Jak pandemia COVID-19 wpływa na liczbę samobójstw w Polsce i na świecie?

Anna Baran, MD, PhD, MBA, przewodnicząca grupy ds. mediów zespołu roboczego ds. prewencji samobójstw i depresji przy Radzie ds. Zdrowia Publicznego
opublikowano: 29-06-2021, 16:06

W Polsce w pierwszych czterech miesiącach 2021 roku odebrało sobie życie 1685 osób, i była to liczba wyższa niż w tym samym okresie roku 2019 (1653 samobójstw) czy roku 2020 (1561).

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Czy to sygnał ostrzegawczy wskazujący na to, że liczba samobójstw w Polsce w 2021 roku będzie wyższa niż w roku 2020? Na pewno jest takie ryzyko.

Kluczowa rola mediów w zmniejszaniu liczby samobójstw

Czy możemy coś zrobić, aby ta liczba pozostała na jak najniższym poziomie? Tak! Wiemy, że niewłaściwe relacje medialne mogą się przyczynić do wzrostu liczby samobójstw. Jako pracownicy ochrony zdrowia apelujmy do pracowników mediów o przestrzeganie polskich i światowych rekomendacji. Możemy powołać się na polski poradnik dla pracowników mediów. Niektórzy dziennikarze dostosują się do naszych uwag. Najważniejszą zasadą jest pisanie o wszelkich działaniach profilaktycznych dotyczących radzenia sobie z myślami samobójczymi, próbami samobójczymi i samobójstwami, podawanie, gdzie szukać pomocy, oraz unikanie pisania o sposobie popełnienia samobójstwa i gloryfikowania osoby odbierającej sobie życie.

Czy mamy w Polsce jakieś przykłady niekorzystnego wpływu mediów na liczbę samobójstw? Tak. To reklama pończoch jednej z firm z ilustracją graficzną i napisem wskazującym, że to było samobójstwo. Pojawia się ona na początku kwietnia 2021 i zgonów samobójczych w Polsce jest więcej w kwietniu 2021 roku w porównaniu z 2020 rokiem, a szczególnie ta liczba wzrasta w grupie młodych kobiet. Może to przypadek, ale może to być też wpływ reklamy. O tym, jak ważna jest rola mediów, może świadczyć także to, że na media zwraca uwagę najnowsza publikacja WHO “LIVE LIFE. An implementation guide for suicide prevention in countries”, która ukazała się w czerwcu 2021 roku.

Obawy dot. wzrostu liczby samobójstw - czy okazały się słuszne?

Oczywiście to, że liczba samobójstw jak dotąd w roku 2021 jest wyższa niż w latach 2019-2020, niekoniecznie oznacza większą liczbę samobójstw w roku 2021. Naukowcy od dość dawna przewidywali możliwość wzrostu liczby samobójstw jako skutku pandemii. W marcu 2020 roku takie pierwsze obawy wyrażane przez National Centre for Suicide Research and Prevention of Mental Ill-Health (NASP) i Instytut Karoliński w Sztokholmie, ale nie potwierdziły się w najnowszych szwedzkich statystykach. Wskazały one, że w roku 2020 odebrało sobie życie 1168 osób (wskaźnik samobójstw 11.28), a w roku 2019 - 1269 (12.35).

Te szwedzkie dane są zbieżne z wnioskami z międzynarodowego badania opublikowanego w “The Lancet Psychiatry” w kwietniu 2021 roku (Pirkis et al., 2021) o wpływie pandemii na liczbę samobójstw na świecie. Objęło ono okres od 01.03.2020 do 30.10.2020 roku, a więc także okres kwarantanny. Badaczom z International COVID-19 Suicide Prevention Research Collaboration udało się uzyskać i przeanalizować dane z 21 krajów (głównie krajów o wysokich i średnio wysokich dochodach), w tym dane z całego obszaru danego kraju (na ogół były to dane gromadzone przez policję) udało się uzyskać jedynie z 10 krajów: z Polski, Estonii, Chorwacji, Holandii, Japonii, Korei Południowej, Nowej Zelandii, Chile, Peru i Ekwador.

Powyższe badanie wskazało na to, jak istotny jest sposób rejestracji, który pozwala na szybką ocenę wpływu danego zjawiska, w tym przypadku pandemii COVID-19 i związanych z nią restrykcji, na liczbę samobójstw w danym kraju lub regionie danego kraju. Pozwala ono w miarę szybko dostrzec pewne związki, np. między niektórymi publikacjami medialnymi czy pandemią oraz samobójstwami. Może pomóc też szybko dementować pewne podejrzenia, np. domniemany negatywny wpływ kwarantanny na liczbę samobójstw, którego w tym badaniu nie zaobserwowano.

Liczba samobójstw w czasie pandemii

Gdy badacze przyjęli datę 01.03.2020 jako początek pandemii, analiza danych z Polski wykazała, że liczba samobójstw uległa zmniejszeniu (01.03.2020-30.10.2020). W większości badanych krajów (Korea Południowa, Nowa Zelandia, Ekwador i Chile) i regionów (Nowa Południowa Walia - Australia, Alberta - Kanada, Lipsk - Niemcy, Kalifornia, Illinois - USA) liczba samobójstw także zmniejszyła się lub nie uległa zwiększeniu. Liczba samobójstw w tym okresie wzrosła w Wiedniu (Austria), Japonii i Puerto Rico. Te wyjątki od reguły potwierdzają dodatkowo, jak ważny jest monitoring danych dotyczących samobójstw w danym kraju i regionie.

