Hipertermia, czyli przegrzanie guza nowotworowego

Iwona Kazimierska
opublikowano: 26-06-2013, 22:58

Hipertermia (HT), czyli przegrzanie guza nowotworowego, staje się jedną z cenionych metod walki z rakiem. Jest to niejonizujący rodzaj radioterapii, który może istotnie zwiększyć skuteczność leczenia. Zabiegi hipertermii są bezpieczne, dobrze tolerowane przez pacjentów, precyzyjne, nieinwazyjne i nietoksyczne.

Ten artykuł czytasz w ramach płatnej subskrypcji. Twoja prenumerata jest aktywna

Hipertermia polega na ukierunkowanym zastosowaniu energii cieplnej. Celem terapii jest przełamanie naturalnego systemu termoregulacji organizmu poprzez zastosowanie zewnętrznych źródeł ciepła, takich jak promieniowanie elektromagnetyczne o różnych częstotliwościach lub ultradźwięki. Zazwyczaj wykorzystywana jest temperatura w zakresie 40-43 st. C.

Hipertermia może być wykorzystywana w każdym rodzaju nowotworu, wiek chorego i 
stopień zaawansowania choroby nie mają znaczenia. Nie stosuje się jej 
tylko u chorych z rakiem krwi. W zaawansowanym stanie choroby 
nowotworowej hipertermia jest metodą wspomagającą leczenie bólu.
Zobacz więcej

Hipertermia może być wykorzystywana w każdym rodzaju nowotworu, wiek chorego i stopień zaawansowania choroby nie mają znaczenia. Nie stosuje się jej tylko u chorych z rakiem krwi. W zaawansowanym stanie choroby nowotworowej hipertermia jest metodą wspomagającą leczenie bólu. iStock

Nowotwory nie lubią ciepła

Hipertermia wywołuje zmiany w ukrwieniu guza i jego mikrośrodowiska. Komórki nowotworowe są bardziej wrażliwe na działanie podwyższonej temperatury niż komórki zdrowe. Użycie podwyższonej temperatury prowadzi do powolnej martwicy tkanek nowotworowych. Hipertermia zastosowana w temperaturze powyżej 42 st. C zmniejsza przepływ krwi w guzie nowotworowym, upośledzając tym samym jego utlenowanie i odżywienie, a jednocześnie indukuje kwasicę.

„Poddanie tkanek, w których jest nowotwór, na ekspozycję wysokiej temperatury, powoduje przede wszystkim ich uszkodzenie poprzez uszkodzenie błony komórkowej i zaburzenie w ich warstwach lipidowych. Oprócz tego podwyższona temperatura jest szkodliwa dla drobnych naczynek krwionośnych, towarzyszących większości procesów nowotworowych. Angiogeneza, która jest czasami pierwszym objawem zmian nowotworowych, pokazuje, że naczynia krwionośne odżywiające tkankę nowotworową są unaczynieniem patologicznym. Nie zawierają one błony mięśniowej i wysoka temperatura doprowadza do uszkodzenia tych drobnych naczyń” — mówi prof. dr hab. med. Jerzy Stelmachów, konsultant krajowy w dziedzinie ginekologii onkologicznej.

Kliniczne i molekularne aspekty stosowania hipertermii są przedmiotem wielu badań. Wiadomo, że hipertermia wykazuje: działanie cytotoksyczne, wpływ na określone fazy cyklu komórkowego, wywołuje zmiany w ukrwieniu guza i jego mikrośrodowiska, wpływa na układ immunologiczny organizmu oraz ma możliwość odwracania oporności na leki przeciwnowotworowe.

Na czym polega hipertermia

Hipertermia powierzchniowa polega na podwyższeniu temperatury na niewielkiej powierzchni. Stosowane są różne techniki, różne energie, w tym mikrofale, prądy, ultradźwięki.

Dojamowa hipertermia znajduje zastosowanie w przypadku guzów wewnątrzjamowych lub umiejscowionych w pobliżu naturalnych jam ciała, np. przełyku lub odbytnicy. Elektrody umieszcza się wewnątrz jam ciała w celu bezpośredniego nagrzania guza.

Hipertermia śródtkankowa wykorzystywana jest w leczeniu guzów śródtkankowych, np. guzów piersi, głowy i szyi, prostaty, mózgu, pęcherza moczowego. Metoda ta pozwala na lepsze nagrzewanie guza niż w przypadku technik zewnętrznych. Elektrody są umieszczane w aplikatorach stosowanych w brachyterapii.

