Infekcje bakteryjne są najczęstszymi powikłaniami przeziębień

lek. Sławomir Badurek
opublikowano: 15-11-2004, 00:00

Przeziębienie słusznie uważa się za banalną chorobę o samoograniczającym przebiegu. Z drugiej strony to właśnie przeziębienia są najczęstszą przyczyną nieobecności w pracy, a ich powikłania istotnie wydłużają okres leczenia.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Przeziębieniem określa się zapalenie błony śluzowej przewodów nosowych, spowodowane przez różne rodzaje wirusów oddechowych, najczęściej rynowirusy, zaliczane do rodziny Picornaviridae. Rynowirusy najlepiej rosną w temperaturze 33-34°C, czyli takiej, jaka panuje w przewodach nosowych.

Podatność na przeziębienia zmienia się w ciągu życia, szczytowa występuje u dzieci. Dorośli chorują średnio 2-3 razy w roku. Objawy znane są doskonale nie tylko lekarzom: kichanie, drapanie w gardle, kaszel, chrypka, złe samopoczucie i ból głowy należą do najczęstszych. Gorączka występuje bardzo rzadko, dlatego jej pojawienie się jest uważane za sygnał rozwijających się powikłań. Charakterystyczny obraz kliniczny jest podstawą diagnozy.

W różnicowaniu uwzględnia się takie schorzenia, jak

  • grypa,
  • świnka,
  • różyczka,
  • alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa,
  • zakażenie wirusem Epsteina-Barr,
  • cytomegalowirusem.

Leczenie przeziębienia jest objawowe i zazwyczaj nie wymaga stosowania żadnych leków. Przy bardziej nasilonych objawach stosuje się preparaty ukierunkowane na ich minimalizację: miejscowe i doustne leki zmniejszające obrzęk z grupy sympatykomimetyków, antyhistaminiki i leki przeciwkaszlowe. Nie ma dowodów, że podawanie witamin w dużych dawkach, a także minerałów skraca okres rekonwalescencji. Wątpliwa jest też przydatność szeroko reklamowanych pastylek do ssania i płynów do płukania gardła. Subiektywne uczucie złagodzenia bólu gardła można uzyskać po wszystkich twardych cukierkach do ssania oraz płukaniu ciepłymi roztworami chlorku sodu. Ewentualne ograniczenie aktywności fizycznej zależy od stanu sprzed choroby i w typowych przypadkach polega na przewadze spoczynku nad wysiłkiem w pierwszych dniach wystąpienia objawów przeziębienia.

Powikłania przeziębienia ze strony górnych i dolnych dróg oddechowych: zapalenie gardła, krtani i oskrzeli

Przeziębienie osłabia odporność organizmu, co może prowadzić do powikłań. Wśród komplikacji ze strony układu oddechowego należy wymienić:

  • zapalenie gardła,
  • zapalenie krtani,
  • zapalenie oskrzeli.

Bardzo rzadko występuje zapalenie oskrzelików i odoskrzelowe zapalenie płuc.

Zapalenie gardła często wchodzi w skład zespołu objawów przeziębienia i wymaga jedynie leczenia objawowego. Jeśli stan zapalny obejmuje również migdałki, powodując powstanie czopów ropnych, a w obrazie klinicznym pojawi się wysoka gorączka i silny ból gardła, promieniujący do ucha, można rozpoznać anginę ropną, powodowaną zazwyczaj przez Streptococcus pyogenes i wymagającą antybiotykoterapii.

Suchy kaszel i chrypka, towarzyszące drapaniu i pieczeniu w gardle, sugerują zapalenie krtani. U dorosłych stan ten przebiega najczęściej z zajęciem błony śluzowej tchawicy, powodując miejscowe wzmożone wydzielanie oraz zaleganie gęstej wydzieliny. Leczenie polega na przyjmowaniu mukolityków i większej ilości płynów. Właściwe nawilżenie powietrza ułatwia powrót do zdrowia. W przypadkach przebiegających z nasiloną dusznością może być konieczna hospitalizacja. Z takim przebiegiem należy się liczyć przede wszystkim u dzieci do siódmego roku życia.

