Ile czasu może pracować lekarz

Sławomir Molęda, partner w Kancelarii Kondrat i Partnerzy
opublikowano: 22-11-2017, 09:51

Maksymalny wymiar czasu pracy lekarza, łącznie z dyżurami medycznymi, nie może przekraczać 48 godzin tygodniowo. Lekarze, którzy godzą się na opt-out, mogą pracować dłużej. Ile konkretnie? Nie wiadomo, bo przepisy nie określają w tym przypadku jednoznacznego limitu. Różnice zdań wynikają z odmiennej interpretacji przepisów o minimalnym odpoczynku dobowym i tygodniowym.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Czas pracy lekarza - normy dobowe i tygodniowe

Wymiar czasu pracy lekarzy określa przede wszystkim ustawa o działalności leczniczej. Stanowi ona, że czas pracy pracowników zatrudnionych w podmiocie leczniczym nie może przekraczać 7 godzin 35 minut na dobę i przeciętnie 37 godzin 55 minut na tydzień. Dodaje przy tym, że praca powinna odbywać się przeciętnie 5 dni w tygodniu. Te normy rozlicza się w przyjętym okresie rozliczeniowym, który nie może przekraczać 3 miesięcy. Oznacza to, że w poszczególnych tygodniach praca może trwać dłużej, np. 6 dni, jeżeli zostanie zrównoważona krótszą pracą w innych tygodniach. Jest to podstawowy system czasu pracy.

Przekroczenie normy dobowej tylko po ustaleniu indywidualnego harmonogramu pracy

Przedłużenie normy dobowej jest również możliwe, maksymalnie do 12 godzin. Jednak w tym przypadku konieczne jest wprowadzenie tzw. równoważnego systemu czasu pracy. Wymaga to ustalenia indywidualnych harmonogramów pracy dla poszczególnych pracowników. Harmonogramy określają dni i godziny pracy oraz dni wolne od pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym. Okres rozliczeniowy nie powinien przekraczać miesiąca, chyba że zachodzą przypadki szczególne, które uzasadniają jego przedłużenie do maksymalnie 4 miesięcy. W okresie rozliczeniowym bierze się pod uwagę tygodniowy wymiar czasu pracy, czyli przeciętną 37 godzin 55 minut.

Godziny nadliczbowe lub dyżur medyczny

Godziny pracy wynikające z podstawowego lub równoważnego systemu pracy określa się mianem normalnych. Praca w wymiarze przekraczającym normalne godziny pracy może odbywać się w ramach godzin nadliczbowych bądź dyżuru medycznego. Ten ostatni różni się od godzin nadliczbowych przede wszystkim tym, że może być zaplanowany. Dyżur medyczny może być stosowany wyłącznie w zakładach świadczących opiekę stacjonarną i całodobową, a pełnić go mogą tylko medycy z wyższym wykształceniem. Oznacza to, że lekarze zatrudnieni w przychodniach nie mogą pełnić dyżurów medycznych, lecz co najwyżej zwykłe dyżury pracownicze. 

Których lekarzy nie dotyczy tygodniowy limit 48 godzin pracy

Maksymalny tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami nadliczbowymi bądź czasem dyżuru medycznego nie może przekraczać 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym. Limit ten nie dotyczy:

  • dyrektorów zakładów,
  • zastępców dyrektorów zakładów,
  • głównych księgowych,
  • lekarzy, którzy wyrażą zgodę na pełnienie dyżurów medycznych w wymiarze przekraczającym 48 godzin - jest to tzw. klauzula opt-out, czyli wyłączenia limitu.

Zastosowanie klauzuli opt-out nie jest obowiązkowe. Przepisy zabraniają podejmowania jakichkolwiek działań dyskryminacyjnych wobec lekarzy, którzy nie wyrażą zgody na opt-out. Zezwalają również na wycofanie zgody z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia.

Przekraczanie limitu czasu pracy jest ograniczone prawem lekarza do odpoczynku

W przypadku wyłączenia limitu czas pracy lekarzy ograniczają jedynie przepisy o prawie do odpoczynku. Zgodnie z nimi, lekarzowi przysługuje w każdej dobie prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku, który powinien być udzielony bezpośrednio po zakończeniu dyżuru medycznego. Opierając się ściśle na tych przepisach, możemy dojść do wniosku, że wykluczają one możliwość pracy w wymiarze przekraczającym 13 godzin na dobę. W związku z tym Ministerstwo Zdrowia wydało komunikat, w którym stwierdziło, że przepisy te należy rozumieć inaczej. Możliwe jest pełnienie dyżuru w wymiarze do 24 godzin z zastrzeżeniem, że naruszony okres odpoczynku dobowego będzie musiał być udzielony bezpośrednio po dyżurze. Ta wykładnia jest obecnie powszechnie stosowana, choć żaden przepis nie określa wymiaru dyżuru medycznego. 