Na duże znaczenie powyższego badania wskazuje spora liczba artykułów w mediach na całym świecie, m.in. w Irlandii, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, Austrii, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii, Nowej Zelandii, RPA, Indiach, Holandii i Austrii, a nawet w Nigerii i Namibii. O badaniu informowały dość obszernie nie tylko czasopisma medyczne, ale m.in. “The Guardian”, “The Economist”, NBC News czy BBC News. Ciekawostką jest to, że badaniem nie zainteresowały się media w Polsce, pomimo tego, że informacja o nim była dostępna m.in. na Facebooku Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Jedno zdanie poświęciła mu “Polityka” w artykule „Efekt barierki” z 17.05.2021 roku.

Psychologia i psychiatria
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
×
Psychologia i psychiatria
Wysyłany raz w miesiącu
Specjalistyczny newsletter przygotowywany przez ekspertów
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj
iStock
iStock

Jak lepiej monitorować skalę samobójstw?

Profesor Jane Pirkis z Melbourne University, Australia, prowadząca badanie wyraziła się o polskich danych z dużym uznaniem, twierdząc, że były one najbardziej szczegółowe - żaden inny kraj nie był w stanie podać dziennej liczby samobójstw. Te pozytywne oceny oraz uznanie dla polskiego systemu monitorowania samobójstw to spore zaskoczenie. Jak dotąd, sposób rejestracji samobójstw w Polsce był raczej krytykowany ze względu na to, że szybki dostęp do danych okupiony jest niestety mniejszą ich precyzją.

Poprawą dokładności rejestrowanych danych dotyczących zachowań samobójczych będzie zajmowała się w najbliższych latach grupa ds. monitorowania sytuacji epidemiologicznej, zachowań samobójczych, postaw społecznych, zgodnie z zapisem NPZ 2021-2025 dotyczącym realizacji polskiej strategii zapobiegania samobójstwom.

Inną inicjatywą, która może w przyszłości poprawić jakość interwencji z zakresu profilaktyki samobójstw jest międzynarodowy projekt ELLIPSE, współfinansowany przez program Unii Europejskiej Erasmus+, który najpóźniej w 2022 roku udostępni chętnym uczelniom i studentom innowacyjny europejski program online z zakresu zapobiegania samobójstwom. Program jest opracowywany w 5 krajach. Będzie on dostępny w języku angielskim, polskim, szwedzkim, norweskim, niemieckim i węgierskim.

Na zakończenie powtórzę za autorami publikacji Pirkis et al. (2021), że fakt, że liczba samobójstw zmniejszyła się w początkowym okresie pandemii COVID-19, bynajmniej nie oznacza, że będzie ona malała także w kolejnych miesiącach, zwłaszcza że - jak wspomnieliśmy - dotychczasowe dane z roku 2021 wskazują na wzrost.

To Ci się przyda

1. Gdy zauważymy artykuł, który nie przestrzega rekomendacji, zadajmy sobie trud kontaktu z danym dziennikarzem czy Redakcją dla dobra nas, naszych rodzin i pacjentów, zwróćmy uwagę na nieprawidłowości, zapoznajmy się z poradnikami dla mediów, w których znajdziemy wskazówki dotyczące tego co my sami powinniśmy zwrócić uwagę w kontaktach z mediami. Pamiętajmy, że dziennikarze często korygują błędy oraz że także im zależy na uratowaniu ludzkiego życia!

2. Stosujmy w życiu słowa dyrektora generalnego Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), dra Tedrosa Adhanoma Ghebreyesusa: „Dystans fizyczny nie oznacza dystansu społecznego. Wszyscy powinniśmy regularnie kontaktować się ze starszymi rodzicami, sąsiadami, przyjaciółmi lub krewnymi, którzy mieszkają samotnie lub w domach opieki, aby wiedzieli, jak bardzo są kochani i cenieni”.

3. Osoby znające język angielski zapraszamy do udziału w 1st International Seminar on Education in Suicide Prevention, online, 10 września 2021 roku w godzinach 15.00-18.00. Program tego bezpłatnego seminarium pojawi się wkrótce na stronie www.e-llipse.com. Można się będzie na nim zapoznać z metaanalizą oceniającą skuteczność e-learningu w prewencji samobójstw, poznać badania grup fokusowych w Austrii i Norwegii, posłuchać o inspirujących wywiadach ze światowej sławy suicydologami oraz potrenować w grupach kilka podstawowych i bardzo przydatnych umiejętności w pracy z osobą z ryzykiem samobójczym.

4. Informacje o bezpłatnej pomocy dla osób w depresji, z myślami samobójczymi można znaleźć na stronie www.pokonackryzys.pl.

Materiały źródłowe:

Pirkis J, John A, Shin S, et al. Suicide trends in the early months of the COVID-19 pandemic: an interrupted time-series analysis of preliminary data from 21 countries. Lancet Psychiatry. 2021 Apr 13:S2215-0366(21)00091-2.

Live life: an implementation guide for suicide prevention in countries. Geneva: World Health Organization; 2021. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.

Rola mediów w promocji zdrowia psychicznego i w zapobieganiu samobójstwom. Poradnik dla pracowników mediów. Baran A., Gmitrowicz A., Koszewska I. i wsp. Grupa ds. mediów przy Zespole roboczym ds. prewencji samobójstw i depresji przy Radzie ds. Zdrowia Publicznego Ministerstwa Zdrowia. Warszawa 2018.

PRZECZYTAJ TAKŻE: “Oblicza Medycyny”. Uzależnienie i współistniejące zaburzenia psychiczne – niebezpieczny duet i wyzwanie kliniczne

Źródło: Puls Medycyny

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.