Jak wspomóc leczenie odleżyn? Sprawdź, co może pomóc

materiał partnera
opublikowano: 02-09-2021, 12:40

Odleżyny stanowią istotny problem dla pacjentów, systemu ochrony zdrowia oraz opiekunów. Nie tylko obniżają jakość życia pacjenta, ale dodatkowo wpływają na zwiększone ryzyko infekcji oraz rozwoju niedożywienia. Odleżyny najczęściej występują u pacjentów w podeszłym wieku, którzy mają problem z poruszaniem się, choć diagnozowane są również u młodych pacjentów leżących.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
AdobeStock

Czym są odleżyny?

Odleżyna to owrzodzenie skóry, które powstaje przede wszystkim z powodu niedokrwienia tego miejsca. Owrzodzenie poprzedzone jest rumieniem, które z czasem zmienia się w otwartą ranę. Główną i bezpośrednią przyczyną jest ucisk, tarcie i siły ścierające.

Odleżyny najczęściej powstają w miejscach, w których skóra jest najcieńsza, tzn. na piętach, kostkach, okolicach kości krzyżowej, guzów kulszowych czy krętarzy.

Istnieje wiele metod, które pozwalają na optymalną pielęgnację pacjentów leżących, dzięki czemu zmniejszone jest ryzyko powstania odleżyn. Najlepszą i najskuteczniejszą metodą jest włączenie działań profilaktycznych od razu, gdy mamy podejrzenie, że pacjent nie będzie się poruszał przez dłuższy czas.

Jak powstają odleżyny?

Jak zostało wcześniej wspomniane, odleżyna to miejscowe uszkodzenie skóry lub tkanki podskórnej i jest wynikiem ucisku, lub ucisku połączonego ze ścieraniem. Bardziej szczegółowo: ucisk powoduje odcięcie dopływu krwi do danego miejsca, przez co skóra jest niedotleniona, co po pewnym czasie prowadzi do obumarcia tkanki. Tarcie w sposób mechaniczny powoduje uszkodzenie skóry. Natomiast siły ścierające powstają np. w momencie, kiedy pacjent leżący ma uniesiony tułów. Siły ścierające powodują skręcanie i ciągnięcie skóry, co również może doprowadzić do zamknięcia naczyń krwionośnych, a w konsekwencji spowodować niedokrwienie i obumieranie tkanek.

Co ważne – na powstanie odleżyn wpływ mają również inne czynniki: ogólny stan zdrowia pacjenta, a zwłaszcza stan odżywienia. Pośrednie przyczyny pojawienia się odleżyn opisane są poniżej jako czynniki ryzyka.

Czynniki ryzyka pojawienia się odleżyn:

  • niedożywienie – pacjenci niedożywieni są narażeni na powikłanie i spowolnienie procesu gojenia ran. Jednocześnie obecność rany zwiększa zapotrzebowanie na składniki odżywcze, co może jeszcze pogłębiać niedobory pokarmowe. Z tego względu chory wymaga diety o odpowiedniej zawartości energii, białka i innych składników odżywczych, zwłaszcza tych niezbędnych w procesie gojenia odleżyn. Powyższy mechanizm to swego rodzaju błędne koło: niedożywienie sprzyja powstawaniu trudno gojących ran, a ich obecność pogłębia niedożywienie.
  • wiek – szybciej odleżyny pojawiają się u pacjentów powyżej 70. roku życia;
  • BMI < 18 – im niższa masa ciała pacjenta, tym większe ryzyko powstania odleżyn;
  • długość hospitalizacji – związane jest to również z nieodpowiednio dobranymi  materacami u pacjentów leżących;
  • palenie papierosów – ma wpływ na wolniejsze gojenie się ran;
  • cukrzyca;
  • choroby układu krążenia;
  • niewydolność nerek;
  • czynniki neurologiczne, takie jak: brak czucia bólu, rozciągania czy ucisku. Brak sygnału ostrzegawczego uniemożliwia reakcję organizmu i np. zmianę położenia ciała.

Profilaktyka odleżyn

Działania profilaktyczne to szereg metod, środków zapobiegawczych i specjalistycznych terapii, które będą minimalizować ryzyko powstania odleżyn:

1. Powierzchnie przeciwodleżynowe – materace, poduszki.

Największą korzyść można uzyskać, stosując materace przeciwodleżynowe. Dzięki pompowaniu różnych sekcji materaca ciało, które w danej chwili styka się z materacem, jest dużo lepiej ukrwione. Nawet najlepszej klasy materac nie zwalnia jednak z regularnej zmiany pozycji ciała, która powinna być przeprowadzana w indywidualnie ustalonych ramach czasu.

