Jak rozpoznać niepożądany odczyn poszczepienny

Dorota Szadkowska
opublikowano: 17-05-2019, 10:36

Każdy zabieg, w tym również szczepienie, jest obarczony ryzykiem wystąpienia u pacjenta powikłań czy niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP). Liczba NOP w ostatnich latach systematycznie rośnie — co jest tego przyczyną i czy jest się czego obawiać?

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Szczepionki nadzoruje się na każdym etapie: badań klinicznych, produkcji, transportu i przechowywania. Monitoruje się również wszelkie niepożądane odczyny poszczepienne.

Niepożądany odczyn poszczepienny występuje do 4 tygodni po podaniu szczepionki. Wyjątek stanowią odczyny po szczepieniu BCG, których kryterium czasowe jest znacznie wydłużone.
Zobacz więcej

Niepożądany odczyn poszczepienny występuje do 4 tygodni po podaniu szczepionki. Wyjątek stanowią odczyny po szczepieniu BCG, których kryterium czasowe jest znacznie wydłużone. iStock

Rodzice coraz lepiej rozpoznają NOP

„Krajowy system rejestracji NOP funkcjonuje od 1996 r., kiedy wprowadzono go zgodnie z zaleceniami WHO oraz amerykańskich organizacji zdrowia. W Polsce reguluje to Ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń chorób zakaźnych u ludzi z 5 grudnia 2008 r. oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 21 grudnia 2010 r.*. Rejestrowane są wszystkie doniesienia, które wpływają do powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych, a te z kolei trafiają do Zakładu Epidemiologii NIZP-PZH, gdzie podlegają weryfikacji i analizie przez ekspertów. Są to zarówno NOP, jak i inne zgłoszenia” — mówi dr n. med. Iwona Paradowska-Stankiewicz z Zakładu Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru, NIZP-PZH, konsultant krajowy w dziedzinie epidemiologii.

Jak pokazują dane PZH, w latach 2007-2017 nastąpił wzrost liczby NOP. Czym to tłumaczyć? „Na przestrzeni ostatnich lat rynek szczepionek bardzo się rozwinął. Ponad 10 lat temu było ich zaledwie 10, dziś jest kilkadziesiąt. Liczba NOP jest więc pochodną liczby wykonanych dawek szczepionek, a także efektem wzrostu świadomości lekarzy i rodziców, co przekłada się na ich większą czujność i szybkość reagowania. Wiedza pozwala stwierdzić, czy obserwowana reakcja jest reakcją fizjologiczną, czy niepożądanym odczynem poszczepiennym. A to dwie różne rzeczy” — wyjaśnia dr Paradowska-Stankiewicz.

Trochę statystyki: Reakcja anafilaktyczna — raz na milion

W Polsce jeden NOP występuje przeciętnie raz na 10 tys. szczepień. Reakcja anafilaktyczna może wystąpić z częstością 1 na milion podanych dawek szczepionki, natomiast objawy miejscowe z częstością 1 na 10 podanych dawek.

W 2017 r. spośród 3732 wszystkich zgłoszeń jako NOP zakwalifikowano 3535 zdarzeń. Resztę stanowiły inne zgłoszenia, tzn. objawy towarzyszące chorobom, niezwiązane ze szczepieniem. To także reakcje niespełniające kryterium, które decyduje o uznaniu danego zdarzenia medycznego za NOP, np. wysokość temperatury, która powinna wynosić min. 38 st. C. Do innych zgłoszeń należą również tzw. duplikaty. Jeśli dziecko było zaszczepione w poradni zgodnej z miejscem zamieszkania, a potem wyjechało i wtedy pojawił się odczyn, to zgłoszenie będzie pochodzić zarówno z miejsca, gdzie rozpoznano odczyn, jak również z rodzinnej poradni.

Od 2009 r. do 2017 r. liczba zgłoszeń zakwalifikowanych jako „inne” wzrosła o 67 proc. Liczba NOP także istotnie wzrosła — od 2007 r. do 2017 r. o 72 proc. Największy odsetek stanowią łagodne objawy (90-100 proc.), poważne nie przekraczają 6 proc (od 2012 r.)., natomiast ciężkie, budzące najwięcej obaw, od lat utrzymują się na poziomie 0,1-0,2 proc., maksymalnie 0,5 proc.

Jak prawidłowo rozpoznać niepożądany odczyn poszczepienny (NOP)?

Niepożądany odczyn poszczepienny występuje do 4 tygodni po podaniu szczepionki. Wyjątek stanowią odczyny po szczepieniu BCG, których kryterium czasowe jest znacznie wydłużone. Najczęstsze objawy, pojawiające się w ciągu kilku dni po szczepieniu dziecka, to:

  • wysoka gorączka (powyżej 38 st. C),
  • wysypka,
  • trudności z oddychaniem,
  • długi, nieutulony płacz,
  • duży, bolesny obrzęk i zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia,
  • inny, niepokojący objaw.

W przypadku dorosłych niepokój powinno wzbudzić złe samopoczucie oraz gorączka, kaszel, zaczerwienione gardło, czasem biegunka.

Jaka jest przyczyna powstania odczynu? Najczęściej to tzw. zbieg okoliczności — objawy choroby występują w tym samym czasie co szczepienie. Może to być też efekt nieprawidłowego wykonania szczepienia, wady szczepionki, uczulenia na jej składnik albo indywidualnej reakcji organizmu.

Łagodne odczyny zwykle ustępują samoistnie po 2-3 dniach, bez powikłań.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz kryteriów ich rozpoznawania. Dz.U. 2010, nr 254, poz. 1711.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Substancje pomocnicze w szczepionkach - prawdy i mity

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Dorota Szadkowska

× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.