Jak się chronić przed kleszczami: skuteczne repelenty, sposoby usuwania kleszcza

  • Marzena Sygut
opublikowano: 10-06-2022, 14:54
aktualizacja: 10-06-2022, 14:55

Kleszcze - niepozorne pajęczaki, pasożytujące m.in. na kręgowcach, są drugimi po komarach przenosicielami groźnych chorób zakaźnych. W aptekach jest szereg preparatów, które skutecznie chronią przed „złapaniem” kleszcza, o czym mówi mgr farmacji Izabela Baj.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Najlepszym sposobem zabezpieczenia się przed kleszczami, oprócz szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu, jest stosowanie repelentów, czyli środków odstraszających kleszcze i komary.

Ulubionym siedliskiem żerowania tych niewielkich pajęczaków są mocno zacienione i wilgotne miejsca. Można je spotkać zarówno w lasach liściastych, mieszanych, na łąkach, nad stawem czy rzeką. Coraz częściej kleszcze widywane są również w miejskich parkach, na trawnikach przed blokami czy w przydomowych ogródkach. Ciepłe zimy sprawiły, że ich okres żerowania stał się trudny do przewidzenia. Zdarza się, że kleszcze zaczynają inwazję już w styczniu i są aktywne do późnej jesieni.

Jakie choroby mogą przenosić kleszcze

Jak przypomina Izabela Baj, kleszcze przenoszą szereg chorób zakaźnych, spośród których najgroźniejsze są trzy:

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) — choroba wywoływana przez wirus KZM, objawiająca się zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, zapaleniem mózgu lub jednym i drugim. KZM rozwija się bardzo szybko i może wymagać długotrwałego leczenia i rehabilitacji. Niestety, nie ma leku, który zwalczałby przyczynę choroby, można jedynie leczyć ją objawowo. Przed KZM można się zabezpieczyć poprzez profilaktyczne szczepienie.

Borelioza — znana także jako choroba z Lyme; najczęściej rozpoznawana choroba przenoszona przez kleszcze. Wywołuje ją bakteria Borrelia burgdorferi, która może zaatakować skórę, układ nerwowy, stawy, serce, narząd wzroku. Wczesnym objawem choroby może być rumień, najczęściej pojawiający się wokół miejsca wkłucia kleszcza.

Pacjent może też obserwować niespecyficzne objawy, takie jak przy przeziębieniu: osłabienie, bóle stawów. Chorobę we wczesnym stadium można dosyć szybko wyleczyć antybiotykami. Im później zostanie wykryta, tym dłużej trwa leczenie, może również wymagać zastosowania kilku różnych antybiotyków. Obecnie nie ma szczepionki, która chroniłaby przed boreliozą, ale trwają badania nad jej opracowaniem.

Babeszjoza — wywołują ją pierwotniaki z rodzaju Babesia, które namnażają się w krwinkach czerwonych, prowadząc do ich rozpadu. Choroba może powodować uszkodzenie narządów wewnętrznych: wątroby, śledziony, nerek i ośrodkowego układu nerwowego. Atakuje głównie psy, ale zdarza się też u ludzi. Postępowanie opiera się na antybiotykoterapii oraz leczeniu przeciwpierwotniakowym.

Skuteczne odstraszacze kleszczy

Według Izabeli Baj, najlepszym sposobem zabezpieczenia się przed kleszczami, oprócz szczepienia przeciwko KZM, jest stosowanie repelentów, czyli środków odstraszających kleszcze i komary.

– Na rynku jest sporo repelentów, ponieważ jednak nie każdy preparat może być stosowany przez wszystkich, przed ich zakupem warto skorzystać z porady farmaceuty — uprzedza.

Repelenty najogólniej można podzielić na dwie kategorie, w zależności od ich pochodzenia. Pierwszą tworzą repelenty chemiczne, do których zaliczamy wszystkie środki w formie sprayów, płynów, mleczek o różnym stopniu toksyczności, drugą — repelenty naturalne na bazie olejków eterycznych.

Repelenty chemiczne

– Najbardziej skuteczne są repelenty zawierające roztwory DEET. Stanowią one całą gamę produktów, występujących najczęściej w formie aerozoli, płynów rozpylanych na skórę lub odzież. Są one bezpieczne, jeśli będą stosowane zgodnie z instrukcją. Z uwagi na ich skład chemiczny nie należy ich rozpylać bezpośrednio na skórę twarzy. Preparat podajemy na dłonie, z których dopiero nanosimy płyn na twarz. Spryskując twarz aerozolem, narażamy się na wdychanie zbyt dużej ilości szkodliwych substancji, jak również podrażnienie skóry — zaznacza Izabela Baj.

Preparaty te występują w różnych stężeniach DEET, od 9,5 proc. do nawet 50 proc. -Preparaty o stężeniu 9,5 proc. są dopuszczone do stosowania od drugiego roku życia, 25 proc. — dla dorosłych i dzieci powyżej trzech lat. Stężenie 50 proc. jest przeznaczone tylko dla dorosłych — wyjaśnia farmaceutka.

Kolejne repelenty o dużej skuteczności to preparaty z ikarydyną. - Występują one również w różnych stężeniach, w zależności od producenta. Najczęściej jest to 20 proc., dawka bezpieczna dla dzieci od 2. roku życia — zaznacza Baj. — Ważne, by nie stosować w tym samym czasie preparatów zawierających ikarydynę i DEET, ponieważ powstaje wówczas toksyczny dla człowieka związek chemiczny.