2. Zapewnienie dostępu powietrza do skóry.

Warto wyeliminować wszystkie gumowe i plastikowe podkłady pod ciałem pacjenta, a także zastosować odpowiednio przepuszczalne materiały powlekające pościel czy ciało chorego.

3. Zmiana pozycji ciała.

Częstotliwość zmiany pozycji dostosowana musi być indywidualnie do pacjenta: tolerancji skóry i rodzaju podłoża, na którym jest ułożony chory. Zmiana pozycji nie powinna jednak występować rzadziej niż co godzinę (pozycja siedząca) i co 2 godziny (pozycja leżąca) w ciągu dnia oraz co 2-3 godziny w nocy. Taka profilaktyka zmniejsza ryzyko zaburzeń ukrwienia i potencjalnych uszkodzeń skóry. Pomocna może być stabilizacja ciała pacjenta za pomocą podpórek i wałków. Metoda ta polega na umieszczeniu podpórek pod ciało pacjenta, aby miejsca, które są najbardziej narażone na ucisk, miały mniejszy obszar styku z materacem. Przykładem może być umieszczenie zrolowanego ręcznika pod łydką leżącego pacjenta, aby zmniejszyć siłę tarcia i ucisk na piętę bądź kostki. Ważne jest również zwiększenie mobilności i aktywności chorego.

4. Utrzymanie odpowiedniego stanu odżywienia pacjenta.

Niedobory pokarmowe i niedożywienie pacjenta mają istotny wpływ na proces gojenia się ran. Dlatego nieodzownym elementem kompleksowej opieki nad trudno gojącą raną jest zadbanie o prawidłowy stan odżywienia pacjenta. Kluczowy składnik, o którym nie można zapominać to białko – pełni funkcję budulcową i odpowiada za regenerację tkanek. Osoby z ranami powinny otrzymywać w posiłkach zwiększoną ilość białka, nawet do dwóch razy więcej niż osoby zdrowe. Białko składa się z aminokwasów, a jeden z nich – arginina – jest niezbędny na każdym etapie procesu gojenia. Źródłem tego aminokwasu są: orzechy i nasiona, rośliny strączkowe, kasza gryczana, ryby i żółty ser. Ważne są również składniki o działaniu antyoksydacyjnym zawarte m.in. w warzywach, owocach i olejach roślinnych: witamina C, E oraz A, a także pierwiastki takie jak selen i cynk. Dlatego produkty spożywcze, które zawierają w sobie białko pełnowartościowe i zwiększoną ilość argininy, a także cynk i antyoksydanty są zalecane dla pacjentów, którzy borykają się z ranami skóry, owrzodzeniami czy odleżynami.

W przypadku, gdy pacjent nie jest w stanie pokryć swojego wyższego zapotrzebowania na składniki odżywcze na skutek obecności rany, przydatne mogą być doustne preparaty odżywcze dobierane indywidualnie przez lekarza prowadzącego czy dietetyka, o składzie dopasowanym do pacjenta z trudno gojącą raną. Przykładem tego typu preparatu jest Nutridrink Skin Repair (dawniej Cubitan). Nutridrink Skin Repair jest żywnością specjalnego przeznaczenia medycznego, do postępowania dietetycznego w przypadku odleżyn i innych trudno gojących się ran, który charakteryzuje się zawartością dużej ilości energii, białka, antyoksydantów oraz argininy wspierającej proces gojenia się ran.

5. Profilaktyczne stosowanie odpowiednich opatrunków.

W celu wyboru odpowiedniego opatrunku istotna jest wiedza na temat stopni zaawansowania odleżyn. Dzięki określeniu etapu powstającej rany specjaliści zajmujący się trudno gojącymi ranami pomogą wybrać odpowiedni rodzaj opatrunku profilaktycznego bądź leczniczego.

6. Troskliwa pielęgnacja skóry poprzez stosowanie odpowiednich środków.

Bardzo ważne jest utrzymanie skóry czystej i suchej, odpowiednie jej nawilżanie, stosowanie do mycia środków bilansujących pH skóry. Skórę można nawilżać dziecięcą oliwką bądź specjalnym preparatem do ochrony skóry przed odleżynami. Uwaga! Nie należy skóry nacierać czy oklepywać spirytusem. Powoduje to jej jeszcze większe wysuszenie.