Głównym objawem sygnalizującym, że doszło do zapalenia oskrzeli, jest kaszel - początkowo suchy, a następnie produktywny. Zwykle dołącza się gorączka, która może nie występować u osób starszych oraz przewlekle chorych. Znaczna większość przypadków ostrego zapalenia oskrzeli to zakażenia wirusowe, wymagające leczenia objawowego. W zakażeniach bakteryjnych antybiotykami pierwszego rzutu są penicyliny z inhibitorami beta-laktamaz lub cefalosporyny II generacji, a w dalszej kolejności makrolidy lub fluorochinolony. Stosuje się również leki wykrztuśne. U osób starszych, obciążonych przewlekłymi chorobami układu krążenia lub oddechowego, zapalenie oskrzeli może rozwinąć się w odoskrzelowe zapalenie płuc. Leczenie powinno odbywać się w szpitalu, a rokowanie jest poważne. 

Zapalenie zatok jako powikłanie przeziębienia

Błona śluzowa nosa i zatok przynosowych produkuje w ciągu doby około jednego litra śluzu, który jest usuwany przez nozdrza tylne do gardła, a następnie połykany. Nieżyt górnych dróg oddechowych może blokować drogę odpływu wydzieliny z zatok przynosowych. Sprzyja to rozwojowi fizjologicznej oraz patologicznej flory bakteryjnej i prowadzi do takich objawów, jak:

  • bóle głowy,
  • bóle określonej części twarzy,
  • pojawienie się ropnej wydzieliny z nosa,
  • upośledzony węch,
  • ból gardła,
  • kaszel
  • gorączka.

Zazwyczaj do postawienia diagnozy wystarcza wywiad oraz badanie przedmiotowe, obejmujące ocenę śluzówki nosa (najlepiej po uprzednim zastosowaniu miejscowych środków anemizujących) i badanie palpacyjne twarzy.

Najczęściej wykonywanym badaniem obrazowym w diagnostyce zapalenia zatok jest zdjęcie RTG. Tymczasem klasyczne zdjęcia rentgenowskie mają ograniczoną wartość diagnostyczną - pozwalają uwidocznić zapalenie zatok szczękowych, ale nie nadają się do obrazowania zatok sitowych. Badaniem obrazowym z wyboru jest tomografia komputerowa, która ukazuje wszystkie zatoki. Jednak z uwagi na wysoki koszt oraz czasochłonność, rzadko korzysta się z tej metody we wstępnej diagnostyce.

Zapalenie zatok jest wskazaniem do antybiotykoterapii. Ponieważ większość zakażeń powoduje Streptococcus pneumoniae lub Haemophilus influenzae, lekiem pierwszego rzutu jest amoksycylina. Nasilenie objawów powinno zmniejszyć się po około 3-4 dniach. Jeśli tak się nie dzieje, należy zastanowić się nad zmianą antybiotyku. W typowych przypadkach całkowity okres leczenia antybiotykiem powinien trwać 10-14 dni. Ważną rolę odgrywa leczenie pomocnicze z zastosowaniem leków rozrzedzających wydzielinę, kropli i aerozoli do nosa. Pomocne mogą okazać się także gorące kompresy i kąpiele.

Ostre zapalenie ucha środkowego w wyniku przeziębienia

Powikłaniem przeziębienia może być ostre zapalenie ucha środkowego - choroba występująca często u dzieci, rzadziej u dorosłych. Bakteriami wywołującymi schorzenie są najczęściej Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae i Branhamella catarrhalis. W ustaleniu rozpoznania pomaga zespół objawów, obejmujący ostry ból ucha, uczucie pełności w uchu, niedosłuch oraz gorączkę. W badaniu przedmiotowym podstawowe znaczenie ma ocena otoskopowa błony bębenkowej.

Zapalenie ucha środkowego leczy się antybiotykiem podawanym doustnie przez 7-10 dni. Za lek z wyboru uważa się amoksycylinę. Leczeniem alternatywnym jest amoksycylina z kwasem klawulanowym, cefalosporyny II generacji, a u dorosłych również chinolony. Zakażenie pozostawione bez leczenia przechodzi w fazę ropną, zagrażającą perforacją błony bębenkowej. Powikłanie to poprzedza zwykle silny ból, ustępujący po perforacji.

Ryzyko względne wystąpienia któregoś z opisanych powikłań przeziębienia nie jest wysokie. Z uwagi jednak na masowe występowanie przeziębień, ich komplikacje należą do typowych problemów klinicznych w praktyce lekarza poz. Nie jest znana skuteczna metoda zapobiegania powikłaniom przeziębień. Dokładne mycie rąk, korzystanie z chusteczek higienicznych, odkażanie otoczenia chorego i ochrona przed autoinokulacją zarazka może natomiast zmniejszyć zapadalność na przeziębienia.

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: lek. Sławomir Badurek

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.