Ekspertka wskazuje też na trzecią grupę repelentów z substancją aktywną IR 3535. - Te repelenty działają słabiej i trochę krócej, jednak ich atutem jest wysoki profil bezpieczeństwa. Jeżeli ktoś nie zamierza łowić ryb w stawie przez całą noc czy też nie wybiera się w tropiki tylko na zwykłą wycieczkę do lasu, ten repelent spełni swoją rolę. Co najważniejsze, może być bezpiecznie stosowany u dzieci — dodaje.

Repelenty naturalne

Są to preparaty bazujące na olejkach eterycznych, takich jak eukaliptusowy, cytrusowy, goździkowy.

– Trudno jednoznacznie określić skuteczność tych produktów, zwłaszcza tych zawartych w plasterkach lub gumkach do włosów. Badania wskazują, że ich skuteczność jest niższa w porównaniu do repelentów chemicznych. Zalecane są osobom uczulonym, które nie mogą stosować repelentów na bazie związków chemicznych. Same również mogą powodować alergie, najczęściej skórne. Preparaty te występują w bardzo różnych formach: do wcierania, rozpylania, jako gumki do włosów, plasterki — wylicza Izabela Baj.

Dodatkowe zabezpieczenia przed kleszczami

Oczywiście, wybierając się na spacer w miejsca, gdzie lubią przebywać kleszcze, należy odpowiednio się ubrać.

– Zawsze na taką wycieczkę należy zakładać bluzki z długimi rękawami i długie spodnie. Dolną część garderoby — czy są to dresy, leginsy, czy dżinsy — należy wciągnąć w skarpetki, a dodatkowo założyć pełne obuwie. Dzięki temu kleszcz ma utrudniony dostęp do naszej skóry, a szansa na to, że będzie miał z nią kontakt i się wbije, spada. Zalecana jest odzież w jasnych kolorach, nie dlatego, że działa odstraszająco na kleszcze, ale dlatego, że na jasnych ubraniach łatwiej je zobaczyć i strzepnąć — mówi ekspertka.

Kolejną ważną czynnością jest dokładne przejrzenie całego ciała po powrocie do domu, zwłaszcza miejsc za uszami, pod pachami, w pachwinach. Te miejsca są mniej wystawione na słońce, charakteryzują się trochę większa wilgotnością skóry i tam właśnie najchętniej wędrują kleszcze.

Ważne szybkie usunięcie kleszcza. Jak to zrobić?

Zastosowane działania zapobiegawcze nie chronią w 100 proc. przed wkłuciem kleszcza. Jeżeli pomimo wszystko „złapiemy” tego pajęczaka, kluczowe jest, żeby działać szybko, nie panikować i spróbować usunąć go samodzielnie.

– Każda minuta jest ważna. Im dłużej kleszcz jest wbity w ciało, tym większa szansa, że przekaże nam chorobę zakaźną, której może być nosicielem — tłumaczy Izabela Baj.

Kleszcza można usunąć np. za pomocą pincety albo jednego z przyrządów dostępnych w aptece, jak: kleszczołapki, lasso lub pompka podciśnieniowa.

– Wybór zależy od osobistych preferencji osoby, która z przyrządu korzysta. Osoby, które często łapią kleszcze, same wiedzą, w jaki sposób im się najłatwiej kleszcze wyjmuje i mają swój ulubiony przyrząd — podkreśla magister farmacji. Wszystkie z wymienionych przyrządów są proste w obsłudze i pozwalają w łatwy sposób usunąć intruza.

Kiedy kleszcz zostanie usunięty, miejsce po wkłuciu należy zdezynfekować preparatem z oktenidyną, preparatem na bazie alkoholu lub wodą utlenioną. Przez najbliższe kilka tygodni należy obserwować, czy w okolicy ukąszenia nie pojawił się rumień. Jego wystąpienie może wskazywać na zakażenie boreliozą. W takim wypadku trzeba jak najszybciej skontaktować się z lekarzem, który zleci terapię antybiotykiem, najczęściej doksycykliną, i zdecyduje o wykonaniu testu na przeciwciała w kierunku boreliozy.

Jak łagodzić ból po ukąszeniu kleszcza

Często już po usunięciu kleszcza w miejscu wkłucia pojawia się nieprzyjemny świąd i lekki obrzęk. Na szczęście są na nie sposoby.

– Przy wszystkich ukąszeniach, czy to przez komara, czy przez kleszcza najszybciej ulgę przynoszą preparaty z maleinianem dimetyndenu. Ta substancja aktywna ma działanie antyhistaminowe, dzięki czemu łagodzi obrzęk i redukuje swędzenie — wyjaśnia Baj.

Dostępne są również inne hydrożele, które mogą zawierać dodatkowo, np. wyciągi roślinne, mentol itp. - Ich skuteczność jest jednak zdecydowanie mniejsza. Przede wszystkim dużo słabiej łagodzą obrzęk. Dlatego lekiem pierwszego wyboru są preparaty zawierające maleinian dimetyndenu — stwierdza farmaceutka.

ZOBACZ TAKŻE: Opracowano nowy test do diagnozowania boreliozy. Pomoże szybciej wykryć chorobę?

Borelioza - objawy, diagnostyka, leczenie

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.