Co zrobić, kiedy pojawią się odleżyny?

W leczeniu ran korzysta się z wielu metod. Ważna jest odpowiednia pielęgnacja, w tym właściwe i regularne oczyszczanie rany, dobór dostosowanych do danej rany preparatów i opatrunków, a często także korzystanie ze specjalistycznych terapii. Zdarzają się sytuacje, gdy rana wymaga interwencji chirurgicznej. W zaplanowaniu właściwej, dobranej do stanu i potrzeb pacjenta terapii pomóc mogą specjaliści zajmujący się trudno gojącymi ranami – pielęgniarki i lekarze pracujący w poradniach leczenia ran.

Oprócz elementów, które służą jako profilaktyka przeciw pojawieniu się odleżyn, warto również pamiętać o:

  • odciążeniu miejsca z odleżyną, aby nie dopuścić do nacisku materaca czy ramy łóżka na ranę. Jeśli ucisk nie zostanie zmniejszony, rozległość odleżyny może się stale powiększać;
  • używaniu bielizny pościelowej i osobistej z materiałów przepuszczających powietrze, czyli naturalnych tkanin. Przykładowo bawełna jest przewiewnym materiałem, dlatego sprawdzi się u leżących pacjentów;
  • odpowiedniej ochronie rany przed zakażeniem np. u pacjenta z nietrzymaniem moczu wskazane będzie korzystanie z podpasek bądź metod zewnętrznych odprowadzających mocz;
  • stosowaniu nowoczesnych opatrunków, które stwarzają optymalne warunki do gojenia się rany;
  • zadbaniu o odpowiedni stan odżywienia pacjenta i dostarczeniu wszystkich składników odżywczych za pomocą tradycyjnej diety, a jeżeli nie jest to możliwe – włączeniu do diety żywności specjalnego przeznaczenia medycznego przeznaczonymi dla pacjentów z odleżynami i innymi trudno gojącymi ranami. Są to preparaty wysokoenergetyczne, wysokobiałkowe, z dodatkową porcją argininy, cynku i antyoksydantów. Takim preparatem jest Nutridrink Skin Repair.

Podsumowanie

Odleżyny dotykają osób, które są unieruchomione. Nie muszą być to tylko osoby leżące i obłożnie chore, ale również te z niepełnosprawnościami i jeżdżące na wózku inwalidzkim. Dzięki zaawansowanej wiedzy i stosowaniu różnych metod można zminimalizować ryzyko powstania odleżyn bądź przyspieszyć proces ich gojenia. W obszarze profilaktyki najważniejsze jest zmiana pozycji ciała, nawilżanie skóry i stosowanie odpowiednich materacy przeciwodleżynowych. W momencie leczenia odleżyn należy odpowiednio żywić pacjenta i dostarczać mu substancji niezbędnych do szybszej regeneracji tkanki. Warto pamiętać, że wczesne wprowadzenie działań profilaktycznych jest najlepszym rozwiązaniem dla osoby chorej oraz osób ją wspierających.

Bibliografia:

  1. Lima Serrano M, González Méndez MI, Carrasco Cebollero FM, Lima Rodríguez JS. Factores de riesgo asociados al desarrollo de úlceras por presión en unidades de cuidados intensivos de adultos: revisión sistemática. Med Intensiva. 2017;41:339–346
  2. Sopata M, Łuczak J, Profilaktyka i leczenie zachowawcze odleżyn, Klinika zakażeń szpitalnych, Zakażenia 4/2003
  3. McInnes E, Jammali-Blasi A, Bell-Syer SE, Dumville JC, Middleton V, Cullum N. Support surfaces for pressure ulcer prevention. Cochrane Database Syst Rev. 2015 Sep 3;2015(9).
  4. Al-Otaibi YK, Al-Nowaiser N, Rahman A. Reducing hospital-acquired pressure injuries. BMJ Open Qual. 2019;8(1):e000464. Published 2019 Feb 13. doi:10.1136/bmjoq-2018-000464.
  5. Szewczyk, Maria T., i wsp., Leczenie Odleżyn--Zalecenia Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran. Część I i II. Leczenie Ran, 2020, 17.4.

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.