Hipertermia regionalna stosowana jest w leczeniu nowotworów miednicy mniejszej — do tego celu używa się specjalnych nagrzewających tuneli.

Metoda miejscowa perfuzyjna ma zastosowanie w leczeniu guzów umiejscowionych na kończynach (np. czerniaki) lub wewnątrz jamy otrzewnowej (np. rak żołądka). W tej technice część krwi jest pobierana, nagrzewana, a następnie z powrotem przetaczana do kończyn lub narządu. Często dodatkowo podaje się cytostatyki.

Hipertermia ogólnoustrojowa używana jest do leczenia przerzutów. Stosowane są różne techniki, w tym specjalne komory termiczne lub materace z gorącą wodą, a nawet nasączone nią koce.

W ciągłej wewnątrzotrzewnowej hipertermii podczas zabiegu chirurgicznego podgrzane cytostatyki są wpompowywane do jamy otrzewnowej.

Stosowanie hipertermii razem z chemio- i radioterapią

Wszystkie rodzaje hipertermii można stosować jako leczenie samodzielne bądź skojarzone z radioterapią i/lub coraz częściej z leczeniem systemowym, najczęściej chemioterapią. Po zastosowaniu hipertermii komórki nowotworowe stają się bardziej podatne na chemioterapię czy radioterapię ze względu na kwaśny odczyn pH i hipoksję zwiększającą efekt cytotoksyczny obu metod terapeutycznych. Wysoka temperatura zmienia metabolizm komórki, inaktywuje enzymy oraz utlenianie oddechowe, co doprowadza ostatecznie do śmierci komórki.

Jeden zabieg hipertermii trwa do 60 minut. Terapia może być przeprowadzana raz lub dwa razy w tygodniu przez cały okres leczenia chemicznego lub radioterapii. W przypadku chorych poddawanych radioterapii zabieg hipertermii może się odbyć zarówno przed napromienianiem, jak i po nim.

HT może być wykorzystywana w każdym rodzaju nowotworu, wiek chorego i stopień zaawansowania choroby nie mają znaczenia. Nie stosuje się jej tylko u chorych z rakiem krwi. W zaawansowanym stanie choroby nowotworowej hipertermia jest metodą wspomagającą leczenie bólu.

Bezwzględnie nie można stosować hipertermii u chorych z rozrusznikiem serca. Przeciwwskazaniem, chociaż nie bezwzględnym, jest obecność w nagrzewanym obszarze ciała pacjenta elementów metalicznych (np. protez stawów). W takich przypadkach należy zachować szczególną ostrożność.

Hipertermia w połączeniu z radioterapią jest refundowana, w niektórych ośrodkach również w połą- czeniu z chemioterapią. Niestety, w Polsce jest mało ośrodków, które dysponują odpowiednią aparaturą do tego typu zabiegów, ze względu na jej wysoką cenę. To są specjalne łóżka, specjalne elektrody wykorzystujące pole elektromagnetyczne. Proces nagrzewania odbywa się pod kontrolą komputera.

Obecnie hipertermię stosuje Centrum Onkologii w Warszawie, Centrum Onkologii w Krakowie, Centrum Onkologii w Gliwicach, Wielkopolskie Centrum Onkologii w Poznaniu, Świętokrzyskie Centrum Onkologii w Kielcach oraz NZOZ Centrum Medyczne Onkologii i Hipertermii w Warszawie.

Nowotwory najczęściej leczone hipertermią:

  • pierwotny rak piersi,
  • wznowa raka piersi w bliźnie po mastektomii,
  • nowotwory głowy i szyi,
  • czerniak złośliwy,
  • rak prostaty,
  • nowotwory miednicy mniejszej, w tym rak szyjki macicy, odbytnicy, odbytu, pęcherza moczowego,
  • rak przełyku,
  • guzy mózgu, mięsaki, chłoniaki.

