracownik - pracodawca, ale także obywatel - państwo. Z tego względu będą zapewne wydawane akty egzekucyjne przymuszające do szczepień, a następnie nakładane rygory w postaci obowiązku zapłacenia odpowiedniej sumy i poddania się szczepieniu pod rygorem dalszych obciążeń.

ZOBACZ TAKŻE: Nowy projekt ws. weryfikacji covidowej już w Sejmie. Pracownik bez testu może zapłacić odszkodowanie

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.