Hipotonia ortostatyczna

dr hab. n. med. Katarzyna Wieczorowska-Tobis, ; Zakład Geriatrii i Gerontologii ; Katedry Patofizjologii AM im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, ; Kolegium Lekarzy Specjalistów Geriatrii w Polsce
opublikowano: 22-11-2006, 00:00

U starszych pacjentów ocena występowania hipotonii ortostatycznej powinna być wykonywana rutynowo, w ramach oceny zagrożeń spowodowanych niesprawnością. Rozpoznanie hipotonii jest bezwzględnym wskazaniem do zastosowania leczenia, początkowo niefarmakologicznego. Istniejące ograniczenia dla leczenia farmakologicznego czynią koniecznym przeprowadzenie "rachunku zysków i strat", wynikających z wprowadzenia polecanych preparatów farmakologicznych.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna
Hipotonia ortostatyczna jest definiowana jako towarzyszące pionizacji obniżenie ciśnienia skurczowego o co najmniej 20 mmHg lub rozkurczowego o co najmniej 10 mmHg. Choć jest to najczęściej stosowana definicja hipotonii, jednak nie jest ona jedyna. Różnice w przyjmowanej definicji są - poza wiekiem oraz kwalifikowaniem do badań pacjentów z różnymi współistniejącymi patologiami - jedną z przyczyn trudności z odpowiedzią na pytanie, jak częsty jest to problem leczniczy.
Uważa się, że sam proces starzenia, poprzez zwolnienie reakcji z baroreceptorów, jest czynnikiem torującym drogę hipotonii ortostatycznej. Do wystąpienia hipotonii u starszych osób predysponuje również wiele chorób, których częstość narasta z wiekiem, w tym m.in. nadciśnienie tętnicze, cukrzyca czy choroba Parkinsona, a także przyjmowanie leków ingerujących w homeostazę układu sercowo-naczyniowego (np. leki hipotensyjne, leki hipoglikemizujące, neuroleptyki, wazodilatatory - np. nitraty).

Próba pionizacji najlepiej rano

Hipotonia ortostatyczna jest typowym objawem dysfunkcji układu autonomicznego. Wywołany przez nią nagły spadek ukrwienia ośrodkowego układu nerwowego powoduje wystąpienie charakterystycznych objawów zaraz po pionizacji. Mogą to być zawroty głowy, zaburzenia widzenia (mroczki, chwilowe niedowidzenie), dyzartria, a nawet przejściowe ataki niedokrwienia mózgu (TIA) czy upadki oraz omdlenia. Warto pamiętać, że hipotonia ortostatyczna znacznie zwiększa ryzyko powstania zarówno bezobjawowych wieloogniskowych zmian niedokrwiennych w ośrodkowym układzie nerwowym, jak i pełnobjawowych udarów niedokrwiennych mózgu. Objawy hipotonii mogą być wywołane przez dodatkowe czynniki upośledzające sprawność homeostazy, takie jak długotrwałe unieruchomienie, znaczny wysiłek fizyczny czy odwodnienie bądź obfity posiłek lub spożycie alkoholu.
Najprostszym testem potwierdzającym podejrzenie hipotonii ortostatycznej jest tzw. próba pionizacji, która u pacjentów starszych powinna być badaniem wykonywanym rutynowo. Obejmuje ona pomiar ciśnienia tętniczego krwi i tętna w pozycji leżącej po co najmniej 10-15 minutach leżenia i drugi pomiar wykonywany 1-3 minut po wstaniu. Ważna może być pora dnia, w której wykonuje się pomiary. W godzinach porannych, w wyniku nocnej diurezy u pacjentów starszych łożysko naczyniowe jest gorzej wypełnione, co zwiększa ryzyko wystąpienia spadku ciśnienia. Pomiar więc - jeśli to możliwe - powinien być wykonywany właśnie wtedy. Jednorazowa ocena wykonana w godzinach popołudniowych lub wieczornych może dać wynik fałszywie ujemny.

Optymalna farmakoterapia

Rozpoznanie hipotonii jest bezwzględnym wskazaniem do podjęcia leczenia niefarmakologicznego, obejmującego m.in.:
1. Zalecenie wysokiego położenia głowy podczas leżenia w łóżku oraz stopniowej pionizacji; dodatkowo wykonanie serii zgięć stóp i kolan dla pobudzenia krążenia w obrębie kończyn dolnych i zwiększenia powrotu żylnego. U chorych z nasiloną diurezą nocną, należy sugerować używanie nocników czy basenów.
2. Nauczenie pacjenta unikania w życiu codziennym skłonów i zastąpienie ich kucaniem, np. przy podnoszeniu rzeczy z podłogi; podczas ćwiczeń fizycznych unikanie tych, które związane są z nagłymi zmianami pozycji ciała.
3. Leczenie dietetyczne - zwiększenie podaży soli i płynów dla lepszego wypełnienia łożyska naczyniowego (jeśli nie ma przeciwwskazań); zakaz spożywania alkoholu oraz obfitych posiłków (zwłaszcza z dużą zawartością węglowodanów).
4. U pacjentów stosujących terapię wielolekową konieczna jest rewizja leków, z zamiarem ewentualnego zastąpienia leku powodujące hipotonię innym preparatem.
Wdrożenie leczenia farmakologicznego rozważamy jedynie w przypadkach, kiedy jest to absolutnie konieczne, czyli gdy istnieje realna szansa poprawy sprawności funkcjonalnej chorych i jakości ich życia. Koniecznie pamiętać należy o istniejących przeciwwskazaniach do stosowania poszczególnych leków. Do leków stosowanych najczęściej w leczeniu hipotonii ortostatycznej należą przede wszystkim midodryna i fludrokortyzon.
Midodryna jest wybiórczym agonistą obwodowych receptorów. Dawkowanie leku powinno być indywidualne, w zależności od reakcji chorego; sugerowana dawka początkowa to 1,25 mg 1-2 razy dziennie. W razie potrzeby może być ona zwiększana. Do najważniejszych przeciwwskazań należą: nadciśnienie tętnicze, nadczynność tarczycy, guz chromochłonny, przerost gruczołu krokowego z zastojem moczu i jaskra z wąskim kątem przesączania.
Fludrokortyzon jest mineralokortykoidem. Lek należy dawkować indywidualnie, zaczynając od najmniejszych dawek (0,1 mg/d). Lek powinien być stosowany w jednej dawce - wieczorem, gdyż skutecznie zmniejsza wtedy nocną diurezę. Do najważniejszych przeciwwskazań należą nadciśnienie tętnicze i niewydolność krążenia.



Kardiologia
Ekspercki newsletter przygotowywany we współpracy z kardiologami
ZAPISZ MNIE
×
Kardiologia
Wysyłany raz w miesiącu
Ekspercki newsletter przygotowywany we współpracy z kardiologami
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: dr hab. n. med. Katarzyna Wieczorowska-Tobis, ; Zakład Geriatrii i Gerontologii ; Katedry Patofizjologii AM im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, ; Kolegium Lekarzy Specjalistów Geriatrii w Polsce

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.