Dootrzewnowa perfuzyjna chemioterapia w warunkach hipertermii (HIPEC) szansą dla chorych na raka jajnika

Prof. dr hab. n. med. Beata Śpiewankiewicz, kierownik Kliniki Ginekologii Onkologicznej w Centrum Onkologii w Warszawie:

Podstawową metodą terapii zaawansowanego raka jajnika jest skojarzenie leczenia operacyjnego z leczeniem systemowym, czyli z chemioterapią dożylną. Nowa, w Polsce po raz pierwszy przeprowadzona w czerwcu 2012 r. w Klinice Ginekologii Onkologicznej Instytutu Onkologii w Warszawie, procedura lecznicza jest połączeniem zabiegu cytoredukcyjnego (operacja zmniejszająca masę nowotworu) z dootrzewnową perfuzyjną chemioterapią w warunkach hipertermii (HIPEC). Innym dostępnym w naszym kraju nowoczesnym postępowaniem zwiększającym skuteczność chemioterapii dożylnej jest łączenie leczeniasystemowego z hipertermią lokalną (podnoszenietemperatury ciała przed podaniem chemioterapii na specjalnych łóżkach o nazwie Celsius).

HIPEC jest procedurą składającą się z dwóch, nierozłącznych elementów. Pierwszym z nich jest operacja chirurgiczna (najczęściej bardzo rozległa), prowadząca do usunięcia wszystkich ognisk nowotworu (średnica pozostawionych zmian nie może przekraczać 2,5-5 mm. Drugim elementem, bezpośrednio po jej ukończeniu, jest podwyższenie w jamie otrzewnowej temperatury do 42 st. C i perfuzja chemioterapeutyku za pomocą systemu drenów połączonych ze specjalną pompą (chemioterapia dootrzewnowa w hipertermii). Dawkę leku ustala się tak jak w leczeniu systemowym, ale z uwagi na hipertermię uzyskujemy jego większe stężenie w miejscu działania. Dla cisplatyny to stężenie jest 30-krotnie wyższe niż w leczeniu dożylnym, co sprawia, że chemioterapia jest skuteczniejsza.

Co wiemy na temat możliwości kojarzenia hipertermii z radioterapią

Dr n. med. Norbert Piotrkowicz, członek zarządu Europejskiego Towarzystwa Hipertermii Onkologicznej, specjalista radioterapii onkologicznej z Centrum Onkologii w Warszawie:

Hipertermia nie sprzyja przerzutom odległym. Nie nasila odczynu popromiennego, wręcz odwrotnie, na co jest dowód w postaci badania oceniającego ilość teleangiektazji jako markera odczynu popromiennego w polu napromienianym. Cały organizm może być przegrzewany w celu uzyskania korzyści terapeutycznych. Na razie nie udowodniono skuteczności hipertermii w zaawansowanym raku piersi, ale w leczeniu nawrotów raka szyjki macicy, a także raka odbytnicy, pęcherza, prostaty, czerniaka — tak. Szczególnie spektakularne wyniki osiąga się w przypadku nowotworów głowy i szyi. W badaniu naukowców indyjskich całkowita odpowiedź po zastosowaniu radioterapii połączonej z hipertermią została uzyskana w ponad 30 proc. przypadków więcej niż po samej radioterapii. Inne badanie, włoskich naukowców, pokazało, że jeśli zastosujemy radioterapię z hipertermią w raku trzustki, wydłużymy przeżycie o 4 miesiące. Oczywiście nie jest to spektakularny rezultat, ale biorąc pod uwagę naturę tej choroby, należy uznać ten wynik za bardzo obiecujący.

Dlaczego hipertermia nie jest stosowana w powszechnej praktyce? Procedura jest czasochłonna, trwa przynajmniej godzinę, wiąże się z koniecznością zatrudnienia dodatkowego personelu — przy hipertermii głębokiej musi być obecny inżynier, który steruje pracą aparatu, lekarz jest właściwie ozdobnikiem. Brakuje odpowiedniego poziomu finansowania. Problemem jest tolerancja tkanek zdrowych, co zależy bezpośrednio od rodzaju zastosowanego promieniowania, tzn. od częstotliwości fali.

Onkologia
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
×
Onkologia
Wysyłany raz w miesiącu
Ekspercki newsletter z najważniejszymi informacjami dotyczącymi leczenia pacjentów onkologicznych
ZAPISZ MNIE
Administratorem Twoich danych osobowych będzie Bonnier Business (Polska). Klauzula informacyjna w pełnej wersji dostępna jest tutaj

Źródło: Puls Medycyny

Podpis: Iwona Kazimierska

Najważniejsze dzisiaj
× Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.