Na marginesie warto zauważyć, że taka sytuacja narusza prawo unijne. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyraźnie stwierdził, że dyrektywa o czasie pracy powinna być implementowana do prawa krajowego w sposób, który w pełni odpowiada wymogowi pewności prawnej. W konsekwencji wymaga wydania przepisów krajowych o charakterze wiążącym. Takiego charakteru nie mają, jak wiadomo, komunikaty, stanowiska i tym podobne urzędowe wypowiedzi na temat obowiązującego prawa.

Oprócz odpoczynku dobowego, przysługuje odpoczynek tygodniowy. Stosowne przepisy stanowią, że dyżurującemu lekarzowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego. W przypadku uzasadnionym organizacją pracy wymiar odpoczynku tygodniowego może zostać skrócony do 24 godzin i rozliczony w okresie nie dłuższym niż 14 dni. Odpoczynek tygodniowy może być zatem dłuższy bądź krótszy, a ponadto odroczony do następnego tygodnia.

Maksymalny czas pracy lekarza po podpisaniu klauzuli opt-out: od 67 do 120 godzin tygodniowo

Na tak złożonym tle prawnym trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi na pytanie: ile może maksymalnie pracować lekarz po podpisaniu klauzuli opt-out? Najniższy limit — 67 godzin tygodniowo — zaproponował Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy. Uwzględnia on 6 odpoczynków dobowych po 11 godzin, niezależnie od 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego, co daje w sumie 101 godzin odpoczynku (6x11+35). Po odjęciu 101 godzin odpoczynku od 168 godzin, które zawiera tydzień (7x24), otrzymujemy 67 godzin pracy. Limit ten wydaje się zaniżony, ponieważ zakłada, że 35 godzin odpoczynku tygodniowego obejmuje tylko jeden odpoczynek dobowy. Bardziej właściwe wydaje się przyjęcie, że obejmuje dwa odpoczynki dobowe. Przy takim podejściu otrzymujemy 90 godzin odpoczynku (5x11+35), co daje limit 78 godzin pracy w tygodniu. 

Powyższe wyliczenia opierają się jednak na założeniu, że ministerialna interpretacja przepisów nie zmienia zasady, iż odpoczynek dobowy przysługuje w każdej dobie. Jeżeli jednak przyjąć, że wykorzystanie odpoczynku dobowego bezpośrednio po dyżurze pozwala na rozpoczęcie kolejnych 24 godzin pracy, to limit się zwiększy. W zależności od tego, czy odpoczynek tygodniowy będzie wynosił 35, czy 24 godziny, maksymalny czas pracy w tygodniu mógłby osiągnąć pułap 100 albo 111 godzin. A przy odroczeniu odpoczynku tygodniowego nawet 120 godzin.

Ograniczenia czasu pracy lekarzy kontraktowych

Na koniec warto zaznaczyć, iż omawiane limity dotyczą wyłącznie tych lekarzy, którzy wykonują pracę w ramach zatrudnienia pracowniczego. Nie dotyczą lekarzy na kontraktach, ponieważ ich czas pracy nie został uregulowany przepisami prawa. W ich przypadku ograniczenia wynikają jedynie z obowiązku dołożenia należytej staranności przy wykonywaniu zawodu i zaciągniętych zobowiązań. Lekarze kontraktowi mogą więc pracować dopóty, dopóki będą w stanie starannie wykonywać swoją pracę.

 

PODSTAWA PRAWNA

1. art. 93-97 ustawy o działalności leczniczej;

2. art. 131 Kodeksu pracy;

3. art. 4 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty;

4. art. 355 Kodeksu cywilnego;

5. komunikat Ministerstwa Zdrowia w sprawie czasu trwania dyżuru medycznego po 1 stycznia 2008 r. (http://www2.mz.gov.pl/wwwmz/index?mr=m241614171&ms=416&ml=pl&mi=417&mx=0&mt=&my=578&ma=09782);

6. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dziewiąta izba) z dnia 23 grudnia 2015 r. — Komisja Europejska/Republika Grecka, sprawa C-180/14 (http://curia.europa.eu/juris/liste.jsf?language=pl&td=ALL&num=C-180/14).

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Sławomir Molęda, partner w Kancelarii Kondrat i Partnerzy

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.